Εργατικές κινητοποιήσεις και διαφορές στην Ουγγαρία

Ο Θεμελιώδης Νόμος της Ουγγαρίας της 25ης Απριλίου 2011 εγγυάται στους εργαζομένους, τους εργοδότες και τις οργανώσεις τους το δικαίωμα συλλογικής διαπραγμάτευσης και το δικαίωμα ανάληψης συλλογικής δράσης για την υπεράσπιση των συμφερόντων τους, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος διακοπής της εργασίας (άρθρο XVII, ενότητα 2).

Ενώ οι εργατικές κινητοποιήσεις που ξεκινούν από τους εργαζόμενους ή τις οργανώσεις τους ρυθμίζονται με αρκετά λεπτομερή τρόπο, ειδικά οι απεργίες, η νομοθεσία σιωπά για την πιο προφανή δυνατή βιομηχανική δράση από τους εργοδότες: ανταπεργία.

Το δικαίωμα απεργίας ρυθμίζεται από τον νόμο VII του 1989. Το δικαίωμα στην απεργία είναι εγγυημένο σε μεμονωμένους εργαζόμενους για την επιδίωξη των δικών τους αιτημάτων, ενώ το δικαίωμα οργάνωσης απεργίας αλληλεγγύης παρέχεται μόνο στα συνδικάτα. Κατά κανόνα, απεργία μπορεί να προκηρυχθεί μόνο αφού καταβληθούν προσπάθειες επίλυσης αντικρουόμενων συμφερόντων για τουλάχιστον επτά ημέρες (άρθρο 2).

Υπάρχουν ορισμένοι περιορισμοί όσον αφορά τόσο την κατοχή όσο και την άσκηση του δικαιώματος απεργίας. Δεν παρέχεται δικαίωμα απεργίας στο προσωπικό των υπηρεσιών επιβολής του νόμου, των ενόπλων δυνάμεων ή του δικαστικού σώματος. Οι δημόσιοι υπάλληλοι που εργάζονται στη δημόσια διοίκηση έχουν δικαίωμα απεργίας, αλλά μπορούν να το ασκήσουν μόνο σύμφωνα με τους ειδικούς κανονισμούς που καθορίζονται στη συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης και των σχετικών συνδικαλιστικών οργανώσεων.

Ο νόμος VII του 1989 απαριθμεί τις περιστάσεις στις οποίες οι απεργιακές κινητοποιήσεις είναι παράνομες (άρθρο 3).

Στην περίπτωση δραστηριοτήτων θεμελιώδους δημόσιου ενδιαφέροντος – ιδίως μαζικών μεταφορών, τηλεπικοινωνιών, παροχής ηλεκτρικού ρεύματος, νερού, φυσικού αερίου και άλλων μορφών ενέργειας – το δικαίωμα απεργίας μπορεί να ασκηθεί μόνο στο βαθμό που δεν εμποδίζει την παροχή υπηρεσιών σε επίπεδο που κρίνεται επαρκές. Το «επαρκές επίπεδο» μπορεί να καθοριστεί με πράξη του κοινοβουλίου (σύμφωνα με τις τροποποιήσεις του νόμου VII το 2010 και το 2012), κάτι που έχει ήδη συμβεί σε ορισμένους τομείς. Οι κανονισμοί αυτοί περιορίζουν σημαντικά το δικαίωμα απεργίας σε ορισμένες δημόσιες υπηρεσίες.

Άλλες μορφές συνδικαλιστικής δράσης (εκτός από τις απεργίες) είναι πολύ πιο συχνές στην Ουγγαρία, όπως συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας και συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας, διαδηλώσεις, αναφορές και συλλογή υπογραφών. Οι δύο πρώτες ρυθμίζονται από τον νόμο LV του 2018 σχετικά με το δικαίωμα του συνέρχεσθαι. Αυτός ο νέος νόμος είναι πιο περιοριστικός από τον προκάτοχό του: οι διαδηλώσεις πρέπει να κοινοποιούνται μήνες νωρίτερα και η αστυνομία έχει σχετικά ευρεία διακριτική ευχέρεια σχετικά με την απαγόρευση των συναθροίσεων. Οι καταγγελίες και οι γνωστοποιήσεις δημοσίου συμφέροντος (whistleblowing) ρυθμίζονταν από τον νόμο CLXV του 2013 έως ότου αντικαταστάθηκαν από τον ενισχυμένο νόμο XXV του 2023. Οι αναφορές και η συλλογή υπογραφών ρυθμίζονται από τον νόμο CCXXXVIII του 2013 σχετικά με τα δημοψηφίσματα, τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες και τη διαδικασία του δημοψηφίσματος.

Εξελίξεις στις απεργιακές κινητοποιήσεις, 2013–2021

Σημείωση: μ.δ., μη διαθέσιμο.

