Il-profil tal-pajjiż tal-ħajja tax-xogħol għaċ-Ċekja
Dan il-profil jiddeskrivi l-karatteristiċi ewlenin tal-ħajja tax-xogħol fiċ-Ċekja. Għandha l-għan li tipprovdi l-informazzjoni ta' sfond rilevanti dwar l-istrutturi, l-istituzzjonijiet u r-regolamenti rilevanti dwar il-ħajja tax-xogħol.
Dan jinkludi indikaturi, dejta u sistemi regolatorji dwar l-aspetti li ġejjin: l-atturi u l-istituzzjonijiet, ir-relazzjonijiet kollettivi u individwali tal-impjieg, is-saħħa u l-benesseri, il-paga, il-ħin tax-xogħol, il-ħiliet u t-taħriġ, u l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol. Il-profili jiġu aġġornati b'mod sistematiku kull sentejn.
Aspetti legali
Il-liġi Ċeka tirrikonoxxi biss żewġ tipi ta' azzjoni industrijali: l-istrajks (stávka) u l-lockouts (výluka). Lockout huwa, de facto, kontrostrajk min-naħa ta' min iħaddem f'tilwima dwar il-konklużjoni ta' ftehim kollettiv.
Minbarra dawn iż-żewġ tipi, definiti fl-Att Nru 2/1991 Coll. dwar in-negozjar kollettiv, fil-prattika twissija ta' strajk (stávková pohotovost).
It-termini "imblokk" (blokáda) jew "okkupazzjoni" (okupační stávka) mhumiex stabbiliti fil-liġi u għalhekk dawn l-azzjonijiet ma jseħħux fil-prattika.
Strajks
Id-dritt għall-istrajk, bħala dritt fundamentali tal-bniedem, huwa garantit fil-Karta tad-Drittijiet u l-Libertajiet Fundamentali, li tifforma parti mill-Kostituzzjoni taċ-Ċekja. L-Artikolu 27 (it-taqsima IV) tal-karta jiddikjara li d-dritt għall-istrajk huwa garantit skont il-kondizzjonijiet stabbiliti bil-liġi; Dan id-dritt ma jinżammx mill-imħallfin, mill-membri tal-forzi armati jew mill-membri tal-forzi tas-sigurtà.
Il-legalità ta' strajk hija limitata wkoll mill-Att Nru 2/1991 Coll. dwar in-negozjar kollettiv, li jkopri strajks relatati man-negozjar kollettiv. Dan ifisser li l-istrajks jistgħu jinqasmu f'żewġ gruppi.
Strajks relatati mal-Att Nru 2/1991 Coll. dwar in-negozjar kollettiv: Dawn l-istrajks, flimkien mar-rekwiżiti u l-proċeduri tagħhom, huma regolati b'mod preċiż mil-liġi. Strajk, kif mifhum mill-att, huwa strument legali biex isolvi tilwim kollettiv dwar in-negozjar u l-konklużjoni ta' ftehim kollettiv. Tilwima dwar bidla fi ftehim diġà fis-seħħ titqies ukoll bħala tilwima kollettiva jekk il-possibbiltà u l-firxa tal-bidliet ikunu ġew miftiehma fi ftehim kollettiv. It-tilwim kollettiv huwa tilwim li ma jagħtix lok għal drittijiet għall-impjegati individwali. Prekundizzjoni għal strajk, madankollu, hija li r-regolamenti kollha stabbiliti mill-att jiġu osservati.
Strajks barra mill-kamp ta' applikazzjoni tal-Att Nru 2/1991 Coll. dwar in-negozjar kollettiv: M'hemm l-ebda liġi fil-kodiċi legali biex timplimenta l-Artikolu 27 tal-Karta tad-Drittijiet u l-Libertajiet Fundamentali dwar strajks għajr strajks indirizzati fl-Att Nru 2/1991 Coll. dwar in-negozjar kollettiv. Madankollu, dan ma jfissirx li t-tipi kollha ta' strajks minbarra dawk indirizzati minn dan l-att huma pprojbiti – il-qorti tiddeċiedi jekk strajk partikolari huwiex legali jew le.
L-Att Nru 2/1991 Coll. dwar in-negozjar kollettiv jirrikonoxxi wkoll strajks ta' solidarjetà biex jappoġġjaw l-impjegati li jistrajkjaw għall-konklużjoni ta' ftehim kollettiv.
Lockouts
Lockout huwa t-tieni tip ta' azzjoni industrijali kopert taħt l-Att Nru 2/1991 Coll. dwar in-negozjar kollettiv (l-Artikolu 27). Id-definizzjoni ta' lockout hija waqfien parzjali jew sħiħ tax-xogħol minn min iħaddem. Min iħaddem jista', bħala soluzzjoni finali għas-soluzzjoni ta' tilwima dwar il-konklużjoni ta' ftehim kollettiv, jiddikjara lockout jekk ma jkunx jista' jintlaħaq ftehim anki wara proċedimenti fil-preżenza ta' medjatur u jekk il-partijiet kontraenti ma jitolbux arbitru biex isolvi t-tilwima. Id-data tal-bidu tal-lockout, il-firxa tiegħu, ir-raġunijiet għalih u lista ta' ismijiet tal-impjegati li għalihom japplika l-lockout għandhom jintbagħtu minn min iħaddem lill-korp kompetenti tat-trejdjunjins mill-inqas tlett ijiem tax-xogħol bil-quddiem. Min iħaddem huwa mitlub jagħti lill-impjegati kkonċernati l-istess perjodu ta' notifika. Il-liġi tispeċifika sitwazzjonijiet fejn lockout huwa illegali. B'mod ġenerali, dan japplika għal sitwazzjonijiet fejn lockout jaffettwa l-impjegati tal-faċilitajiet mediċi, li jistgħu jipperikolaw is-saħħa jew il-ħajja tal-membri tal-pubbliku, kif ukoll lockouts li jaffettwaw imħallfin jew rappreżentanti tal-istat.
