Προσδιορισμός Μυοσκελετικών Παθήσεων από την εργασία
Παραίτηση από ευθύνη: Οι πληροφορίες αυτές διατίθενται ως υπηρεσία στο κοινό αλλά το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβιώσεως και Εργασίας δεν έχει προβεί στην επιμέλεια του περιεχομένου τους ούτε στην έγκρισή τους. Την ευθύνη για το περιεχόμενό τους φέρουν οι συντάκτες.
1.1 Να αναφέρετε τον επίσημο ή τον πιο διαδεδομένο ορισμό των μυοσκελετικών παθήσεων από την εργασία. Να προσδιορίσετε εάν συμπεριλαμβάνει τους πόνους στη μέση.
Στην Κύπρο, δεν υπάρχει επίσημος ορισμός για τις μυοσκελετικές παθήσεις, που να προβλέπεται είτε μέσω της νομοθεσίας και των συλλογικών συμβάσεων εργασίας είτε για σκοπούς στατιστικής καταγραφής και ανάλυσης. Σύμφωνα ωστόσο με το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας, ο όρος που χρησιμοποιείται σήμερα στην Ευρώπη και κατά συνέπεια και στην Κύπρο είναι « μυοσκελετικές παθήσεις που σχετίζονται με την εργασία» στο πλαίσιο του πιο πάνω ορισμού, θεωρείται ότι οι πόνοι στην πλάτη δεν θεωρούνται μυοσκελετική πάθηση αλλά σύμπτωμα τέτοιας πάθησης , οι μυοσκελετικές παθήσεις επεξηγούνται ως ακολούθως:
«Οι μυοσκελετικές παθήσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ασθενειών και περιλαμβάνουν παθήσεις των οστών, των αρθρώσεων, των τενόντων, των μυών και των νεύρων που ελέγχουν το μυϊκό σύστημα. Σήμερα είναι ευρέως γνωστό ότι κίνδυνοι που μπορεί να προκαλέσουν μυοσκελετικές παθήσεις προκαλούν σωματική καταπόνηση και θέτουν σε κίνδυνο το μυοσκελετικό σύστημα του εργαζόμενου μέσω τραυματισμού ή πάθησης. Οι κίνδυνοι αυτοί ονομάζονται εργονομικοί και περιλαμβάνουν τις μονότονα επαναλαμβανόμενες και βίαιες κινήσεις, τις επίπονες κοπιώδεις στάσεις του σώματος λόγω ακατάλληλου εξοπλισμού και χώρου εργασίας, τη χειρονακτική διακίνηση βαρέων φορτίων, τις χειρονακτικές εργασίες που απαιτούν δύναμη, τις δονήσεις, τις ακατάλληλες θερμοκρασιακές συνθήκες κ.ά. Στους εργονομικούς κινδύνους περιλαμβάνονται παράγοντες οργάνωσης της εργασίας, όπως η εργασία με ταχύ ρυθμό και εντός πιεστικών προθεσμιών, τα ανεπαρκή διαλείμματα ή διαστήματα ξεκούρασης, η μονότονη εργασία κ.ά. Επίσης διάφοροι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες φαίνεται να αυξάνουν τον κίνδυνο πρόκλησης μυοσκελετικών παθήσεων, όπως το είδος των καθηκόντων των εργαζομένων, ο τρόπος ελέγχου αυτών, οι κοινωνικές σχέσεις μεταξύ εργαζομένων, η αίσθηση μη ικανοποίησης από την εργασία κ.ά. Οι πόνοι στην πλάτη θεωρούνται σύμπτωμα μυοσκελετικής πάθησης που προκαλείται από επανειλημμένες κατακόρυφες δονήσεις ολόκληρου του σώματος».
1.2 Να ελέγξετε εάν στο μεταξύ έχουν ενημερωθεί τα κριτήρια που παρουσιάζονται στο έγγραφο της EODS. Τα κριτήρια αναγνώρισης των Εθνικών Φορέων Ασφάλισης λαμβάνουν υπόψη τις διαφορές λόγω φύλου; Έχουν γίνει αλλαγές τα τελευταία χρόνια, είτε γενικά είτε σε σχέση με τα ζητήματα φύλου ειδικότερα;
Παρά την έλλειψη ενός επίσημου ορισμού για τις μυοσκελετικές παθήσεις σε εθνικό επίπεδο, εντούτοις τα κριτήρια που περιλαμβάνονται στη μεθοδολογία των επαγγελματικών ασθενειών του EODS έχουν επικαιροποιηθεί και χρησιμοποιούνται για την κωδικοποίηση των επαγγελματικών ασθενειών από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας. Ειδικότερα, βάσει του νόμου περί γνωστοποίησης Ατυχημάτων και Επαγγελματικών Νόσων του 1953 (Κεφάλαιο 176), ως επαγγελματικές ασθένειες θεωρούνται όλες οι ασθένειες που περιλαμβάνονται στο παράρτημα 1 του εν λόγω νόμου. Στο πλαίσιο αυτό και δεδομένου ότι στο σχετικό παράρτημα δεν γίνεται καμία αναφορά στις μυοσκελετικές παθήσεις, δεν υπάρχει δυνατότητα διερεύνησης του ζητήματος αναφορικά με τη διάσταση του φύλου λόγω έλλειψης στατιστικών στοιχείων.
