Il-profil tal-pajjiż tal-ħajja tax-xogħol għal-Latvja
Dan il-profil jiddeskrivi l-karatteristiċi ewlenin tal-ħajja tax-xogħol fil-Latvja. Għandha l-għan li tipprovdi l-informazzjoni ta' sfond rilevanti dwar l-istrutturi, l-istituzzjonijiet, l-atturi u r-regolamenti rilevanti dwar il-ħajja tax-xogħol.
Dan jinkludi indikaturi, dejta u sistemi regolatorji dwar l-aspetti li ġejjin: l-atturi u l-istituzzjonijiet, ir-relazzjonijiet kollettivi u individwali tal-impjieg, is-saħħa u l-benesseri, il-paga, il-ħin tax-xogħol, il-ħiliet u t-taħriġ, u l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol. Il-profili jiġu aġġornati b'mod sistematiku kull sentejn.
Id-dritt għall-istrajk u l-proċedura għall-istrajk huma stabbiliti fil-Liġi dwar l-Istrajk. Fl-2019 ġew introdotti żewġ emendi: ġie introdott il-Kapitolu VIII, dwar ksur amministrattiv fil-qasam tad-dritt għall-istrajk u l-kompetenza fi proċedimenti ta' ksur amministrattiv, u, b'rabta ma' dan, tneħħa t-Taqsima 19(3), punt 4 li tistabbilixxi d-dritt tal-VDI li tikkastiga amministrattivament persuni ħatja għal ksur ta' atti regolatorji.
Il-Liġi dwar it-Tilwim tax-Xogħol tirregola l-proċedura għas-soluzzjoni ta' tilwim tax-xogħol qabel l-istrajks jew, jekk it-tilwim ma jkunx solvut, il-ġustifikazzjoni ta' strajks. Il-liġi ma nbidlitx fl-2022.
Il-Liġi dwar l-Istrajk tiddefinixxi strajk (streiks) bħala mezz biex tissolva tilwima ta' interess kollettiv li timmanifesta ruħha bħala impjegati jew grupp ta' impjegati f'fergħa ta' intrapriża, li volontarjament, kompletament jew parzjalment, iwaqqfu x-xogħol biex jiksbu t-twettiq tat-talbiet tagħhom.
L-impjegati għandhom id-dritt li jistrajkjaw biex jipproteġu l-interessi ekonomiċi jew professjonali tagħhom. Id-dritt għall-istrajk għandu jiġi eżerċitat bħala l-aħħar għażla jekk ma jintlaħaq l-ebda ftehim f'tilwima dwar l-interess kollettiv. Il-parteċipazzjoni fi strajk għandha tkun volontarja.
L-imħallfin, il-prosekuturi, il-membri tal-pulizija, il-ħaddiema tal-protezzjoni min-nar, il-pompieri u l-impjegati tas-servizz ta' salvataġġ, il-gwardji tal-fruntiera, il-membri tas-servizz tas-sigurtà tal-istat, il-gwardjani u n-nies li jservu fil-Forzi Armati Nazzjonali huma kollha pprojbiti milli jistrajkjaw.
Tipi legali oħra ta' azzjoni industrijali huma t-tilwim tax-xogħol (darba strīds) u l-mekkaniżmi għas-soluzzjoni tat-tilwim u l-lockouts (lokauts) (irregolati mil-Liġi dwar it-Tilwim tax-Xogħol). It-trejdjunjins jistgħu wkoll isejħu għal azzjonijiet ta' protesta bħal laqgħat (mītiņš), piketti (piketti) u dimostrazzjonijiet (dimostrazzjoni) (regolati mil-liġi dwar il-laqgħat, il-piketti u d-dimostrazzjonijiet, adottata fis-16 ta' Jannar 1997).
Emendi għal-liġi dwar il-laqgħat, il-pickets u d-dimostrazzjonijiet fl-2022 introduċew regolamenti ġodda mmirati biex jillimitaw l-għanijiet politiċi tal-laqgħat, il-pickets u d-dimostrazzjonijiet. Il-liġi tipprojbixxi l-użu ta' dawn il-miżuri għall-finijiet ta' organizzazzjonijiet li l-attività tagħhom fil-Latvja hija pprojbita jew relatata mal-promozzjoni jew il-glorifikazzjoni ta' avvenimenti bbażati fuq l-ideoloġija ta' reġimi Nażisti jew komunisti.
L-istrajks huma rari fil-Latvja. Madankollu, skont id-dejta tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (ILO), fl-2017 kien hemm 15-il strajk u lockouts. Skont l-istess sors, ma kien hemm l-ebda strajks u lockouts fl-2018, 2019, 2020 u 2021. Informazzjoni aktar dettaljata ma nstabet la fl-istatistika tal-ILO u lanqas fid-dejta mill-Istħarriġ Ewropew dwar il-Kumpaniji tal-2019.
