Il-profil tal-pajjiż tal-ħajja tax-xogħol għal-Latvja
Dan il-profil jiddeskrivi l-karatteristiċi ewlenin tal-ħajja tax-xogħol fil-Latvja. Għandha l-għan li tipprovdi l-informazzjoni ta' sfond rilevanti dwar l-istrutturi, l-istituzzjonijiet, l-atturi u r-regolamenti rilevanti dwar il-ħajja tax-xogħol.
Dan jinkludi indikaturi, dejta u sistemi regolatorji dwar l-aspetti li ġejjin: l-atturi u l-istituzzjonijiet, ir-relazzjonijiet kollettivi u individwali tal-impjieg, is-saħħa u l-benesseri, il-paga, il-ħin tax-xogħol, il-ħiliet u t-taħriġ, u l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol. Il-profili jiġu aġġornati b'mod sistematiku kull sentejn.
Bejn l-2012 u l-2022, it-tkabbir annwali tal-prodott domestiku gross (PDG) varja minn 7 % (fl-2012) għal -2.2 % (fl-2020). Fl-2012–2022, ħlief għat-tnaqqis fl-2020, ir-rata ta' tkabbir annwali kienet moderata (1.9–4%) iżda baqgħet pożittiva. Fil-perjodu ta' 10 snin, ir-rata tal-qgħad naqset b'mod kostanti. Il-qgħad totali kien ta' 6.9% fl-2022. Fl-10 snin ikkunsidrati, kien hemm żieda fl-impjiegi, bir-rata totali ta' impjieg ta' 74.3% fl-2012 u 76.8% fl-2022. Fl-2022, ir-rata ta' impjieg tal-irġiel (79.1%) kienet ogħla minn dik tan-nisa (74.5%).
Il-leġiżlazzjoni tax-xogħol tinkludi l-Liġi tax-Xogħol (adottata fl-20 ta' Ġunju 2001), il-Liġi dwar il-Protezzjoni tax-Xogħol (adottata fl-20 ta' Ġunju 2001) u leġiżlazzjoni supplimentari, il-Liġi dwar it-Tilwim tax-Xogħol (adottata fis-26 ta' Settembru 2002), il-Liġi dwar l-Istrajk (adottata fit-23 ta' April 1999) u diversi atti normattivi oħra li jirregolaw il-paga għal gruppi speċjali ta' ħaddiema u kwistjonijiet speċifiċi oħra.
Ir-rappreżentanza ta' min iħaddem, ir-rappreżentanza tal-impjegati u n-negozjar kollettiv huma rregolati mil-Liġi tax-Xogħol, il-Liġi dwar it-Trejdjunjins (b'verżjoni ġdida adottata fis-6 ta' Marzu 2014) u l-Liġi dwar l-Organizzazzjonijiet ta' Min Iħaddem u l-Assoċjazzjonijiet tagħhom (adottata fid-19 ta' Mejju 1999).
Liġi dwar l-informazzjoni u l-konsultazzjoni tal-ħaddiema f'kumpaniji kummerċjali fil-livell tal-UE u gruppi ta' kumpaniji kummerċjali fil-livell tal-UE, adottata fid-19 ta' Mejju 2011, tiddetermina r-rwol tal-kunsilli tax-xogħlijiet Ewropej.