Πηγή: Ουγγρική Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία, 2022.

Μηχανισμοί συλλογικής επίλυσης διαφορών

Οι μηχανισμοί συλλογικής επίλυσης διαφορών ρυθμίζονται από τον εργατικό κώδικα (νόμος I του 2012, άρθρα 291–293).

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο Εργατικός Κώδικας χρησιμοποιεί τον όρο «συλλογικές εργατικές διαφορές», ο οποίος ερμηνεύεται ως αναφερόμενος αποκλειστικά στις διαφορές συλλογικού συμφέροντος.

Ανάλογα με τα μέρη που διαφωνούν, ο εργοδότης και το συμβούλιο εργαζομένων ή ο εργοδότης και η συνδικαλιστική οργάνωση μπορούν να συστήσουν ad hoc επιτροπή συμβιβασμού (egyeztető bizottság) για την επίλυση των διαφορών τους (βλέπε επίσης ενότητα «Εκπροσώπηση των εργαζομένων σε επίπεδο χώρου εργασίας»). Η σύμβαση για τις εγκαταστάσεις ή η συλλογική σύμβαση μπορεί να περιέχει διατάξεις και για μόνιμη επιτροπή συνδιαλλαγής.

Η επιτροπή συνδιαλλαγής απαρτίζεται από ίσο αριθμό μελών εξουσιοδοτημένων από τον εργοδότη και από το συμβούλιο εργαζομένων ή τη συνδικαλιστική οργάνωση, καθώς και από έναν ανεξάρτητο πρόεδρο. Ο εργοδότης και το συμβούλιο επιχείρησης/συνδικαλιστική οργάνωση μπορούν να συμφωνήσουν γραπτώς και εκ των προτέρων να συμμορφωθούν με την απόφαση της επιτροπής. Στην περίπτωση αυτή, η απόφαση της επιτροπής είναι δεσμευτική. Σε περίπτωση ισοψηφίας, αποφασιστική είναι η ψήφος του προέδρου.

Ορισμένες συλλογικές διαφορές που καθορίζονται από τον εργατικό κώδικα (άρθρο 236 παράγραφος 4 και άρθρο 263) πρέπει να επιλύονται από διαιτητή.

Από τον Νοέμβριο του 2016, το MTVSZ – ως φορέας εναλλακτικής επίλυσης διαφορών – μπορεί να κληθεί από τα μέρη της διαφοράς να βοηθήσει (μέσω συμβιβασμού ή διαμεσολάβησης) ή να διαιτητεύσει.

Ατομικοί μηχανισμοί επίλυσης διαφορών

Σύμφωνα με τον εργατικό κώδικα (άρθρο 285), τα κύρια επιμέρους όργανα επίλυσης διαφορών είναι τα δικαστήρια. Οι ατομικές εργατικές διαφορές εκδικάζονται από ειδικά δικαστήρια, δηλαδή από τα διοικητικά και εργατικά δικαστήρια (τα οποία υπάγονται σε επίπεδο περιφερειακού δικαστηρίου, αλλά λειτουργούν μόνο στις πόλεις που εδρεύουν στην κομητεία). Τα δικαστήρια αυτά προβλέπουν τον πρώτο βαθμό, ενώ οι υποθέσεις που δεν επιλύονται παρουσιάζονται στα πολιτικά δικαστήρια σε δεύτερο βαθμό.

Χρήση εναλλακτικών μηχανισμών επίλυσης διαφορών

Το MTVSZ είναι υπεύθυνο για συλλογικές, όχι ατομικές, διαφορές. Ωστόσο, μια ρητή πρόθεση πίσω από την ίδρυση του MTVSZ ήταν να παράσχει την ευκαιρία μετατροπής, ει δυνατόν, των ατομικών διαφορών σε συλλογικές διαφορές με την ενοποίηση πολλών επιμέρους διαφορών γύρω από το ίδιο ζήτημα.

Χρήση μηχανισμών επίλυσης διαφορών, 2014–2021

Σημειώσεις: *Η ταξινόμηση των υποθέσεων εργατικών διαφορών περιορίστηκε σημαντικά λόγω των αλλαγών που θεσπίστηκαν στον νόμο I του 2017 σχετικά με τον κώδικα διοικητικής δικονομίας από την 1η Ιανουαρίου 2018, οι οποίες μείωσαν τον αριθμό των εργατικών διαφορών. ** Λόγω της κατάργησης των εργατοδικείων από τις 31 Μαρτίου 2020, οι αριθμοί το 2020 δεν είναι συγκρίσιμοι με τους αντίστοιχους αριθμούς του προηγούμενου και των επόμενων ετών. μ.δ., μη διαθέσιμο.

Πηγή: Εθνική Δικαστική Υπηρεσία, 2022