Δεδομένης της απουσίας νομοθετικής προστασίας μεγάλης κλίμακας ασθενειών, το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας, έχει προετοιμάσει Προσχέδιο αναφορικά με τη γνωστοποίηση επαγγελματικών ασθενειών. Σύμφωνα με το Προσχέδιο του Υπουργείου, ως επαγγελματικές ασθένειες ορίζονται η ασθένειες που προκαλούνται από την έκθεση σε κινδύνους του εργασιακού περιβάλλοντος και περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι ως ακολούθως:
-
Ασθένεια λόγω ατμοσφαιρικής συμπίεσης ή αποσυμπίεσης.
-
Οστεοαρθρικές ασθένειες των χεριών και των καρπών που προκαλούνται από μηχανικές δονήσεις.
-
Αγγειονευρωτικές ασθένειες που προκαλούνται από μηχανικές δονήσεις.
-
Ασθένειες των περιαρθρικών θυλάκων λόγω πίεσης.
-
Προεπιγονατική και υποεπιγονατική θυλακίτιδα.
-
Ωλεκρανική θυλακίτιδα.
-
Θυλακίτιδα του ώμου.
-
Ασθένειες που οφείλονται σε υπερένταση των τενόντιων ελύτρων.
-
Ασθένειες που οφείλονται σε υπερένταση του ενδοτενοντίου.
-
Ασθένειες που οφείλονται σε υπερένταση των μυϊκών και τενοντίων καταφύσεων.
-
Βλάβες του μηνίσκου ύστερα από εκτεταμένες περιόδους εργασίας σε γονατιστή θέση ή ανακούρκουδα.
-
Παράλυση των νεύρων λόγω πίεσης.
-
Σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα.
Το εν λόγω Προσχέδιο περιλαμβάνει επίσης, στο παράρτημα ΙΙ, κατάλογο με πιθανές επαγγελματικές ασθένειες οι οποίες για να αναγνωριστούν χρειάζεται πρώτα να αποδειχθεί η προέλευση τους και ο επαγγελματικός τους χαρακτήρας από αρμόδιο ιατρικό λειτουργό. Σύμφωνα με το παράρτημα ΙΙ πιθανή επαγγελματική ασθένεια που αφορά σε μυοσκελετικές παθήσεις είναι η ακόλουθη:
-
Δισκοπάθειες της ραχιαίας και οσφυϊκής σπονδυλικής στήλης, προκαλούμενες από επανειλημμένες κατακόρυφες δονήσεις ολόκληρου του σώματος.
Σημαντική κρίνεται η καταρχήν ομόφωνη έγκριση του σχετικού Προσχεδίου από τεχνική επιτροπή του Εργατικού Συμβουλευτικού Σώματος εκ μέρους των εργοδοτικών οργανώσεων από το Κυπριακό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο (ΚΕΒΕ) και την Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων (ΟΕΒ), και εκ μέρους των συντεχνιών από την Δημοκρατική Εργατική Ομοσπονδία Κύπρου (ΔΕΟΚ), την Παγκύπρια Εργατική Ομοσπονδία (ΠΕΟ), και την Συνομοσπονδία Εργαζομένων Κύπρου (ΣΕΚ). Η έγκριση του Προσχεδίου από το Κοινοβουλευτικό Σώμα αναμένεται μέχρι το 2007.
