Kontekst Słowenii

W latach 2012-2022 PKB Słowenii znacznie wzrósł, bo o 25,92%. Wzrost ten był wyższy niż średnia dla UE-27 wynosząca 15,29 % w tym samym okresie. Stopa bezrobocia we wszystkich kategoriach spadła. Największy spadek nastąpił w przypadku bezrobocia młodzieży, które spadło o 10,7 punktu procentowego, z 20,8 % w 2012 r. do 10,1 % w 2022 r. Całkowita stopa bezrobocia w Słowenii w 2022 r. wyniosła 4 proc. i była niższa od średniej unijnej wynoszącej 6,2 proc. W latach 2012–2022 nastąpił wzrost zatrudnienia kobiet (6,4 punktu procentowego) do 72,9%. Zatrudnienie młodzieży wzrosło w tym samym okresie o 3,1 punktu procentowego, a w 2022 r. wyniosło 35,9%.

Instytut Analiz Makroekonomicznych i Rozwoju informuje, że gospodarka Słowenii odnotowała szybkie odbicie w 2021 r. dzięki silnym środkom rządowym, które utrzymały sytuację materialną i finansową ludności na stosunkowo stabilnym poziomie (IMAD, 2022). Środki podjęte w celu złagodzenia skutków pandemii COVID-19 w istotny sposób przyczyniły się do szybkiego ożywienia PKB (które już w 2021 r. przekroczyło poziom sprzed kryzysu), ponieważ umożliwiły utrzymanie potencjału gospodarczego kraju przy jednoczesnym wdrożeniu rygorystycznych środków powstrzymujących rozprzestrzenianie się wirusa.

Stosunki pracy w Słowenii reguluje ustawa o stosunkach pracy (Zakon o delovnih razmerjih, Dziennik Urzędowy Republiki Słowenii, nr 21/2013). W 2022 r. nie było większych zmian w ustawie.

W czerwcu 2017 r. rząd przyjął zmiany w ustawie o regulacji rynku pracy (Zakon o urejanju trga dela) i ustawie o inspekcji pracy (Zakon o inšpekciji dela, Dziennik Urzędowy Republiki Słoweniinr 55/2017) po osiągnięciu porozumienia z partnerami społecznymi. Nowelizacja przepisów dotyczących rynku pracy obejmuje różne działania mające na celu aktywizację polityki rynku pracy wobec osób bezrobotnych, natomiast zmiany w przepisach o inspekcji pracy obejmują nowe uprawnienia inspektorów pracy w zakresie zapobiegania pracy pracy na podstawie umów cywilnoprawnych oraz ochrony pracowników w przypadku niewypłacania im przez pracodawcę wynagrodzenia w terminie.

W maju 2014 r. weszła w życie ustawa o zapobieganiu pracy i zatrudnieniu nierejestrowanemu (Zakon o preprečevanju dela in zaposlovanja na črno, Dziennik Urzędowy Republiki Słoweniinr 32/2014).

Rokowania zbiorowe reguluje ustawa o układach zbiorowych pracy (Zakon o kolektivnih pogodbah, Dziennik Urzędowy Republiki Słowenii, nr 43/2006). Ustawa ta reguluje strony, treść i tryb podpisywania układu zbiorowego, a także jego formę, ważność i rozwiązanie; pokojowe rozstrzyganie zbiorowych sporów pracowniczych; oraz rejestracji i publikacji układów zbiorowych. Reprezentacja związków zawodowych jest uregulowana w ustawie o przedstawicielstwie związków zawodowych (Zakon o reprezentativnosti sindikatov, Dziennik Urzędowy Republiki Słowenii, nr 13/1993).

Stosunki pracy w Słowenii zakorzeniły się w latach siedemdziesiątych XIX wieku, kiedy związki zawodowe stały się podmiotami prawnymi. Na przełomie wieków istniało 17 związków zawodowych. Po II wojnie światowej związki zawodowe zostały scentralizowane, a członkostwo w nich było obowiązkowe. Organizacje pracodawców nie istniały.

Po zmianie systemu społeczno-ekonomicznego i pierwszych wolnych wyborach stopniowo wyłaniał się demokratyczny system stosunków pracy ze swobodnymi negocjacjami zbiorowymi. Badanie przeprowadzone przez Stanojevića i Kanjuo Mrčelę (2014) wykazało, że charakter stosunków pracy w Słowenii ulega zmianie. Chociaż partnerzy społeczni opisywali rokowania zbiorowe w Słowenii jako bardziej nastawione na współpracę niż konflikty, stwierdzili również, że istnieją sektory, w których praktycznie nie prowadzi się już dialogu społecznego. Badanie to potwierdziło wyniki wcześniejszej analizy przeprowadzonej przez Eurofound (2013 r.), w której wykazano pogorszenie dialogu społecznego od początku kryzysu finansowego (na przykład coraz częstsze przypadki naruszania układów zbiorowych przez pracodawców, nasilające się niepokoje wśród pracowników, rosnąca liczba strajków oraz wzrost jednostronnych i pospiesznych interwencji rządowych związanych z warunkami pracy w sektorze publicznym). Partnerzy społeczni podpisali jednak umowę społeczną na lata 2015–2016 w lutym 2015 r., po wielu latach negocjacji.

Na początku pandemii COVID-19 związki zawodowe czuły się wykluczone z dialogu społecznego. Podkreślili, że rząd całkowicie je zignorował i nie uwzględnił ich propozycji przy opracowywaniu pierwszego i drugiego pakietu środków mających złagodzić gospodarcze skutki pandemii. Niektóre propozycje związkowe były później przyjmowane w kolejnych pakietach, ale rząd ignorował związki zawodowe, jeśli chodzi o kluczowe kwestie. Stowarzyszenie Wolnych Związków Zawodowych Słowenii (Zveza Svobodnih Sindikatov Slovenije, ZSSS), największa konfederacja związków zawodowych, twierdzi, że rząd naruszył zasady Rady Gospodarczej i Społecznej Republiki Słowenii (Ekonomsko-socialni svet, ESC) w procesie przyjmowania środków w odpowiedzi na pandemię COVID-19. Największe związki zawodowe na znak protestu zrezygnowały z członkostwa w tym gremium w maju 2021 r. Zdecydowali się na ten krok, ponieważ rząd uchwalał ustawy bez konsultacji z partnerami społecznymi. W lipcu 2022 r., po wyborach do RSG, partnerzy społeczni spotkali się ponownie i podpisali preambułę do porozumienia w sprawie wznowienia dialogu społecznego. W preambule tej stwierdza się, że dialog społeczny jest ważnym atutem demokratycznym, mającym zasadnicze znaczenie dla rozwoju Słowenii, dobrobytu obywateli, pokoju społecznego i odbudowy zaufania między partnerami społecznymi. Nowo mianowany przewodniczący RSG podkreślił znaczenie odnowienia dialogu społecznego i partnerstwa społecznego.