Fl-2022, saru żewġ settijiet ta' emendi għal-Liġi tax-Xogħol. L-ewwel emendi (adottati fis-6 ta' Ġunju 2022 u validi mill-1 ta' Awwissu 2022) introduċew bidliet f'aktar minn 40 klawżola fil-korp ewlieni tal-liġi u tliet bidliet fir-regoli ta' tranżizzjoni (Latvijas Republikas Saeima, 2022a). Dawn il-bidliet jikkonċernaw l-elementi li ġejjin:
ir-regolamentazzjoni ta' ftehimiet kollettivi (pereżempju, derogi minn ftehimiet kollettivi)
l-obbligu ta' fornitur ta' servizzi ta' kollokament fuq ix-xogħol li jinforma lill-impjegat bil-miktub dwar ir-riċevitur tas-servizz ta' kollokament tax-xogħol qabel il-ħatra mistennija tal-impjegat
Rekwiżiti ġodda dwar il-kontenut tal-kuntratti ta' impjieg
obbligu aktar strett għal min iħaddem li jinforma lill-impjegati dwar ir-regoli u l-kundizzjonijiet tal-impjieg
Regolamenti ġodda ta' prova
id-dmir ta' min iħaddem li jinforma lill-impjegati dwar vjaġġi ta' negozju li huma mistennija li jwettqu
responsabbiltà konġunta usa' fl-industrija tal-kostruzzjoni
permess mill-Ispettorat tal-Istat tax-Xogħol (VDI) għal xogħol ta' sahra
regolamenti ġodda dwar il-ħin tax-xogħol għall-impjegati li l-iskedi tax-xogħol tagħhom mhumiex kompletament jew fil-biċċa l-kbira prevedibbli
Id-dritt tal-impjegati li jaġġustaw il-ħinijiet tax-xogħol tagħhom
ir-regola li t-teħid tal-leave annwali m'għandux ikollu konsegwenzi negattivi
l-obbligu ta' min iħaddem li jipprovdi leave bla ħlas
id-dritt tal-missirijiet għal perjodu itwal ta' leave tal-paternità
Leave tal-ġenituri
It-tieni sett ta' emendi (validi mill-25 ta' Novembru 2022) introduċa eċċezzjonijiet fil-proċeduri għad-determinazzjoni u r-rieżami tal-pagi minimi ta' kull xahar (Latvijas Republikas Saeima, 2022b).
Is-sistema tad-djalogu soċjali ġiet stabbilita fil-bidu tas-snin disgħin, meta r-rwol tat-trejdjunjins, l-organizzazzjonijiet ta' min iħaddem, il-ftehimiet kollettivi u l-proċedura għan-negozjati ġew stabbiliti fil-Liġi tax-Xogħol Latvjana u liġijiet speċifiċi oħra. Is-sistema hija bbażata fuq il-prinċipju tal-parteċipazzjoni volontarja ta' dawk involuti. Fil-bidu, id-djalogu soċjali kien proċess bipartitiku. Imbagħad, fl-1993, ġiet stabbilita sistema ta' djalogu soċjali bbażata fuq proċess ta' negozjati tripartitiċi. Fl-istess sena, ġew stabbiliti żewġ kunsilli tripartitiċi, u fl-1994 ġie stabbilit kunsill ieħor. L-impjegati kienu u għadhom rappreżentati minn organizzazzjoni waħda fil-livell nazzjonali, il-Konfederazzjoni tat-Trejdjunjins Ħielsa tal-Latvja (Latvijas Brīvo arodbiedrību savienība, LBAS). Min iħaddem huwa rrappreżentat ukoll minn organizzazzjoni waħda, il-Konfederazzjoni ta' Min Iħaddem tal-Latvja (Latvijas Darba Devēju konfederācija**,** LDDK) (stabbilita fl-1993).
Il-Kunsill Konsultattiv Tripartitiku Nazzjonali ta' min iħaddem, il-gvern u t-trejdjunjins ġie stabbilit f'Diċembru 1993. Ġie organizzat mill-ġdid fil-Kunsill Nazzjonali Tripartitiku ta' Kooperazzjoni (Nacionālā trīspusējās sadarbības padome, NTSP) fl-1996.
Fit-12 ta' Mejju 1998, ibbażat fuq il-"Kunċett ta' kooperazzjoni tripartitika fil-livell nazzjonali", il-kunsilli ġew amalgamati f'kunsill ewlieni wieħed u diversi sottokunsilli.