Επισημαίνεται ωστόσο, ότι το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Υπηρεσία Κοινωνικών Ασφαλίσεων, διαθέτει κατάλογο με αναγνωρισμένες επαγγελματικές ασθένειες για την παροχή επιδομάτων αναπηρίας. Οι αναγνωρισμένες Επαγγελματικές Ασθένειες που σχετίζονται με μυοσκελετικές παθήσεις όπως αυτές καθορίζονται βάσει του άρθρου 73 των Κανονισμών περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων (Νόσοι) του 1980, περιλαμβάνουν τις εξής περιπτώσεις:
Πίνακας 1: Αναγνωρισμένες Επαγγελματικές Ασθένειες από τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις για παροχή Επιδόματος Αναπηρίας
| Περιγραφή Νόσου ή Βλάβης | Φύσις επαγγέλματος |
| Αιμωδία (μούδιασμα) της άκρης του χεριού ή του καρπού η οποία οφείλετε σε επαναλαμβανόμενες κινήσεις. | Παρατεταμένοι περίοδοι γραφής, δακτυλογράφησης ή άλλες επαναληπτικές κινήσεις των δακτύλων, χεριών ή βραχιόνιων. |
| Θυλακίτιδα ή υποδόρια (κάτω από το δέρμα) κυτταρίτιδα η οποία παρουσιάζετε στο γόνατο ή γύρω από αυτό και οφείλετε σε σοβαρή ή παρατεταμένη εξωτερική τριβή ή πίεση στο γόνατο ή γύρω από αυτό. | Χειρωνακτική εργασία που προκαλεί σοβαρή ή παρατεταμένη εξωτερική τριβή ή πίεση στο γόνατο ή γύρω από αυτό. |
| Θυλακίτιδα ή υποδόρια (κάτω από το δέρμα) κυτταρίτιδα η οποία παρουσιάζετε στον αγκώνα ή γύρω από αυτόν και οφείλετε σε σοβαρή ή παρατεταμένη εξωτερική τριβή ή πίεση στον αγκώνα ή γύρω από αυτόν. | Χειρωνακτική εργασία που προκαλεί σοβαρή ή παρατεταμένη εξωτερική τριβή ή πίεση στον αγκώνα ή γύρω από αυτόν. |
| Τραυματική φλεγμονή των τενόντων της άκρης του χεριού ή του καρπού ή τους τένοντες που έρχονται σε επαφή με αυτούς. | Χειρωνακτική εργασία ή συχνή ή επαναλαμβανόμενη κίνηση της άκρας χειρός ή του καρπού. |
Πηγή: Κανονιστική Διοικητική Πράξη (ΚΔΠ) 242/80, Ο περί κοινωνικών Ασφαλίσεων Νόμος του 1980, κανονισμοί δυνάμει του άρθρου 73.
Καταγραφή
1.1 Να καταγράψετε τις κύριες πηγές πληροφοριών για τις WR-MSDs (Eθνικοί ασφαλιστικοί Φορείς NIAs και άλλοι εθνικοί φορείς ασφάλισης εξουσιοδοτημένοι από την κυβέρνηση η/και κοινωνικοί εταίροι, εθνική βιβλιογραφία, δημόσια υγεία, στατιστικές υπηρεσίες). Να περιγράψετε τον τρόπο κατηγοριοποίησης των μυοσκελετικών παθήσεων συνδεδεμένων με την εργασία (WR-MSDs) από τις δημόσιες αρχές και τους NIAs ανάλογα με το προσβεβλημένο μέρος του σώματος (άνω/κάτω άκρο, κόκαλο, πρόβλημα άρθρωσης ή μυός, γοφοί, πόδια, γόνατα, μέση, αυχένας, ώμοι, χέρια, κτλ.) καθώς και τα επαγγελματικά και δημογραφικά χαρακτηριστικά (συμβάσεις εργασίας, επάγγελμα, ηλικία, φύλο).
Οι κύριες πηγές πληροφόρησης σχετικά με τις μυοσκελετικές παθήσεις από την εργασία είναι οι εξής:
-
Οι Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
-
Το τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
-
Οι Συνδικαλιστικές Οργανώσεις ΔΕΟΚ, ΠΕΟ, ΣΕΚ, καθώς και η Ένωση Τραπεζοϋπαλλήλων Κύπρου (ΕΤΥΚ).
-
Οι εργοδοτικές οργανώσεις ΚΕΒΕ και ΟΕΒ.
-
Οι Ιατρικοί λειτουργοί που περιθάλπουν ασθενείς με μυοσκελετικές παθήσεις.
-
Η Διεθνής βιβλιογραφία.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας, καμία Δημόσια Αρχή, συμπεριλαμβανομένων των Εθνικών Ασφαλιστικών Φορέων δεν έχει προχωρήσει στη κατηγοριοποίηση των μυοσκελετικών παθήσεων είτε στη βάση του μέρους του σώματος που προσβλήθηκε, είτε στη βάση των επαγγελματικών ή δημογραφικών χαρακτηριστικών. Ωστόσο, ορισμένες από τις αιτίες των μυοσκελετικών παθήσεων, αναφέρονται τόσο στον κατάλογο επαγγελματικών ασθενειών της Υπηρεσίας Κοινωνικών Ασφαλίσεων όσο και στον κατάλογο που περιλαμβάνεται στο Προσχέδιο Κανονισμών περί Γνωστοποίησης Επαγγελματικών Ασθενειών. Συγκεκριμένα, οι καταγεγραμμένες αιτίες είναι οι ακόλουθες:
-
Ατμοσφαιρική συμπίεση ή αποσυμπίεση.
