Il-profil tal-pajjiż tal-ħajja tax-xogħol għall-Bulgarija
Dan il-profil jiddeskrivi l-karatteristiċi ewlenin tal-ħajja tax-xogħol fil-Bulgarija. Għandha l-għan li tipprovdi l-informazzjoni ta' sfond rilevanti dwar l-istrutturi, l-istituzzjonijiet, l-atturi u r-regolamenti rilevanti dwar il-ħajja tax-xogħol.
Dan jinkludi indikaturi, dejta u sistemi regolatorji dwar l-aspetti li ġejjin: l-atturi u l-istituzzjonijiet, ir-relazzjonijiet kollettivi u individwali tal-impjieg, is-saħħa u l-benesseri, il-paga, il-ħin tax-xogħol, il-ħiliet u t-taħriġ, u l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol. Il-profili jiġu aġġornati b'mod sistematiku kull sentejn.
Bejn l-2012 u l-2022, il-Bulgarija esperjenzat tkabbir b'saħħtu tal-prodott domestiku gross ta' 42.49%, ferm ogħla mill-medja tal-UE ta' 15.29%. Mill-2012 sal-2022, il-qgħad fil-Belġju naqas b'9 punti perċentwali, u baqa' taħt il-medja tal-UE ta' 6.2% fl-2022. Għalkemm qed jonqos, il-qgħad fost iż-żgħażagħ (qgħad fost dawk sa 25 sena) kien ta' 10.7% fl-2022, u xorta kien ogħla mir-rata totali tal-qgħad ta' 4.3%. Ir-rati tal-impjiegi żdiedu fl-10 snin ikkunsidrati, minn 67% fl-2012 għal 73.6% fl-2022. L-impjiegi ta' dawk ta' bejn il-15 u l-24 sena naqsu b'7.4 punti perċentwali bejn l-2012 u l-2022.
L-isfidi ewlenin li qed jiffaċċjaw l-ekonomija u s-suq tax-xogħol Bulgaru bejn l-2012 u l-2022 kienu jinkludu l-ġestjoni tal-pandemija u l-inflazzjoni u t-tnaqqis tal-inugwaljanzi. Sa nofs l-2021, il-klima tan-negozju kienet qed titjieb bħala riżultat tal-politika tal-gvern u l-miżuri implimentati biex jillimitaw l-effetti tal-COVID-19. Madankollu, f'Ġunju–Diċembru 2021 l-ekonomija Bulgara indirizzat żieda sostanzjali fil-prezzijiet tal-enerġija u mewġa oħra ta' COVID-19. L-intensifikazzjoni tal-gwerra fl-Ukrajna żiedet il-probabbiltà ta' stagflazzjoni, hekk kif prezzijiet ogħla tal-enerġija għamlu l-produzzjoni aktar għalja u mhux kompetittiva filwaqt li s-swieq esterni naqsu. Għat-tieni sena konsekuttiva, fl-2021 il-Bulgarija rreġistrat tnaqqis fin-numru ta' persuni impjegati u żieda fil-qgħad (Istitut tar-Riċerka Ekonomika, Akkademja Bulgara tax-Xjenzi, 2022).
Il-Kodiċi tax-Xogħol (Кодекс на труда) jirregola r-relazzjonijiet tax-xogħol bejn l-impjegati u min iħaddem, ir-relazzjonijiet industrijali, in-negozjar kollettiv u l-kontroll tal-konformità mar-regolamenti tax-xogħol.
Fl-2022, l-emendi għall-Kodiċi tax-Xogħol (implimentati permezz tal-Liġi Nru 217 tal-5 ta' Awwissu 2022 li temenda u tissupplimenta l-Kodiċi tax-Xogħol) kellhom l-għan li jippromwovu s-sigurtà u l-prevedibbiltà tar-relazzjonijiet tal-impjieg u li jtejbu l-possibbiltajiet ta' rikonċiljazzjoni bejn ix-xogħol u l-obbligi tal-familja, li jimplimentaw id-Direttiva (UE) 2019/1152 dwar kundizzjonijiet tax-xogħol trasparenti u prevedibbli fl-UE u d-Direttiva (UE) 2019/1158 dwar il-bilanċ bejn ix-xogħol u l-ħajja privata għall-ġenituri u l-persuni li jindukraw (KPMG Bulgarija, 2022).
Ir-rappreżentanza tal-impjegati u n-negozjar kollettiv, u l-kriterji għar-rappreżentanza nazzjonali tal-imsieħba soċjali, huma rregolati mill-Kodiċi tax-Xogħol. Il-liġi dwar is-soluzzjoni ta' tilwim kollettiv tax-xogħol (CLDs) tittratta s-soluzzjoni ta' tilwim bejn l-impjegati u min iħaddem dwar kwistjonijiet relatati mal-assigurazzjoni tax-xogħol u soċjali u l-livell tal-għajxien. Il-kundizzjonijiet attwali għall-istabbiliment tar-rappreżentanza ta' min iħaddem u tal-impjegati permezz ta' organizzazzjonijiet huma stabbiliti f'ordinanza (Digriet tal-Kunsill tal-Ministri Nru 152 tal-11 ta' Lulju 2003).
L-Ispettorat Ġenerali tax-Xogħol għandu kontroll ġenerali fuq il-konformità mal-leġiżlazzjoni tax-xogħol fis-setturi ekonomiċi kollha. L-ispettorat huwa parti mill-Ministeru tax-Xogħol u l-Politika Soċjali. Il-funzjonament tas-sistema nazzjonali għall-ispezzjoni tax-xogħol huwa ddeterminat mil-Liġi dwar l-Ispezzjoni tax-Xogħol (2009).