L-istrajks huma relattivament rari fiċ-Ċekja (ara t-tabella "Żviluppi fl-azzjoni industrijali, 2015–2022"). Madankollu, it-twissijiet ta' strajk jintużaw aktar ta' spiss, iżda dan it-tip ta' azzjoni industrijali mhuwiex definit mil-liġi. Dawn iż-żewġ forom ta' azzjoni industrijali huma l-aktar importanti u l-aktar użati fil-prattika (b'mod partikolari fir-rigward ta' twissijiet ta' strajk).
L-istrajks u t-twissijiet ta' strajks huma mmonitorjati regolarment minn ČMKOS, l-akbar konfederazzjoni tat-trejdjunjins fiċ-Ċekja. Id-dejta minn ČMKOS tkopri l-azzjonijiet industrijali fi ħdan ČMKOS biss; l-għadd aggregat ta' azzjonijiet industrijali fiċ-Ċekja kollha mhumiex disponibbli.
Il-lockouts bħala forma ta 'azzjoni industrijali ma ġewx irreġistrati għal ħafna snin.
Żviluppi fl-azzjoni industrijali, 2015–2022
2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | |
| Working days lost per 1,000 employees | n.a. | n.a. | n.a. | n.a. | n.a. | n.a. | n.a. | n.a. |
| Number of strikes (sectoral level/company level) | 0/3 | 0/0 | 0/1 | 0/0 | 0/0 | 0/0 | 0/1 | 0/0 |
| Number of strike alerts (sectoral level/company level) | 0/10 | 0/5 | 0/11 | 1/10 | 0/8 | 0/2 | 0/5 | 0/6 |
Nota: M'hemm l-ebda servizz ta' rappurtar definit legalment f'dan il-qasam. In-numru medju ta' ġranet tax-xogħol mitlufa minħabba strajk fis-sena għal kull 1,000 impjegat ma ġiex immonitorjat ċentralment minn nofs is-snin disgħin.
Sors: ČMKOS (2022) (data għall-membri ta' ČMKOS biss).
Mekkaniżmi kollettivi għas-soluzzjoni tat-tilwim
Il-proċedura għas-soluzzjoni ta' tilwim kollettiv tax-xogħol hija rregolata mill-Att Nru 2/1991 Coll. dwar in-negozjar kollettiv. L-att jistipula li t-tilwim kollettiv huwa tilwim li jikkonċerna l-konklużjoni ta' ftehim kollettiv jew tilwim dwar it-twettiq ta' impenji fi ftehim kollettiv (livell ta' kumpanija jew livell ogħla) li ma jistabbilixxix pretensjonijiet għal impjegati individwali. Il-partijiet fit-tilwim kollettiv huma l-partijiet għal ftehim kollettiv. It-tilwim kollettiv, kemm jekk jikkonċerna l-konklużjoni ta' ftehim kollettiv kif ukoll it-twettiq ta' impenji stabbiliti minn ftehim kollettiv li ma jistabbilixxix pretensjonijiet għal impjegati individwali, jiġi solvut fi proċedimenti ma' medjatur jew arbitru. Dan ifisser li, fost affarijiet oħra, iċ-Ċekja għandha biss kunċett ta' żewġ livelli għas-soluzzjoni ta' tilwim kollettiv tax-xogħol (fejn il-konċiljazzjoni u l-medjazzjoni jingħaqdu f'waħda).
Mekkaniżmi individwali għas-soluzzjoni tat-tilwim
It-tilwim bejn min iħaddem u l-impjegati dwar id-drittijiet li jirriżultaw mir-relazzjoni ta' impjieg normalment jinstemgħu u jiġu deċiżi mill-qrati fiċ-Ċekja. Meta mqabbla mas-soluzzjoni ġudizzjarja tat-tilwim tax-xogħol, proċeduri oħra bħall-konċiljazzjoni, il-medjazzjoni u l-arbitraġġ huma ta' importanza minuri f'dan il-kuntest legali.
L-użu ta' mekkaniżmi alternattivi għas-soluzzjoni tat-tilwim
Ġeneralment, iċ-Ċekja għandha biss kunċett f'żewġ livelli fir-rigward tas-soluzzjoni ta' tilwim kollettiv tax-xogħol (li fih il-konċiljazzjoni u l-medjazzjoni huma amalgamati). Dawn iż-żewġ possibbiltajiet huma l-uniċi forom alternattivi ta' soluzzjoni tat-tilwim. Ma jeżistu l-ebda qrati tax-xogħol fiċ-Ċekja.
L-użu ta' mekkaniżmi għas-soluzzjoni tat-tilwim, 2015–2022
2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | |
| Collective disputes settled though mediator in terms of concluding HLCA | 0 | 4 | 1 | 3 | 2 | 1 | 1 | 0 |
| Collective disputes settled though arbiter in terms of concluding HLCA | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Collective disputes settled though mediator in terms of concluding CLCA | 11 | 17 | 16 | 28 | 17 | 18 | 19 | 15 |
| Collective disputes settled though arbiter in terms of concluding CLCA | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
Sors: ČMKOS, 2022 (id-data hija għall-membri ta' ČMKOS biss)