-
Παρατεταμένοι περίοδοι γραφής, δακτυλογράφησης ή άλλες επαναληπτικές κινήσεις των δακτύλων, χεριών ή βραχιόνων.
-
Χειρωνακτική εργασία ή συχνή ή επαναλαμβανόμενη κίνηση της άκρας χειρός ή του καρπού.
-
Χειρωνακτική εργασία που προκαλεί σοβαρή ή παρατεταμένη εξωτερική τριβή ή πίεση κατά ή περί το γόνατο.
-
Χειρωνακτική εργασία που προκαλεί σοβαρή ή παρατεταμένη εξωτερική τριβή ή πίεση στον αγκώνα ή γύρω από αυτόν.
-
Μηχανικές δονήσεις.
-
Εκτεταμένοι περίοδοι εργασίας σε γονατιστή θέση ή ανακούρκουδα.
-
Επανειλημμένες κατακόρυφες δονήσεις ολόκληρου του σώματος.
1.2 Να περιγράψετε τον αριθμό, το είδος και την ποικιλία των ερωτήσεων που τίθενται σε σχέση με τις MSDs. Να αναφέρετε την ακριβή διατύπωση των ερωτήσεων που τίθενται στις έρευνες συνθηκών εργασίας. Ποια είναι η διαχρονική εξέλιξη της διατύπωσης των ερωτήσεων;
Στην Κύπρο, οι αιτίες πρόκλησης μυοσκελετικών παθήσεων από την εργασία εντοπίζονται τόσο σε σωματικούς παράγοντες, όσο και σε παράγοντες που συνδέονται με την οργάνωση της εργασίας.
Τα σωματικά αίτια των μυοσκελετικών παθήσεων αφορούν στα ακόλουθα:
-
Χειρωνακτικό χειρισμό φορτίων.
-
Μεταφορά φορτίων.
-
Κακή στάση και αδέξιες κινήσεις.
-
Συνεχείς επαναλαμβανόμενες κινήσεις.
-
Χειρωνακτικές εργασίες που απαιτούν δύναμη.
-
Άμεση μηχανική πίεση σε ιστούς του σώματος.
-
Δονήσεις.
-
Ψυχρά περιβάλλοντα εργασίας.
Στα αίτια που συνδέονται με την οργάνωση της εργασίας περιλαμβάνονται:
-
Ο ρυθμός εργασίας.
-
Η επαναλαμβανόμενη εργασία.
-
Η οργάνωση του χρόνου εργασίας.
-
Τα συστήματα πληρωμών,
-
Η μονότονη εργασία.
-
Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες.
Στο πλαίσιο αυτό, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι δεν εντοπίζεται βιβλιογραφία αναφορικά με τις μυοσκελετικές παθήσεις σε εθνικό επίπεδο. Συγκεκριμένα, μετά από σχετική έρευνα, δεν εντοπίστηκε εθνική βιβλιογραφία σε καμία από τις εθνικές, δημοτικές, πανεπιστημιακές, ιατρικές και άλλες βιβλιοθήκες της Κύπρου. Διατηρείται ωστόσο μία μικρή επιφύλαξη αναφορικά με σχετικά άρθρα που μπορεί να υπάρχουν σε επιστημονικά περιοδικά ιατρικού περιεχομένου.
Ομοίως, δεν πραγματοποιήθηκε καμία έρευνα σχετικά με τις μυοσκελετικές παθήσεις σε εθνικό επίπεδο. Στο πλαίσιο ωστόσο σχετικής έρευνας που πραγματοποίησε το 2001 το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας, (European Foundation for the Improving of Living and Working Conditions) και αφορούσε στις υπό ένταξη και στις υποψήφιες για ένταξη χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ αυτών και την Κύπρο, συγκεντρώθηκαν στοιχεία που αφορούν στις μυοσκελετικές παθήσεις και το άγχος στην εργασία.
Ειδικότερα, η έρευνα του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος ολοκληρώθηκε το 2001 και βασίστηκε σε ερωτηματολόγιο για τις εργασιακές συνθήκες στα 10 υπό ένταξη κράτη μέλη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στα δύο υποψήφια για ένταξη Ρουμανία και Βουλγαρία.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της εν λόγω έρευνας, το ποσοστό των Κύπριων εργαζόμενων που παρουσιάζουν μυοσκελετικά προβλήματα λόγω της εργασίας τους, αναφέρεται στον παρακάτω πίνακα:
Συνθήκες εργασίας στις υπό ένταξη και υποψήφιες για ένταξη χώρες (2001)
| Επηρεάζεται η υγεία από την εργασία; | ΧΩΡΕΣ | |
| Κύπρος | ||
| Q31C: 5.Ναι, πόνοι στην πλάτη | - | 63.1% |
| + | 36.9% | |
| Q31C: 8.Ναι, μυϊκοί πόνοι στους ώμους και στο σβέρκο | - | 72.8% |
| + | 27.2% | |
| Q31C: 9.Ναι, μυϊκοί πόνοι στα άνω άκρα | - | 74.7% |
| + | 25.3% | |
| Q31C: 10.Ναι, μυϊκοί πόνοι στα κάτω άκρα | - | 77.3% |
| + | 22.7% | |
Πηγή: Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας.