Is-sistema tar-relazzjonijiet industrijali tal-Bulgarija hija deċentralizzata u topera permezz ta' diversi strutturi tripartitiċi għad-djalogu soċjali nazzjonali u settorjali u l-korpi ta' negozjar kollettiv fil-livelli settorjali, industrijali, kumpaniji u territorjali (kunsilli għall-kooperazzjoni soċjali fil-muniċipalitajiet). Il-kooperazzjoni tripartitika nazzjonali ilha sseħħ fi ħdan il-Kunsill Nazzjonali Tripartitiku ta' Kooperazzjoni (NTCC) mill-1993 u l-Kunsill Ekonomiku u Soċjali mill-2001, u sseħħ ukoll permezz ta' diversi korpi tripartitiċi ta' tmexxija u ta' sorveljanza fi ħdan l-amministrazzjoni tal-impjiegi u s-sigurtà soċjali. Il-kooperazzjoni tripartitika industrijali hija organizzata wkoll permezz ta' kunsilli (sub)industrijali taħt il-kappa tal-ministeri rispettivi (f'madwar 50 kunsill). Għalkemm id-densità tat-trejdjunjins u l-impatt tan-negozjar kollettiv naqsu mis-snin disgħin, il-kopertura tan-negozjar kollettiv għadha sostanzjali f'diversi industriji u kumpaniji (Kirov, 2019). Ftehim tripartitiku nazzjonali ġie ffirmat f'Ġunju 2020, ir-raba 'tax-xorta tiegħu biss fit-30 sena ta' tranżizzjoni. Dan ikopri miżuri f'ħames oqsma: l-ambjent tan-negozju u l-ekonomija; Enerġija; il-Patt Ekoloġiku Ewropew; id-demografija, l-edukazzjoni, is-suq tax-xogħol u l-migrazzjoni tax-xogħol; u politiki ta' protezzjoni soċjali (Dimitrov, 2021).
Mill-2011 'l hawn, id-djalogu soċjali u r-relazzjonijiet industrijali fil-Bulgarija ilhom jiffunzjonaw fi klima politika u ekonomika kumplessa, u komplew minkejja n-nuqqas ta' risir tal-gvern tat-tripartitiżmu fit-teħid ta' deċiżjonijiet ta' importanza nazzjonali. Pereżempju, kien hemm tensjonijiet bejn min iħaddem, it-trejdjunjins u l-korpi pubbliċi dwar il-funzjonament tal-NTCC fir-rigward ta' bidliet leġiżlattivi relatati max-xogħol, ir-riforma tal-pensjonijiet, iż-żidiet fil-pagi statutorji minimi u l-pjan ta' rkupru u reżiljenza tal-Bulgarija.
Fl-2020-2021, is-sħab soċjali kienu attivi fl-appoġġ ta' miżuri u djalogu soċjali fir-rigward tal-COVID-19 u l-kriżi tar-refuġjati minħabba l-gwerra fl-Ukrajna.
Biex jiġu indirizzati l-isfidi multipli maħluqa mill-pandemija (Dimitrov, 2021), il-Konfederazzjoni tat-Trejdjunjins Indipendenti tal-Bulgarija (CITUB) u t-tliet organizzazzjonijiet ta' min iħaddem – il-Konfederazzjoni ta' Min Iħaddem u l-Industrijalisti fil-Bulgarija (CEIBG), l-Assoċjazzjoni Industrijali Bulgara (BIA) u l-Assoċjazzjoni tal-Kapitali Industrijali Bulgara (BICA) – bdew l-iffirmar ta' memoranda bipartitiċi tas-sħab soċjali għall-prevenzjoni tal-COVID-19, il-preservazzjoni tal-impjiegi u l-adattament tal-ħiliet tal-forza tax-xogħol għad-dinja tax-xogħol diġitalizzata. L-industriji/setturi involuti huma l-industrija kimika, il-minjieri, il-metallurġija, l-inġinerija mekkanika u l-industrija elettrika, l-enerġija, il-provvista tal-ilma u d-drenaġġ, il-kostruzzjoni, it-tessuti u l-ħwejjeġ, l-industrija tal-ikel, il-birra, l-agrikoltura u l-kultura.
Fl-2020-2021, is-sħab soċjali pparteċipaw b'mod attiv f'diskussjonijiet mal-gvern dwar it-tfassil ta' miżuri ekonomiċi u soċjali relatati mal-COVID-19 u s-sostenibbiltà tagħhom, u fir-rigward ta' opinjonijiet dwar emendi leġiżlattivi u abbozzi ta' abbozzi. Kien hemm tensjoni bejn l-organizzazzjonijiet ta' min iħaddem u tal-ħaddiema waqt id-diskussjonijiet dwar l-emenda tal-Kodiċi tax-Xogħol dwar il-medja tal-ħin, l-arranġamenti ta' għassa u fuq xogħol u s-sahra, u ż-żieda fil-paga statutorja minima u l-miżuri soċjoekonomiċi minħabba l-inflazzjoni. Il-verżjoni finali tal-pjan nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza hija wkoll suġġett ta' tensjonijiet bejn l-imsieħba soċjali u l-gvern. Skont CITUB (Atanasov, 2023), il-pjan fih emendi sostanzjali (pereżempju tnaqqis ta' 40 % fl-emissjonijiet tal-enerġija sal-2026) li ma kinux soġġetti għal diskussjoni mal-imsieħba soċjali jew konsultazzjoni pubblika usa'.