L-istatistika nazzjonali dwar l-azzjoni industrijali mhijiex ippubblikata fil-Latvja. Is-CSP jista' jipprovdi dejta fuq talba mill-istħarriġ tiegħu ta' kumpaniji kummerċjali ekonomikament attivi, negozjanti individwali, irziezet ta' bdiewa jew sajjieda, istituzzjonijiet baġitarji, fondazzjonijiet jew fondi kif ukoll dejta amministrattiva. Din id-dejta tiġi sottomessa lill-ILO u ppubblikata f'sett tad-dejta tal-ILO. Id-dejta għall-2022 ma nstabitx fis-sett tad-dejta rilevanti tal-ILO.
Ibbażat fuq ir-rappurtar tal-midja lokali fl-2022, seħħew diversi azzjonijiet industrijali. Fis-settur tal-edukazzjoni, pereżempju, aktar minn 3,000 ħaddiem pedagoġiku għamlu picket fil-Parlament tal-Latvja fis-16 ta' Ġunju 2022. Il-ħaddiema pedagoġiċi talbu li titwaqqaf l-introduzzjoni ta' mudell ġdid ta' salarju tal-għalliema, il-bilanċ tal-ammont ta' xogħol tal-għalliema, u t-tqassim ġust tal-fondi tas-salarji bejn il-muniċipalitajiet, sabiex l-għalliema mill-muniċipalitajiet b'netwerk ta' skejjel diġà stabbilit ma jsofrux. L-unjin mediku LVSADA organizzat żewġ strajks ta 'twissija ta' jumejn u azzjonijiet ta 'protesta ħdejn l-uffiċċju tal-Kabinett tal-Ministri fis-27 ta' Lulju u s-7 ta 'Settembru 2022. It-talba ewlenija tat-tobba kienet żieda fis-salarju ta' 10%.
Mekkaniżmi kollettivi għas-soluzzjoni tat-tilwim
Il-prinċipji ġenerali tal-mekkaniżmi għas-soluzzjoni tat-tilwim huma stabbiliti fil-Liġi tax-Xogħol.
Skont l-oġġett tat-tilwima u n-nies involuti, it-tilwim tax-xogħol jinqasam f'tilwim individwali dwar id-drittijiet, tilwim kollettiv dwar id-drittijiet u tilwim kollettiv dwar l-interessi.
Fis-soluzzjoni ta' tilwim individwali u kollettiv dwar id-drittijiet, jiġu applikati l-Liġi tax-Xogħol u l-Liġi dwar il-Proċedura Ċivili. Fis-soluzzjoni ta' tilwim kollettiv dwar l-interessi, jiġu applikati l-Liġi tax-Xogħol u l-Liġi dwar l-Istrajk.
Il-mekkaniżmi kollettivi għas-soluzzjoni tat-tilwim huma rregolati fid-dettall mil-Liġi dwar it-Tilwim tax-Xogħol (it-Taqsimiet 9-21). Il-liġi tiddistingwi bejn tilwim kollettiv dwar id-drittijiet u tilwim kollettiv dwar l-interessi. Il-Liġi tax-Xogħol tirregola r-riżoluzzjoni ta' tilwim dwar ftehimiet kollettivi.
Tilwima kollettiva dwar id-drittijiet hija differenza ta' opinjoni bejn il-partijiet involuti li tinqala' meta jiġi konkluż, jinbidel, jittermina jew iwettaq kuntratt ta' impjieg, jew fl-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta' atti regolatorji, dispożizzjonijiet ta' kuntratt kollettiv tax-xogħol jew regolamenti dwar il-proċedura tax-xogħol.
Tilwima kollettiva dwar l-interessi hija differenza ta' opinjoni bejn il-partijiet involuti li tinqala' fir-rigward ta' proċeduri ta' negozjar kollettiv li jiddeterminaw kundizzjonijiet ġodda tax-xogħol jew dispożizzjonijiet dwar l-impjieg.
Fiż-żewġ każijiet, l-ewwel pass huwa li ssir sottomissjoni bil-miktub lill-parti l-oħra, li tistabbilixxi t-talbiet li qed isiru. Jekk it-tweġiba tkun negattiva jew ma jkunx hemm tweġiba, tilwima kollettiva dwar id-drittijiet għandha tiġi riżolta permezz ta' kummissjoni ta' konċiljazzjoni. Kwalunkwe parti f'tilwima kollettiva dwar id-drittijiet għandha d-dritt li tapplika quddiem il-qrati jekk din ma tiġix solvuta permezz tal-kummissjoni ta' konċiljazzjoni. Jekk il-partijiet jaqblu bil-miktub, tilwima kollettiva dwar id-drittijiet tista' tiġi trasferita lil qorti tal-arbitraġġ għas-soluzzjoni.