Είναι διαθέσιμη έρευνα για την ανάλυση των αιτιών;
Λόγω των διαστάσεων που λαμβάνει στην Κύπρο το ζήτημα της ασφάλειας και υγείας στην εργασία, καθώς και λόγω της απουσίας επίσημων στοιχείων σχετικά με τη φύση και τη συχνότητα των μυοσκελετικών παθήσεων σε εθνικό επίπεδο, το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων αποφάσισε όπως προχωρήσει στην προκήρυξη επίσημου διαγωνισμού για την διεξαγωγή σχετικής μελέτης.
Σύμφωνα με τη γνώμη του Υπουργείου, η διεξαγωγή εξειδικευμένης μελέτης θα βοηθήσει αφενός μεν στην αξιολόγηση της κατάστασης αναφορικά με τις σωματικές και ψυχικές παθήσεις των εργαζομένων στην Κύπρο, αφετέρου δε στην ανάληψη θετικών μέτρων με σκοπό την μείωση του αριθμού των εργαζομένων που προσβάλλονται από τις ασθένειες αυτές. Συγκεκριμένα, η Μελέτη έχει δύο ειδικούς στόχους:
1. Τη συλλογή και στατιστική ανάλυση όλων των απαραίτητων στοιχείων που είναι αναγκαία για την εκτίμηση και αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης στην Κύπρο, μεταξύ άλλων και για σκοπούς σύγκρισης με τα στοιχεία του 2001.
2. Τη διαμόρφωση στρατηγικής και την ανάληψη θετικών μέτρων με στόχο τη μείωση του αριθμού των εργαζομένων που πάσχουν από τις ασθένειες αυτές.
Σημειώνονται ωστόσο κάποιες πρωτοβουλίες σε επίπεδο πληροφόρησης. Ειδικότερα, τον Οκτώβριο του 2000, στο πλαίσιο της Εκστρατείας Πρόληψης Εργατικών Ατυχημάτων και Επαγγελματικών Ασθενειών, διοργανώθηκε Εβδομάδα Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία 2000, με θέμα τις μυοσκελετικές παθήσεις και κεντρικό μήνυμα «Αντιμετωπίστε τα μυοσκελετικά προβλήματα που σχετίζονται με την εργασία». Λειτουργοί και Επιθεωρητές του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας ετοίμασαν και υλοποίησαν ειδικό πρόγραμμα που περιλάμβανε επισκέψεις σε χώρους εργασίας, συμμετοχή σε συνεδρίες Επιτροπών Ασφάλειας, συζήτηση με τους εργαζόμενους και διανομή ενημερωτικού υλικού. Λειτουργοί του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας συμμετείχαν επίσης σε μία σειρά ενημερωτικών εκπομπών των ραδιοτηλεοπτικών μέσων μαζικής ενημέρωσης, ενώ πραγματοποιήθηκε και μετάδοση ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών μηνυμάτων, καθώς και προβολή ταινιών μικρού μήκους από τους τηλεοπτικούς σταθμούς. Σε συνεργασία επίσης με τις εργοδοτικές και συνδικαλιστικές οργανώσεις καθώς και άλλους εμπλεκόμενους φορείς, οργανώθηκε μία σειρά σεμιναρίων με στόχο την ενημέρωση σχετικά με τις πρόνοιες της νομοθεσίας στον τομέα αυτό.
Στο πλαίσιο των προγραμματισμένων εκδηλώσεων, πραγματοποιήθηκε και η Παγκύπρια Συνδιάσκεψη για την Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία στην οποία συμμετείχαν εμπειρογνώμονες που παρουσίασαν διάφορες διαστάσεις του προβλήματος.
Κοινωνικές Επιπτώσεις και Τάσεις των Μυοσκελετικών Παθήσεων.
