Arbeidstijd

15 April 2019

De arbeidstijd betreft de tijd waarin de werknemer werkzaam is, ter beschikking van de werkgever staat en zijn werkzaamheden of functie uitoefent, overeenkomstig de nationale wetten en/of gebruiken. Werknemers in uiteenlopende beroepen of levensfasen hebben een verschillende arbeidsduur, waarbij met name het geslacht van belang is om deze verschillen te bepalen.

De arbeidstijd is een belangrijk element van het arbeidsleven en de regulering hiervan staat centraal bij politieke, economische en sociale debatten op zowel nationaal als EU-niveau. Om de veiligheid en gezondheid van werknemers te beschermen, vereist de EU-arbeidstijdenrichtlijn dat alle lidstaten zich committeren aan minimumnormen voor de arbeidsduur ten behoeve van alle werknemers in de gehele EU. Deze normen hebben onder meer betrekking op de maximale wekelijkse arbeidsduur (vastgesteld op 48 uur), de minimale rusttijd en pauzes, de jaarlijkse vakantie, en nacht- en ploegenarbeid.

Het werk van Eurofound

Eurofound verzamelt al vele jaren informatie over een aantal aspecten van de arbeidstijd en de gevolgen ervan voor de arbeidsomstandigheden en de levenskwaliteit van mannen en vrouwen in de EU. De onderzoeken van Eurofound beogen een beter begrip van de organisatie van de arbeidstijd en de invloed hiervan op de werkgelegenheid, productiviteit, welzijn, en het evenwicht tussen werk en privéleven. Eurofound heeft periodiek gegevens over arbeidstijd via cao's en de rol van de sociale partners gepubliceerd en onlangs geëvalueerd in een langetermijnperspectief. Uit studies naar arbeidstijd per geslacht blijkt dat mannen veel vaker lange werkdagen maken, terwijl vrouwen meer tijd besteden aan onbetaald huishoudelijk werk.

Reguleren en organiseren van arbeidstijd

Het reguleren van de arbeidstijd is belangrijk om het evenwicht tussen werk en privéleven alsook de arbeidsparticipatie te verbeteren. Bedrijven en werknemers hebben in het dynamische economische klimaat behoefte aan flexibiliteit. Daartoe heeft Eurofound vanuit een levensloopperspectief onderzocht welke verbanden er bestaan tussen de arbeidstijd enerzijds en het evenwicht tussen werk en privéleven anderzijds.

Deze studies beschouwen een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd en de gevolgen voor de productiviteit en de arbeidsomstandigheden. Naar aanleiding van de veranderende organisatie van de arbeidstijd heeft Eurofound onlangs samen met de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) onderzoek gedaan naar de gevolgen van telewerken en ICT-mobiel werk voor de arbeidstijd van de desbetreffende werknemers.

Een pas verschenen rapport hanteert een langetermijnperspectief op de arbeidstijd om de ontwikkeling in aspecten van de arbeidstijd via cao's binnen de EU in de vroege 21e eeuw te bestuderen. Hierbij ligt de nadruk op vijf specifieke sectoren: chemie, metaalbewerking, het bankwezen, de detailhandel en het openbaar bestuur. In het verslag wordt de institutionele regulering beschreven en de ontwikkeling van de overeengekomen arbeidsduur en de gebruikelijke arbeidsduur in de periode 1999-2014 beoordeeld.

Arbeidstijd in onderzoeksenquêtes

Eurofound ontleent gegevens over arbeidstijdgerelateerde kwesties aan drie gezaghebbende enquêtes.

De Europese enquête naar de arbeidsomstandigheden (European Working Conditions Survey, EWCS) biedt verschillende invalshoeken op de arbeidstijd. In 2015 benoemde de zesde EWCS zeven indicatoren van baankwaliteit, waaronder de kwaliteit van de arbeidstijd. Deze indicator beoordeelde de mate waarin lange arbeidsduur voorkomt, de ruimte om pauze te houden, afwijkende arbeidstijden, arbeidstijdregelingen en flexibiliteit, en de invloed hiervan op de gezondheid en het welzijn van werknemers. De enquêtebevindingen geven aan dat 43% van de werknemers zeer regelmatige werktijden heeft.

Op basis van gegevens uit de zesde EWCS heeft Eurofound onlangs onderzoek gedaan naar de arbeidstijdpatronen voor duurzaam werk. De verbanden tussen arbeidstijdpatronen, het evenwicht tussen werk en privéleven en voorkeuren op het gebied van arbeidstijd staan in die analyse centraal, evenals de gezondheid en het welzijn van werknemers. Ook de duurzaamheid van de huidige arbeidsomstandigheden en arbeidstijdpatronen met het oog op de toekomst worden beoordeeld.

De Europese enquête over de kwaliteit van het bestaan (European Quality of Life Survey, EQLS) verkent zowel betaalde als onbetaalde arbeidstijdregelingen en hun invloed op de mate waarin men tevreden is over het evenwicht tussen werk en privéleven.

In potentie drukken arbeidstijdregelingen niet alleen een aanzienlijke stempel op de efficiëntie, de productiviteit en het concurrentievermogen van bedrijven, maar vooral ook op de gezondheid, het welzijn en de motivatie van hun werknemers. De Europese bedrijvenenquête (European Company Survey, ECS) stelt Eurofound in staat om uitgebreid onderzoek te verrichten naar de arbeidstijd en het evenwicht tussen werk en privéleven. Relevante facetten hiervan zijn de omvang van flexibele arbeidstijdregelingen en -rekeningen, deeltijdwerk, overwerk en afwijkende arbeidsduur, ouderschapsverlof en ander langdurig verlof, gefaseerde en vervroegde uittreding, en bedrijfsspecifiek beleid om het evenwicht tussen werk en privéleven te faciliteren.

Uitgelicht: Actuele update van EurWORK over zondagwerk in Europa

23 september 2016 - In diverse EU-lidstaten worden wetten aangenomen om de zondagsopenstelling van winkels en bedrijven te regelen. Nieuwe wetgeving in andere lidstaten beperkt juist dergelijke openingstijden. De Europese enquête naar de arbeidsomstandigheden meldt tussen 2010 en 2015 een stijgend percentage werknemers dat aangeeft op zondag te werken, hetgeen bewijs levert voor de toegenomen frequentie van handel op zondag.
Ontwikkelingen binnen zondagwerk in Europa

Bronnen

Ongoing work

Highlights (9)

Alle (789)

Publications (209)

Articles (549)

News (18)

Events (13)