Azzjoni industrijali u tilwim fl-Ungerija

Il-Liġi Fundamentali tal-Ungerija tal-25 ta' April 2011 tiggarantixxi lill-ħaddiema, lil min iħaddem u lill-organizzazzjonijiet tagħhom id-dritt għal negozjar kollettiv u d-dritt li jieħdu azzjoni kollettiva biex jiddefendu l-interessi tagħhom, inkluż id-dritt li jwaqqfu x-xogħol (l-Artikolu XVII, Taqsima 2).

Filwaqt li l-azzjonijiet industrijali mibdija mill-ħaddiema jew l-organizzazzjonijiet tagħhom huma rregolati b'mod pjuttost dettaljat, speċjalment l-istrajkijiet, il-leġiżlazzjoni hija siekta dwar l-aktar azzjoni industrijali ovvja possibbli minn min iħaddem: lockouts.

Id-dritt għall-istrajk huwa rregolat mill-Att VII tal-1989. Id-dritt għall-istrajk huwa garantit lill-ħaddiema individwali li jsegwu t-talbiet tagħhom stess, filwaqt li d-dritt li jorganizzaw strajk ta' solidarjetà jingħata biss lit-trejdjunjins. Bħala regola bażika, strajk jista' jissejjaħ biss wara li jkunu saru tentattivi biex jiġu solvuti interessi konfliġġenti għal mill-inqas sebat ijiem (l-Artikolu 2).

Hemm xi limitazzjonijiet rigward kemm il-pussess kif ukoll l-eżerċizzju tad-dritt ta' strajk. L-ebda dritt għall-istrajk ma jingħata lill-persunal tal-aġenziji tal-infurzar tal-liġi, tal-forzi armati jew tal-ġudikatura. L-impjegati taċ-ċivil li jaħdmu fl-amministrazzjoni pubblika għandhom id-dritt li jistrajkjaw iżda jistgħu jeżerċitawh biss skont ir-regolamenti speċjali stabbiliti fil-ftehim bejn il-gvern u t-trejdjunjins rilevanti.

L-Att VII tal-1989 jelenka ċ-ċirkostanzi meta l-azzjoni tal-istrajk hija illegali (l-Artikolu 3).

Fil-każ ta' attivitajiet ta' interess pubbliku fundamentali – b'mod partikolari, it-trasport tal-massa, it-telekomunikazzjonijiet, l-elettriku, l-ilma, il-gass u provvista oħra tal-enerġija – id-dritt għall-istrajk jista' jiġi eżerċitat biss sal-punt li ma jfixkilx il-forniment ta' servizzi f'livell meqjus suffiċjenti. Il-"livell suffiċjenti" jista' jiġi definit permezz ta' att tal-parlament (skont l-emendi għall-Att VII fl-2010 u l-2012), li diġà ġara f'xi oqsma. Dawn ir-regolamenti jillimitaw bil-qawwa d-dritt għall-istrajk f'ċerti servizzi pubbliċi.

Forom oħra ta' azzjoni industrijali (minbarra strajkijiet) huma ħafna aktar komuni fl-Ungerija, bħal laqgħat ta' protesta u rallies ta' protesta, dimostrazzjonijiet, petizzjonijiet u ġbir ta' firem. L-ewwel tnejn huma rregolati mill-Att LV tal-2018 dwar id-dritt ta' għaqda. Din il-liġi l-ġdida hija aktar restrittiva mill-predeċessur tagħha: id-dimostrazzjonijiet għandhom jiġu nnotifikati xhur qabel u l-pulizija tingħata diskrezzjoni relattivament wiesgħa dwar il-projbizzjoni tal-assembleji. L-ilmenti u l-iżvelar ta' interess pubbliku (whistleblowing) kienu rregolati mill-Att CLXV tal-2013 sakemm ġie sostitwit bl-Att XXV imtejjeb tal-2023. Il-petizzjonijiet u l-ġbir tal-firem huma rregolati mill-Att CCXXXVIII tal-2013 dwar ir-referendums, l-inizjattivi Ewropej u l-proċedura tar-referendum.

Żviluppi fl-azzjoni industrijali, 2013–2021

Nota: n.a., mhux disponibbli.

Sors: L-Uffiċċju Ċentrali tal-Istatistika Ungeriż, 2022.