1.4 Να αναφέρετε στοιχεία για τις ημέρες απουσίας που οφείλονται στις MSDs (από τους NIAs και άλλους φορείς, ή WCS όπου τα παραπάνω δεν είναι διαθέσιμα) ανάλογα με το μέρος του σώματος που προσβάλλεται και τον αιτιολογικό παράγοντα, καθώς και τις τάσεις που παρουσιάζουν τα τελευταία 10 χρόνια, αναλυμένα κατά σύμβαση εργασίας, επάγγελμα, ηλικία, και αν είναι δυνατόν κατά φύλο, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πηγές που περιγράφονται στο Q2. Να αναφέρετε τις τάσεις αυτές για τους εξής τομείς (με τον ίδιο περιοριστικό όρο): κατασκευές και ορυχεία, υγεία και παιδεία, μεταφορές και επικοινωνίες.
1.5 Να αναφέρετε στοιχεία από εργατικές έρευνες που αναφέρονται στις μυοσκελετικές παθήσεις ανάλογα με το μέρος του σώματος που προσβάλλεται και τον αιτιολογικό παράγοντα, καθώς και τις τάσεις που παρουσιάζουν τα τελευταία 10 χρόνια, αναλυμένα κατά σύμβαση εργασίας, επάγγελμα, ηλικία, και αν είναι δυνατόν κατά φύλο, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πηγές που περιγράφονται στο Q2. Να αναφέρετε τις τάσεις αυτές για τους εξής τομείς (με τον ίδιο περιοριστικό όρο): κατασκευές και ορυχεία, υγεία και παιδεία, μεταφορές και επικοινωνίες.
1.6 Να παρέχετε συγκριτικούς πίνακες των MSDs ανάλογα με το μέρος του σώματος που προσβάλλεται και, αν είναι δυνατόν, τον αιτιολογικό παράγοντα, με τους παρακάτω οργανωτικούς παράγοντες κατά φύλο, δείχνοντας τις τάσεις από τη δεκαετία του ’90 και λαμβάνοντας υπόψη τις ερωτήσεις που περιλαμβάνονται στο WCS για κάθε χώρα:
-
ρυθμός εργασίας (ταχύτητα η επαναληπτικότητα, κοντινές προθεσμίες)
-
αυτονομία (γενικά και όπου είναι δυνατόν ευκαιρίες για διακοπή εργασίας, πεδίο ρυθμού εργασίας, πεδίο μεθόδων);
-
χρήση προσωπικών υπολογιστών και άλλων συσκευών της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνίας;
-
πεδίο συζητήσεων για την οργάνωση της εργασίας ή/και τις οργανωτικές αλλαγές;
Σε ότι αφορά τις ερωτήσεις 1.4, 1.5 και 1.6, δυστυχώς δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.
Τα περιστατικά που έχουν αναφερθεί στις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων και αφορούν στις επαγγελματικές ασθένειες γενικότερα, είναι ελάχιστα και δεν μπορεί να προσδιοριστεί εάν περιλαμβάνουν και περιστατικά μυοσκελετικών παθήσεων.
Εκτίμηση Οικονομικού Κόστους και Τάσεις των Μυοσκελετικών Παθήσεων.
1.7 Υπάρχουν εκτιμήσεις για τα κόστη των MSDs; Εάν ναι, ποια άμεσα και έμμεσα κόστη περιλαμβάνονται; Ποιον επιβαρύνουν; Εάν όχι, ποια μεγέθη παρακολουθούνται από πολιτικούς και άλλους φορείς για την πρόταση/σχεδιασμό νέων πολιτικών, ειδικά όσον αφορά την πρόληψη;
Δεν υπάρχουν καθόλου στοιχεία ή εκτιμήσεις στην Κύπρο αναφορικά με το οικονομικό κόστος των μυοσκελετικών παθήσεων. Τα μόνα διαθέσιμα στοιχεία αφορούν στον υπολογισμό του κόστους των εργατικών ατυχημάτων, σύμφωνα με σχετική έρευνα που διενήργησε το Πανεπιστήμιο Κύπρου κατά το έτος 1998. Ειδικότερα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της εν λόγω έρευνας, το κόστος των εργατικών ατυχημάτων κατά το έτος 1997, υπολογίζεται σε περίπου 30 εκατομμύρια ΚΛ, χωρίς ωστόσο να συνυπολογίζεται το κόστος των επαγγελματικών ασθενειών.