Ġew introdotti għadd ta' liġijiet biex jirregolaw il-proċess tad-djalogu soċjali. Fl-2002, ġiet introdotta Liġi tax-Xogħol ġdida, li stabbilixxiet b'mod aktar ċar il-prinċipji ewlenin tad-djalogu soċjali, l-obbligi ta' min iħaddem u d-drittijiet tal-impjegati.
Mill-organizzazzjoni mill-ġdid tas-sistema tad-djalogu soċjali fl-1998, ma kien hemm l-ebda tibdil sinifikanti. Ir-relazzjonijiet industrijali huma korporattivi u orjentati lejn il-kunsens. Filwaqt li huma b'saħħithom, miftiehma u tripartitiċi fil-livell nazzjonali, huma dgħajfa fil-livell tas-settur.
Fl-2017, ir-rappreżentanza ta' min iħaddem fin-negozjar soċjali fil-livell tas-settur ġiet estiża għal intrapriżi kbar permezz ta' emenda għal-Liġi tax-Xogħol. Dawn l-intrapriżi kbar għandhom jilħqu l-istess arranġamenti ta' rappreżentanza li huma fis-seħħ għall-organizzazzjonijiet ta' min iħaddem.
L-imsieħba soċjali kienu attivi ħafna fil-mitigazzjoni tal-effetti tal-kriżi tal-COVID-19. Inizjalment, huma esprimew appoġġ sħiħ għall-azzjonijiet tal-gvern immirati biex jillimitaw it-tixrid tal-virus u pparteċipaw b'mod attiv fit-tfassil u t-titjib tal-miżuri ta 'appoġġ proposti u adottati mill-gvern. Aktar tard matul is-sena, l-imsieħba soċjali enfasizzaw l-importanza tad-djalogu soċjali fit-tnaqqis tal-impatt tal-kriżi u appellaw lill-gvern biex jonora aħjar l-inizjattivi tal-imsieħba soċjali.
Il-gvern kellu r-rwol ewlieni fil-bidu tal-pandemija, u kellu jieħu deċiżjonijiet malajr. Madankollu, sa mill-bidu, il-gvern ipprova jinvolvi kemm jista' jkun lill-imsieħba soċjali fil-gruppi ta' ħidma li stabbilixxa dak iż-żmien.
L-ewwel grupp ġie stabbilit qabel il-pandemija COVID-19 taħt l-awspiċi tal-Ministeru tal-Finanzi biex jiffaċilita d-diskussjoni kollettiva dwar it-taxxa tal-istat u l-politika fiskali. It-tieni grupp ġie stabbilit fiċ-Ċentru ta' Koordinazzjoni Transsettorjali biex jikkoordina l-operat tal-istituzzjonijiet tal-istat u kien magħmul minn ministri u rappreżentanti tal-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet mhux governattivi. It-tielet kien il-Grupp ta' Ġestjoni Operattiva – grupp ta' ħidma għall-koordinazzjoni ta' operazzjonijiet interistituzzjonali. Ġie stabbilit permezz ta' Ordni tal-Kabinett tal-Ministri Nru 2020/1.2.1.-84, adottata fl-10 ta' Lulju 2020.
L-akbar imsieħba soċjali (l-LDDK u l-LBAS) u istituzzjonijiet oħra (il-Kamra tal-Kummerċ u l-Industrija Latvjana (Latvijas Tirdzniecības un rūpniecības kamera, LTRK), l-Assoċjazzjoni Latvjana tal-Gvernijiet Lokali u Reġjonali (Latvijas Pašvaldību savienība, LPS) u l-Akkademja Latvjana tax-Xjenzi stabbilixxew koalizzjoni li sejħu "l-ħamsa l-kbar". Permezz tal-koalizzjoni, huma kkoordinaw l-azzjonijiet tagħhom u ħejjew u ssottomettew opinjonijiet konġunti.
Dan l-approċċ il-ġdid għad-diskussjoni pubblika naqqas xi ftit ir-rwol tal-imsieħba soċjali hekk kif intlaħaq ftehim fi gruppi kbar u stabbiliti.