Mekkaniżmi kollettivi għas-soluzzjoni tat-tilwim

Il-mekkaniżmi kollettivi għas-soluzzjoni tat-tilwim huma rregolati mill-Kodiċi tax-Xogħol (l-Att I tal-2012, l-Artikoli 291–293).

Huwa importanti li wieħed jinnota li l-Kodiċi tax-Xogħol juża t-terminu "tilwim kollettiv tax-xogħol", li huwa interpretat bħala li jirreferi biss għal tilwim ta' interess kollettiv.

Skont il-partijiet li ma jaqblux miegħu, min iħaddem u l-kunsill tax-xogħol jew min iħaddem u t-trejdjunjin jistgħu jwaqqfu kumitat ta' konċiljazzjoni ad hoc (egyeztető bizottság) biex isolvi t-tilwim tagħhom (ara wkoll it-taqsima "Rappreżentanza tal-impjegati fil-livell tal-post tax-xogħol"). Il-ftehim dwar l-impjant jew il-ftehim kollettiv jista' jkun fih ukoll dispożizzjonijiet għal kumitat permanenti ta' konċiljazzjoni.

Il-kumitat ta' konċiljazzjoni huwa magħmul minn numru ugwali ta' membri delegati minn min iħaddem u mill-kunsill tax-xogħol jew mit-trejdjunjin, kif ukoll minn president indipendenti. Min iħaddem u l-kunsill tax-xogħol/trejdjunjin jistgħu jaqblu bil-miktub minn qabel li jirrispettaw id-deċiżjoni tal-kumitat. F'dan il-każ, id-deċiżjoni tal-kumitat hija vinkolanti. Fil-każ ta' vot indaqs, il-vot tal-president huwa deċiżiv.

Xi tilwim kollettiv speċifikat mill-Kodiċi tax-Xogħol (l-Artikolu 236(4) u l-Artikolu 263) għandu jiġi deċiż minn arbitru.

Minn Novembru 2016, kien possibbli għall-MTVSZ – bħala korp alternattiv għas-soluzzjoni tat-tilwim – li jiġi mistieden mill-partijiet fit-tilwima biex jassisti (permezz ta' konċiljazzjoni jew medjazzjoni) jew biex jarbitra.

Mekkaniżmi individwali għas-soluzzjoni tat-tilwim

Skont il-Kodiċi tax-Xogħol (l-Artikolu 285), il-korpi individwali ewlenin għas-soluzzjoni tat-tilwim huma l-qrati. It-tilwim individwali tax-xogħol jiġi deċiż minn qrati speċjalizzati, jiġifieri l-qrati amministrattivi u tax-xogħol (li huma fil-livell tal-qorti distrettwali, iżda joperaw biss fil-bliet ewlenin tal-kontea). Dawn il-qrati jipprovdu għall-ewwel istanza, filwaqt li l-kawżi mhux riżolti jiġu ppreżentati lill-qrati ċivili fit-tieni istanza.

L-użu ta' mekkaniżmi alternattivi għas-soluzzjoni tat-tilwim

L-MTVSZ huwa responsabbli għal tilwim kollettiv, mhux individwali. Madankollu, intenzjoni espliċita wara t-twaqqif tal-MTVSZ kienet li tipprovdi opportunità biex it-tilwim individwali jiġi ttrasformat, jekk possibbli, f'tilwim kollettiv billi jiġu kkonsolidati diversi tilwim individwali madwar l-istess kwistjoni.

L-użu ta' mekkaniżmi għas-soluzzjoni tat-tilwim, 2014–2021

Noti: *Il-klassifikazzjoni tal-kawżi ta' tilwim tax-xogħol ġiet imnaqqsa b'mod sinifikanti minħabba l-bidliet promulgati fl-Att I tal-2017 dwar il-Kodiċi tal-Proċedura tal-Qorti Amministrattiva mill-1 ta' Jannar 2018, li naqqsu l-għadd ta' tilwim dwar l-impjiegi. ** Minħabba t-tneħħija tal-qrati tax-xogħol mill-31 ta' Marzu 2020, in-numri fl-2020 mhumiex komparabbli man-numri korrispondenti tas-snin preċedenti u sussegwenti. . a., mhux disponibbli.

Sors: L-Uffiċċju Ġudizzjarju Nazzjonali, 2022