1.8 Αναπτύσσονται και εφαρμόζονται «πολιτικές επιστροφής στη δουλειά» (από ποιους/σε ποιο επίπεδο/με την πρωτοβουλία τίνος/την εμπλοκή των φορέων) (γενικότερα και ειδικά για τις MSDs);
Το Τμήμα Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, έχει μεταξύ άλλων και την ευθύνη για την επαγγελματική αποκατάσταση των ατόμων με αναπηρίες, ως μία από τις βασικές παραμέτρους για την ένταξη και επανένταξή τους στην κοινωνία. Η ενασχόληση με την επαγγελματική αποκατάσταση των αναπήρων, άρχισε να αναπτύσσεται ουσιαστικά με την ίδρυση από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων το 1969, του Κέντρου Επαγγελματικής Αποκατάστασης Αναπήρων (Κ.Ε.Α.Α.). Επίκεντρο των δραστηριοτήτων του Κ.Ε.Α.Α. αποτελεί η επαγγελματική κατάρτιση των αναπήρων, όπου σε συνδυασμό με την παροχή υπηρεσιών επαγγελματικού προσανατολισμού, την αξιολόγηση των ικανοτήτων τους και την τοποθέτησή τους στην αγορά εργασίας, συμπληρώνει το σύνολο των απαραίτητων υπηρεσιών για μια ολοκληρωμένη παρέμβαση, με στόχο την ισότιμη επαγγελματική και κοινωνική τους ένταξη.
Σε ότι αφορά ωστόσο τους πάσχοντες από μυοσκελετικά προβλήματα ή άλλες επαγγελματικές ασθένειες, δεν υπάρχει πολιτική επανένταξής τους στην εργασία.
Πολιτικές Πρόληψης
1.9 Γενικά, οι πολιτικές πρόληψης σε επίπεδο εργοστασίου «προσανατολίζονται στην εξάλειψη του κινδύνου» ή επικεντρώνονται στην «πληροφόρηση για τους κινδύνους»; Ποιος ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων;
Σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρου 13 των Νόμων περί Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία, όπως αυτοί έχουν τροποποιηθεί από το 1996 έως το 2003, κάθε εργοδότης έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει, στο βαθμό που αυτό είναι εφικτό, την ασφάλεια, υγεία και ευημερία στην εργασία όλων των εργοδοτουμένων του.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας, η αποτελεσματική πρόληψη των μυοσκελετικών παθήσεων, μπορεί να επιτευχθεί μέσα από τις κατάλληλες παρεμβάσεις στους χώρους εργασίας με κύριο στόχο την μείωση των εργονομικών κινδύνων και την προσαρμογή της εργασίας στις ανθρώπινες ανάγκες. Ειδικότερα, οι παρεμβάσεις αυτές στοχεύουν στα ακόλουθα:
-
Στον επανασχεδιασμό ή προσαρμογή των θέσεων εργασίας, καθώς και στην επιλογή κατάλληλου εξοπλισμού και εργαλείων έτσι ώστε να μειώνονται οι άβολες και αφύσικες στάσεις και η μηχανική φόρτιση του μυοσκελετικού συστήματος.
-
Στην τροποποίηση των μεθόδων εργασίας και των καθηκόντων του εργαζόμενου, προς αποφυγή της επαναλαμβανόμενης εργασίας και της μονοτονίας του επιτελούμενου έργου. Η χρήση μηχανικών βοηθημάτων, η αυτοματοποίηση συγκεκριμένων εργασιών, η διεύρυνση των εργασιών με την προσθήκη περισσότερο ανόμοιων μεταξύ τους δραστηριοτήτων κ.ά αποτελούν παραδείγματα προς αυτή την κατεύθυνση.
-
Στη λήψη διάφορων οργανωτικών μέτρων, όπως για παράδειγμα η εργασία εκ περιτροπής, η αύξηση του χρόνου διαλείμματος, η ομοιόμορφη κατανομή της εργασίας σε κάθε βάρδια κ.ά.
-
Στη χρήση μέσων ατομικής προστασίας, όπου αυτά θεωρούνται απαραίτητα.
-
Στην ιατρική παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων, με στόχο την πρόωρη ανίχνευση μυοσκελετικών παθήσεων και τη λήψη μέτρων προστασίας.
-
Στην πληροφόρηση και εκπαίδευση του προσωπικού για αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών.
Στα πλαίσια των υποχρεώσεων του κάθε εργοδότη για την εκτίμηση του κινδύνου και την εφαρμογή συστήματος διαχείρισης αυτών ισχύουν οι πρόνοιες των Κανονισμών περί Διαχείρισης Θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασίας του 2002 (Κ.Δ.Π. 173/2002). Σύμφωνα με τις πρόνοιες των εν λόγω κανονισμών, ο εργοδότης έχει την υποχρέωση να εγκαθιδρύσει και να λειτουργήσει κατάλληλες υπηρεσίες προστασίας και πρόληψης, να εφαρμόσει μέτρα πυρασφάλειας και μέτρα εκκένωσης των χώρων εργασίας. Σημαντική υποχρέωση του εργοδότη είναι επίσης η ενημέρωση των εργοδοτουμένων του ως αναφορά τους κινδύνους που προκύπτουν στην εργασία καθώς και τα μέτρα πρόληψης και προστασίας που πρέπει να λαμβάνουν. Οι Κανονισμοί προνοούν επίσης υποχρεώσεις στους εργοδοτούμενους σε θέματα ασφάλειας και υγείας και διατάξεις για την επίβλεψη της υγείας τους
Σε ότι αφορά τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων, ο βασικός τους ρόλος είναι να ενημερώνουν με τακτικά σεμινάρια τους εργαζόμενους για τους κινδύνους που προκύπτουν από την εργασία, και να ελέγχουν κατά πόσο τα δικαιώματα των εργαζομένων διασφαλίζονται βάσει των σχετικών νόμων και κανονισμών.
