Il-profil tal-pajjiż tal-ħajja tax-xogħol għal Malta
Dan il-profil jiddeskrivi l-karatteristiċi ewlenin tal-ħajja tax-xogħol f'Malta. Għandha l-għan li tipprovdi l-informazzjoni ta' sfond rilevanti dwar l-istrutturi, l-istituzzjonijiet, l-atturi u r-regolamenti rilevanti dwar il-ħajja tax-xogħol.
Dan jinkludi indikaturi, dejta u sistemi regolatorji dwar l-aspetti li ġejjin: l-atturi u l-istituzzjonijiet, ir-relazzjonijiet kollettivi u individwali tal-impjieg, is-saħħa u l-benesseri, il-paga, il-ħin tax-xogħol, il-ħiliet u t-taħriġ, u l-ugwaljanza u n-nondiskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol. Il-profili jiġu aġġornati b'mod sistematiku kull sentejn.
Bejn l-2012 u l-2022, il-prodott domestiku gross ta' Malta żdied b'mod konsiderevoli, bi 43.31%, li huwa ogħla mill-medja tal-UE27 ta' 15.29% għall-istess perjodu. Matul dan iż-żmien, il-qgħad naqas għall-kategoriji kollha u baqa' ferm taħt il-medja tal-UE, bil-qgħad totali ta' 2.9 % fl-2022 (il-medja tal-UE kienet ta' 6.2 %). L-akbar tnaqqis kien fil-qgħad fost iż-żgħażagħ (-5.5 punti perċentwali). L-impjiegi totali fl-2012-2022 żdiedu b'16.1 punti perċentwali għal 80 % u għalhekk huma ogħla mill-medja tal-UE ta' 74.5 %. L-akbar żieda f'dan il-perjodu kienet fir-rata ta' impjieg tan-nisa (24 punt perċentwali). L-impjieg taż-żgħażagħ fl-2022 kien ta' 56.6%, ogħla mill-medja tal-UE ta' 40.7% għal dik is-sena. L-ekonomija Maltija tilfet il-momentum pożittiv tagħha matul l-2020 minħabba s-sitwazzjoni tal-COVID-19: il-prodott domestiku gross għat-tielet kwart tas-sena kien 8.8% inqas mill-istess kwart tas-sena ta' qabel (Eurostat [naidq_10_gdp]).
L-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali tal-2002 (EIRA), il-Kapitolu 452 tal-Liġijiet ta' Malta, huwa l-leġiżlazzjoni ewlenija tax-xogħol li tirregola l-kundizzjonijiet minimi tal-impjieg, l-assoċjazzjonijiet ta' min iħaddem u r-rappreżentanza tat-trejdjunjins. L-EIRA hija kkumplimentata minn għadd ta' avviżi legali u 31 ordni ta' regolamentazzjoni tal-pagi li jkopru setturi differenti tal-ekonomija.
L-introduzzjoni ta' avviżi legali ġodda relatati mal-impjiegi huma l-ewwel diskussi fi ħdan il-Bord tar-Relazzjonijiet tal-Impjiegi, li huwa korp konsultattiv nazzjonali stabbilit mill-gvern kif previst fid-dispożizzjonijiet tal-EIRA. Il-bord jagħmel rakkomandazzjonijiet lill-ministru responsabbli għax-xogħol, sabiex il-kwistjonijiet diskussi eventwalment jiġu inklużi f'ordni standard nazzjonali jew f'ordni standard settorjali.
Id-dispożizzjonijiet tal-EIRA huma salvagwardjati mid-Dipartiment għar-Relazzjonijiet Industrijali u tal-Impjiegi (DIER), prinċipalment permezz tat-Taqsima tal-Infurzar u t-Tribunal Industrijali.
