Profil życia zawodowego w Estonii
Profil ten opisuje kluczowe cechy życia zawodowego w Estonii. Ma on na celu dostarczenie istotnych informacji na temat struktur, instytucji i odpowiednich przepisów dotyczących życia zawodowego.
Obejmuje to wskaźniki, dane i systemy regulacyjne dotyczące następujących aspektów: podmioty i instytucje, zbiorowe i indywidualne stosunki pracy, zdrowie i dobrostan, wynagrodzenie, czas pracy, umiejętności i szkolenia oraz równość i niedyskryminacja w pracy. Profile są systematycznie aktualizowane co dwa lata.
W latach 2012–2022 PKB Estonii znacznie wzrósł, o 31,9 %, znacznie powyżej średniej UE w tym samym okresie (15,29 %). W tym czasie bezrobocie ogółem zmniejszyło się z 9,9% do 5,6% (spadek o 4,3 punktu procentowego). Największy spadek nastąpił w przypadku bezrobocia wśród mężczyzn (4,8 punktu procentowego). Dane dotyczące zatrudnienia we wszystkich kategoriach wzrosły w latach 2012–2022 i wykazały znaczną poprawę w porównaniu ze średnią UE: wskaźnik zatrudnienia młodzieży wzrósł w UE-27 zaledwie o 0,6 punktu procentowego, podczas gdy w Estonii wzrósł o 3,8 punktu procentowego. O ile jednak do 2018 r. wszystkie dane dotyczące zatrudnienia stale rosły, o tyle w 2019 r. odnotowano niewielki spadek tych liczb (z wyjątkiem kobiet). W 2020 r. PKB zmniejszył się o 3,2 % w porównaniu z 2019 r., czyli mniej niż spadek o 6,2 % w UE-27.
Ustawa o umowach o pracę (Töölepinguseadus) reguluje stosunki pracy w sektorze prywatnym, a ustawa o służbie cywilnej (Avaliku teenistuse seadus) reguluje sektor publiczny. W 2009 r. weszła w życie nowa ustawa o umowach o pracę, a w 2013 r. weszła w życie nowa ustawa o służbie cywilnej. Od 2014 r. wszystkie formy zatrudnienia (płatne lub dobrowolne) muszą być rejestrowane w rejestrze zatrudnienia.
Stosunki pracy regulują ustawa o związkach zawodowych (Ametiühingute seadus), ustawa o syndykach pracowniczych (Töötajate usaldusisiku seadus), ustawa o zbiorowym rozwiązywaniu sporów pracowniczych (Kollektiivse töötüli lahendamise seadus) oraz ustawa o układach zbiorowych (Kollektiivlepingu seadus).
Obecny system stosunków pracy w Estonii został opracowany na początku lat dziewięćdziesiątych. Chociaż na przestrzeni dziesięcioleci wiele się zmieniło, wprowadzono tylko kilka zmian w przepisach dotyczących rokowań zbiorowych i rozstrzygania sporów zbiorowych. Na przykład od 2007 r. w Estonii obowiązuje podwójny kanał reprezentacji pracowników: pracownicy mogą być reprezentowani przez związek zawodowy lub powiernika pracowniczego.
W Estonii rokowania zbiorowe zawsze były zdecentralizowane, ponieważ odbywają się głównie na poziomie przedsiębiorstwa. Na poziomie sektorowym układy zbiorowe istnieją tylko w dwóch sektorach: transportu i opieki zdrowotnej. Na szczeblu krajowym wynagrodzenia minimalne są zazwyczaj negocjowane co roku między Estońską Konfederacją Związków Zawodowych (Eesti Ametiühingute Keskliit, EAKL) a Estońską Konfederacją Pracodawców (Eesti Tööandjate Keskliit, ETKL). W 2017 r. uzgodniono, że w latach 2019–2022 podwyżka krajowej płacy minimalnej będzie obliczana corocznie w oparciu o wydajność pracy i wzrost gospodarczy. Płaca minimalna dla pracowników sektora kultury jest corocznie negocjowana między Estońską Konfederacją Związków Zawodowych Pracowników (Teenistujate Ametiliitude Keskorganisatsioon, TALO) a Ministerstwem Kultury (Kultuuriministeerium). Obejmuje on wszystkich pracowników sektora kultury z wyższym wykształceniem, którzy pracują w organach władzy publicznej, prywatnych fundacjach państwowych i agencjach prawa publicznego na stanowisku swojej specjalizacji wymagającym wyższego wykształcenia, ale jest również rekomendowany w obszarze kultury sektora prywatnego.
Obecnie poziom członkostwa w związkach zawodowych w Estonii jest jednym z najniższych w UE.
Ogólnie rzecz biorąc, w Estonii funkcjonuje dialog społeczny (np. partnerzy społeczni uczestniczą w kształtowaniu polityki i są członkami organów nadzorczych głównych organizacji związanych z życiem zawodowym). Chociaż zdarzają się sytuacje, w których partnerzy społeczni nie są w pełni zadowoleni ze swojego poziomu współpracy z rządem lub ze stopnia, w jakim ich propozycje są brane pod uwagę, ogólnie rzecz biorąc, ich zaangażowanie jest ogólnie dobre, a ich głos jest słyszalny.
W 2018 r., na zaproszenie premiera, partnerzy społeczni na szczeblu krajowym i rząd przywrócili trójstronny dialog społeczny, spotykając się w celu omówienia tematów związanych z pracą, podatkami i polityką społeczną. Podobne spotkanie odbyło się w 2020 roku. Spotkania te dobrze spełniły swoje zadanie, ale ustanowiono również regularne spotkania z ministrem spraw społecznych.
Pandemia COVID-19 nie wywarła znaczącego wpływu na stosunki pracy. Nadal odbywały się spotkania i zaplanowane negocjacje. W czasie pandemii dialog społeczny był silny: we współpracy z partnerami społecznymi opracowano niektóre z najważniejszych środków łagodzących skutki kryzysu (tj. tymczasowe subsydiowanie wynagrodzeń, zmniejszenie własnych składek pracowników na świadczenia chorobowe), które okazały się skuteczne i pokazały wolę partnerów społecznych do współpracy i kompromisu oraz znaczenie dialogu społecznego.