Mekkaniżmi individwali għas-soluzzjoni tat-tilwim
Il-Liġi tax-Xogħol tiddikjara li tilwim individwali dwar id-drittijiet bejn impjegat u min iħaddem, jekk ma jkunx solvut fi ħdan impriża, għandu jiġi solvut fil-qorti.
Il-Liġi dwar it-Tilwim tax-Xogħol tiddefinixxi tilwima individwali dwar id-drittijiet bħala differenza ta' opinjoni bejn impjegat jew grupp ta' impjegati u min iħaddem li tinqala' meta jiġi konkluż, jinbidel, jittermina jew iwettaq kuntratt ta' impjieg, u meta jiġu applikati jew interpretati d-dispożizzjonijiet ta' atti regolatorji, id-dispożizzjonijiet ta' kuntratt kollettiv tax-xogħol jew regolamenti dwar il-proċedura tax-xogħol.
It-tilwim individwali dwar id-drittijiet f'impriża għandu jiġi riżolt kemm jista' jkun permezz ta' negozjati bejn l-impjegat u min iħaddem.
Jekk ftehim bejn l-impjegat u min iħaddem ma jintlaħaqx fin-negozjati, min iħaddem u r-rappreżentanti tal-impjegati għandhom jaqblu bil-miktub dwar it-twaqqif ta' kummissjoni għat-tilwim tax-xogħol. Min iħaddem u r-rappreżentanti tal-impjegati jistgħu jaqblu wkoll li japplikaw proċeduri oħra biex isolvu t-tilwima.
Kwalunkwe parti f'tilwima individwali dwar id-drittijiet għandha d-dritt li tapplika quddiem il-qrati jekk din ma tiġix solvuta permezz ta' negozjati bejn l-impjegat u min iħaddem, jew jekk xi waħda mill-partijiet ma tkunx sodisfatta bid-deċiżjoni tal-kummissjoni tat-tilwim tax-xogħol.
It-trejdjunjins għandhom id-dritt li jirrappreżentaw lill-membri tagħhom mingħajr awtorizzazzjoni speċjali fis-soluzzjoni ta' tilwim individwali dwar id-drittijiet u li jressqu kawża quddiem il-qorti fl-interess tal-membri tagħhom.
L-użu ta' mekkaniżmi alternattivi għas-soluzzjoni tat-tilwim
M'hemm l-ebda qrati tax-xogħol fil-Latvja. It-tilwim tax-xogħol jiġi riżolt mill-qorti ordinarja. M'hemm l-ebda dejta disponibbli dwar kemm-il darba jintużaw forom alternattivi ta' soluzzjoni tat-tilwim meta mqabbla mal-proċeduri ta' soluzzjoni tat-tilwim li jseħħu fil-qorti.
Fl-2018, il-VDI wettaq riċerka dwar metodi effettivi ta' soluzzjoni tat-tilwim tax-xogħol fil-Latvja (Istitut Baltiku tax-Xjenzi Soċjali, 2018). Ir-rapport li jirriżulta jipprovdi statistika dwar xi aspetti tal-proċeduri għas-soluzzjoni tat-tilwim għall-2017. Id-dejta statistika u l-kalkoli tal-awturi huma bbażati fuq applikazzjonijiet lill-qorti u lmenti lill-VDI. Għall-2017-2021, hemm dejta disponibbli dwar l-għadd ta' każijiet riveduti mill-VDI dwar kwistjonijiet tad-drittijiet tax-xogħol. Huma ma jispeċifikawx jekk dawn is-sottomissjonijiet humiex tilwim tax-xogħol jew konsultazzjonijiet.
L-użu ta' mekkaniżmi għas-soluzzjoni tat-tilwim, 2017–2022
2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | |
| Applications to the VDI | 1,500 | 4,058 | 4,303 | 4,006 | 2,886 | n.a. |
| Applications to the court | 402 | n.a. | n.a. | n.a. | n.a. | n.a. |
Nota: n.a., mhux disponibbli.
Sorsi: 2017: il-VDI u s-sistema ta' informazzjoni tal-qorti, kif irrappurtat fl-Istitut Baltiku tax-Xjenzi Soċjali (2018); 2018–2022: ir-rapporti annwali tal-VDI dwar is-sottomissjonijiet riveduti dwar kwistjonijiet dwar id-drittijiet tax-xogħol