In-negozjar kollettiv f'Malta ġeneralment isir fil-livell tal-kumpanija bejn trejdjunjin waħda li tirrappreżenta mill-inqas 50% + 1 tal-impjegati bħala membri u min iħaddem wieħed. In-negozjar kollettiv normalment iwassal għal ftehim kollettiv. Fis-settur pubbliku, fejn it-trejdjunjins huma tradizzjonalment aktar b'saħħithom, ftehim kollettiv jiġi ffirmat minn seba' trejdjunjins. Il-korporazzjonijiet/aġenziji/unitajiet tal-gvern huma koperti minn ftehimiet kollettivi separati nnegozjati individwalment għal kull korp. Fin-nuqqas ta' negozjar kollettiv, ir-rimunerazzjoni u kundizzjonijiet oħra tal-impjieg huma ddeterminati permezz ta' negozjar individwali ħieles. Madankollu, il-qafas legali Malti jipprovdi għal paga minima nazzjonali, introdotta fl-1974, u għal 31 ftehim settorjali dwar il-pagi permezz tal-ordnijiet li jirregolaw il-pagi. Dawn l-ordnijiet kienu komposti minn kunsilli tal-pagi tripartitiċi, li ġew sostitwiti mill-Bord tar-Relazzjonijiet tal-Impjiegi fl-1992. It-twaqqif tal-Kunsill Malti tripartitiku għall-Iżvilupp Ekonomiku fl-1990 (li aktar tard sar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali) iffaċilita approċċ aktar kooperattiv fir-relazzjonijiet industrijali fuq livell nazzjonali. Pereżempju, dan wassal għall-Ftehim Nazzjonali dwar ir-Relazzjonijiet Industrijali (1990), li stabbilixxa mekkaniżmu bbażat fuq ir-rata tal-inflazzjoni għall-kalkolu tal-aġġustament annwali tal-għoli tal-ħajja (COLA), li jingħata lill-impjegati kollha. Il-Ftehim Nazzjonali dwar il-Paga Minima ffirmat mill-imsieħba soċjali f'April 2017 huwa l-aktar eżempju reċenti ta' mudell kooperattiv bħal dan.
L-aderenza mal-pagi minimi statutorji u l-ftehimiet kollettivi hija mmonitorjata mid-DIER, u l-ksur jista' jiġi investigat mill-istess dipartiment, u jiġi pproċessat quddiem it-Tribunal Industrijali, il-Qorti Kriminali u l-Qorti Ċivili. DIER huwa involut ukoll f'każijiet li jeħtieġu konċiljazzjoni, skont l-EIRA.
Fi Frar 2016, il-Qorti Kostituzzjonali ddeċidiet li d-dispożizzjonijiet tal-EIRA għall-ħatra tal-membri tat-tribunali ma joffru l-ebda garanzija li t-tribunali se jkunu indipendenti u imparzjali. Konsegwentement, f'Ġunju 2016, ġie promulgat l-Att Nru XXXIIII tal-2016 – l-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali (Emenda) tal-2016. Fost l-aspetti l-aktar importanti ta' dawn l-emendi kien hemm iż-żieda fil-mandat tal-presidenti u l-membri għal ħames snin mill-perjodu ta' tliet snin preċedenti. Huma jistgħu wkoll jinħatru mill-ġdid għal perjodu ieħor ta' ħames snin fuq l-approvazzjoni tal-Bord tar-Relazzjonijiet tal-Impjiegi. Dan għandu l-għan li jiggarantixxi s-sigurtà tal-pussess. Barra minn hekk, il-kawżi li jeħtieġu tribunal issa għandhom ikunu magħmula minn tliet membri, u l-membru li jirrappreżenta l-gvern għandu jintgħażel mill-president minn lista ta' membri maħtura mill-ministru. Qabel dawn l-emendi, il-ministru kellu s-setgħa li jaħtar tali membru fuq bażi ad hoc, li setgħet tqajjem suspett ta' preġudizzju, pereżempju f'tilwim bejn entitajiet li fihom il-gvern huwa l-azzjonist maġġoritarju u t-trejdjunjins.
Matul il-pandemija tal-COVID-19, id-djalogu soċjali kellu rwol importanti. Filwaqt li l-ewwel ftit ġimgħat tal-pandemija kienu kkaratterizzati minn imsieħba soċjali li jippromwovu pubblikament l-introduzzjoni ta' appoġġ mill-istat biex jipproteġu l-intrapriżi u l-impjiegi, pakkett ta' miżuri ta' appoġġ, inkluż suppliment tal-pagi, ġew introdotti wara ftehim fi ħdan il-Kunsill Malti Tripartitiku għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali. Wara dan, id-djalogu soċjali kellu rwol importanti fl-introduzzjoni, l-aġġornament u t-tneħħija gradwali ta' miżuri ta' appoġġ relatati mal-COVID-19.
Il-ftehimiet settorjali huma rari f'Malta, bil-biċċa l-kbira tal-ftehimiet iseħħu fil-livell tal-kumpanija. Matul il-pandemija tal-COVID-19, l-interventi tat-trejdjunjins kienu evidenti f'uħud mis-setturi l-aktar milquta u essenzjali. Ir-relazzjonijiet industrijali kienu vitali biex jintlaħaq qbil dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol mibdula għall-ħaddiema tal-avjazzjoni sabiex jiġu salvagwardjati l-impjiegi, jintlaħqu ftehimiet dwar titjib fil-kundizzjonijiet tax-xogħol għall-ħaddiema tal-kura tas-saħħa u jiġi żgurat li l-edukaturi jingħataw prijorità għat-tilqim kontra l-COVID-19.
