Akcje zbiorowe i spory w Hiszpanii

Prawo do strajku jest uregulowane w dekrecie królewskim z mocą ustawy nr 17/1977, konstytucji hiszpańskiej oraz w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (nr 11/1981).

Zgodnie z tymi przepisami istnieją dwa rodzaje akcji protestacyjnych: strajk (la huelga) i lokaut (cierre patronal). Strajk to zbiorowa akcja pracowników polegająca na uzgodnionym wycofaniu się z pracy. Jest ona zwykle skierowana przeciwko pracodawcy w celu wsparcia procesu rokowań zbiorowych i wymuszenia przestrzegania przepisów ustawowych lub umownych.

Z drugiej strony lokaut jest akcją protestacyjną podjętą jednostronnie przez pracodawcę i polegającą na całkowitym lub częściowym zaprzestaniu działalności produkcyjnej. Podstawą może być fizyczne zamknięcie firmy, lub inne działanie podjęte w celu uniemożliwienia wykonywania pracy. Aby chronić prawo do strajku, hiszpańskie ustawodawstwo zezwala na lokaut tylko wtedy, gdy ludzie lub mienie są w niebezpieczeństwie, jako środek policyjny. Są one jednak środkiem rzadko stosowanym w praktyce przez pracodawców.

W Hiszpanii strajk może zostać ogłoszony przez większość przedstawicieli pracowników w miejscu pracy, przez wszystkich pracowników przedsiębiorstwa (zwykłą większością) oraz przez związki zawodowe, które są reprezentatywne w danym sektorze. Decyzja o ogłoszeniu strajku musi zostać przekazana przedsiębiorstwu i urzędowi pracy na pięć dni przed jego przeprowadzeniem. W przypadku spółek publicznych okres powiadomienia wynosi 10 dni. Wreszcie, musi również zostać powołany komitet strajkowy składający się maksymalnie z 12 członków.

W czasie strajku umowy o pracę zostają zawieszone. Prawo do strajku jest prawem indywidualnym, z którego korzysta się zbiorowo. W związku z tym poszczególni pracownicy mają swobodę wyboru, czy chcą wziąć udział w badaniu.

Jedyne strajki, które są zakazane, to strajki polityczne, strajki solidarnościowe i strajki mające na celu zakwestionowanie obowiązującego układu zbiorowego; Hiszpania ma jednak tradycję tego typu strajków, często przybierających formę strajku generalnego (ze względu na zakaz określonych typów).

Niedawno, w 2015 roku, w związku z reformą hiszpańskiego kodeksu karnego (Ustawa Organiczna 1/2015), wprowadzono zmianę w kwestii strajku. Art. 315 ust. 3 stanowi, że osoby działające w grupie lub indywidualnie, ale w porozumieniu z innymi, zmuszające inne osoby do rozpoczęcia lub kontynuowania strajku, podlegają karze pozbawienia wolności od 1 roku i 9 miesięcy do lat 3 albo karze grzywny i karze pozbawienia wolności od 18 miesięcy do 24 miesięcy.

Rozpowszechnienie różnych form akcji protestacyjnych, 2010–2019

Uwaga: Odsetek zakładów sektora prywatnego zgłaszających jakąkolwiek formę akcji protestacyjnej we wskazanym okresie. brak danych.

Źródło: Eurofound, badanie europejskich przedsiębiorstw z 2019

Rozwój akcji protestacyjnych w latach 2012–2022

Źródło: Ministerstwo Pracy i Gospodarki Społecznej, "Strajki zorganizowane, pracownicy uczestniczący i dni wolne od pracy, w podziale na aspekty sektorowe, instytucjonalne, terytorialne i motywacyjne" ("Huelgas desarrolladas, trabajadores participantes y jornadas no trabajadas, por ámbitos sectorial, institucional, territorial y por motivación"), Rocznik statystyczny 2022.

Mechanizmy rozstrzygania sporów zbiorowych

W 1996 r. zawarto Porozumienie w sprawie pozasądowego rozwiązywania sporów pracowniczych (Acuerdo de Solución Extrajudicial de Conflictos). Został on przedłużony w 2020 r. do 2024 r. przez UGT, CCOO (związki zawodowe) oraz CEOE i Cepyme (organizacje pracodawców). Umowa ta otworzyła drzwi do utworzenia prywatnej fundacji zarządzanej przez Międzykonfederacyjną Służbę Mediacji i Arbitrażu, finansowanej w całości przez państwo i zarządzanej autonomicznie przez partnerów społecznych. Świadczy ona bezpłatne usługi, podobne do tych, które świadczą wspólne instytucje wspólnot.