1.10 Να προσδιορίσετε μερικές καλές πρακτικές σε επίπεδο εργοστασίου (τουλάχιστον μία στη βιομηχανία και μία στις υπηρεσίες) που ακολουθούν (ή παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες με) την προσέγγιση «χώρου για ελιγμούς» όπως περιγράφεται σε γενικές γραμμές παραπάνω. Να δείχνετε ειδικά τις προσεγγίσεις που υιοθετούνται και την επίπτωση που έχουν στις συνθήκες εργασίας και στην απόδοση της εταιρίας. Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη στρατηγική αυτού του είδους απέναντι στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις;
Όσον αφορά τα παραδείγματα καλών πρακτικών, τόσο στο πεδίο της πρόληψης, όσο και στο πεδίο αξιολόγησης και καταπολέμησης του επαγγελματικού κινδύνου, οι πρωτοβουλίες σε επίπεδο επιχείρησης είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Τα δύο πιο πρόσφατα παραδείγματα αφορούν σε δύο μικρές επιχειρήσεις, κατά την χρονική περίοδο 2004-2005.
Η πρώτη περίπτωση αφορά σε ξυλουργική βιομηχανία, η οποία προχώρησε σε αγορά κατάλληλου εξοπλισμού μετά τη διαπίστωση αυξημένου κινδύνου για την πρόκληση μυοσκελετικών παθήσεων. Συγκεκριμένα, κατά τη διεξαγωγή ορισμένων εργασιών στα τμήματα παραγωγής διαπιστώθηκε ότι η εκτέλεση εργασιών περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενη εργασία τόσο κατά την ανύψωση και μετακίνηση των προϊόντων, όσο και κατά την παράδοση των παραγγελιών, με αποτέλεσμα τα άτομα που εκτελούν αυτές τις εργασίες να εκτίθενται σε υψηλό κίνδυνο για την πρόκληση παθήσεων στο μυοσκελετικό τους σύστημα (οσφυαλγίες, τενοντίτιδες, κ.λ.π.). Αφού διαπιστώθηκε το πρόβλημα από το προσωπικό και την επιτροπή ασφάλειας του εργοστάσιου, διερευνήθηκε η ύπαρξη εναλλακτικών λύσεων επίλυσης του προβλήματος, και κατόπιν σχετικής μελέτης, αποφασίστηκε η αγορά και τοποθέτηση στην γραμμή παραγωγής ανυψωτικών εξέδρων και χειροκίνητου ανυψωτήρα. Με την αγορά του εξοπλισμού, εκτός από την μείωση του κινδύνου για πρόκληση μυοσκελετικών παθήσεων στους εργαζομένους, υπήρξε και άμεση βελτίωση της παραγωγικότητας της εργασίας. Λόγω μάλιστα αυξημένης παραγωγικότητας, αναμένεται ότι η απόσβεση της δαπάνης για την αγορά του μηχανολογικού εξοπλισμού θα γίνει σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Η δεύτερη περίπτωση αφορά στην τοποθέτηση κινητής μεταλλικής σκάλας σε εργοστάσιο επίπλων. Η παραλαβή ξυλείας από τα ράφια αποθηκευτικού χώρου με τη χρήση ακατάλληλων φορητών κλιμάκων, εκτός από τον κίνδυνο πτώσης των εργαζομένων δημιουργούσε σοβαρά εργονομικά προβλήματα. Με την κατασκευή μόνιμης κινητής μεταλλικής κλίμακας που κινείται σε μεταλλικές τροχιές, ο κίνδυνος πρόκλησης ατυχήματος έχει μειωθεί στο ελάχιστο, ενώ το συνολικό κόστος της κατασκευής κρίθηκε ιδιαίτερα χαμηλό σε σχέση με το όφελος.
1.11 Έχουν αναπτυχθεί κάποιοι δείκτες ποιότητας που μετράνε τις προληπτικές στρατηγικές «χώρου για ελιγμούς»;
Στην Κύπρο δεν έχουν αναπτυχθεί τέτοιοι δείχτες ποιότητες για το σχετικό θέμα.