Zgodnie z umową procedury i aspekty nim objęte obejmują:

• wykładni i stosowania ustawodawstwa państwowego, układu zbiorowego, porozumienia lub paktu, niezależnie od ich skuteczności, lub decyzji lub praktyki przedsiębiorstwa

• konflikty powstałe w wyniku negocjacji układu zbiorowego, które pociągają za sobą jego blokadę

• konflikty, które prowadzą do blokady negocjacji lub umowy

• konflikty, które wynikają z wezwania do strajku lub z ustaleń dotyczących służb bezpieczeństwa i konserwacji w przypadku strajku

• konflikty, które dotyczą kilku ośrodków pracy przedsiębiorstwa, grupy przedsiębiorstw lub przedsiębiorstw powiązanych, zlokalizowanych w różnych wspólnotach autonomicznych

Ponadto od końca lat 90. na mocy umów z partnerami społecznymi w Andaluzji, na Balearach, w Katalonii, Kantabrii i Kastylii-La Manchy powstały różne regionalne instytucje arbitrażowe. W 2022 r. rząd regionalny Kastylii-La Manchy, utworzony przez koalicję partii skrajnie prawicowych i konserwatywnych, ogłosił zamknięcie regionalnej służby stosunków pracy, zarzucając brak funduszy (La Razón, 2023).

Indywidualne mechanizmy rozstrzygania sporów

W przypadku konfliktów indywidualnych w pierwszej kolejności mamy do czynienia z kolizjami prawa – czyli konfliktami, które dotyczą wykładni przepisów prawa lub wynikają z realizacji układów zbiorowych. Spory te mogą zostać skierowane do sądu, który rozpocznie się po wniesieniu pozwu przez którąkolwiek ze stron, po przeprowadzeniu obowiązkowej próby pojednania w siedzibie administracyjnej za pomocą organów rozjemczych utworzonych na mocy porozumień zawartych między związkami zawodowymi a organizacjami pracodawców.

Jeżeli chodzi o konflikty administracyjne, postępowanie pojednawcze odbywa się w obecności prawnika polubownego wyznaczonego przez państwo, którego rola ogranicza się jedynie do ułatwienia porozumienia. Powstrzyma się od składania propozycji. Jeśli obie strony nie osiągną porozumienia, mogą wezwać do arbitrażu instytucjonalnego. W ramach tego procesu strony, zgodnie z własną wolą, poddają swój spór decyzji osoby spoza wymiaru sprawiedliwości (urzędnika służby cywilnej, prawnika, który jest mianowany przez państwo i nie jest sędzią). Wyda on wiążącą decyzję, do której należy się zastosować, i będzie ona miała taki sam skutek jak orzeczenie wydane przez sędziego, od którego nie przysługuje odwołanie. Jeżeli postępowanie pojednawcze lub arbitrażowe zakończy się bez porozumienia, kolejny etap zostanie przeprowadzony w sądach ds. socjalnych.

Na koniec spory można kierować do sądów ds. socjalnych. Są one zorganizowane zgodnie z ich kompetencjami orzeczniczymi na szczeblu regionalnym (Wysoki Trybunał) i krajowym (Sąd Krajowy i Sąd Najwyższy).

Poniższa tabela przedstawia informacje na temat liczby konfliktów zbiorowych rozwiązywanych za pomocą mechanizmów sądowych oraz zarządzanych za pośrednictwem Międzykonfederacyjnego Serwisu Mediacji i Arbitrażu oraz regionalnych mechanizmów pozasądowego rozwiązywania konfliktów. Z obserwacji wynika, że wraz z ożywieniem gospodarczym (2012-2020) liczba konfliktów rozwiązywanych za pomocą mechanizmów sądowych lub pozasądowych bardzo znacząco spadła. Najnowsze dostępne dane za 2021 r. wskazują jednak na wzrost liczby spraw rozstrzyganych za pomocą różnych mechanizmów rozstrzygania sporów. Trend ten można wytłumaczyć masowym stosowaniem schematów zmniejszonego czasu pracy, które uniemożliwiły firmom zwalnianie pracowników w ciągu pierwszych sześciu miesięcy pandemii.

Stosowanie mechanizmów zbiorowego rozstrzygania sporów, 2012–2021

Uwaga: SIMA, Międzykonfederacyjna Służba Mediacji i Arbitrażu.

Źródło: Roczne statystyki Ministerstwa Pracy i Gospodarki Społecznej.