Salarji minimi nazzjonali fl-UE: tkabbir immexxi mill-politika, konverġenza kontinwa u viċinanza akbar għal pagi negozjati

Il-maġġoranza tal-22 Stat Membru b'paga minima nazzjonali żiedhom b'mod sinifikanti matul l-aħħar sena (Figura 1). Kif ġie esplorat fir-reviżjoni annwali li ġejja ta' Eurofound dwar il-paga minima, ir-rata ta' bidla bejn Jannar 2025 u Jannar 2026 kienet l-akbar f'pajjiżi taċ-ċentru u tal-Lvant tal-Ewropa: Slovenia (16%); Bulgaria, Slovakkja, Litwanja u Ungerija (11–12%); Kroazja u Ċekja (madwar 8%); u r-Rumanija b'7% (adottat f'Lulju 2026). It-titjib kien aktar moderat fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi tal-Ewropa tal-Punent: biss il-Ġermanja, il-Greċja u l-Portugall irreġistraw żidiet ta' aktar minn 5%.

Il-kobor ta' dawn iż-żidiet irrappurtati fir-rati nominali stabbiliti mill-pajjiżi kien kważi simili għal dak tas-sena ta' qabel. Peress li l-inflazzjoni kienet ħafna aktar kontrollata fil-bidu tal-2026 meta ġew deċiżi dawk iż-żidiet, iż-żieda fil-livelli tal-prezzijiet ma kellhiex rwol ewlieni fid-deċiżjonijiet li jżidu l-pagi minimi. Minflok, id-Direttiva tal-Paga Minima ħarġet bħala mutur f'ħafna każijiet: numru dejjem jikber ta' Stati Membri qed jużaw il-valuri ta' referenza indikattivi msemmija mid-direttiva biex jgħaqqdu l-uprates tagħhom ma' valur partikolari għar-rati nominali tagħhom (espressi bħala sehem mill-paga medja/medjana). Bħala riżultat, il-qawwa tax-xiri tal-pagi minimi nazzjonali tjiebet kważi f'kull pajjiż bejn Jannar 2025 u Jannar 2026, għal darb'oħra prinċipalment fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi taċ-ċentru u tal-Lvant tal-Ewropa (u l-Ġermanja), filwaqt li l-qligħ kien ta' daqs iżgħar fil-pajjiżi l-oħra.

Madankollu, is-shocks fuq il-livelli tal-prezzijiet f'Marzu 2026 minħabba l-għeluq tal-Gżejjer ta' Hormuz u squilibri globali oħra biddlu din il-pittura. Bl-użu tad-dejta l-aktar aġġornata dwar l-inflazzjoni f'Mejju 2026, jidher stampa aktar sfumata. Dan juri li dawn il-qligħ ġenerali fil-poter tax-xiri fost dawk li jagħmlu paga minima diġà ġew imnaqqsa b'livelli differenti f'pajjiżi tal-UE. Fil-fatt, tnaqqis fil-poter ta' xiri bejn Jannar 2025 u Mejju 2026 ġie rreġistrat f'diversi pajjiżi (Malta, Lussemburgu, Spanja, Franza, l-Olanda, il-Polonja, il-Portugall, il-Latvja u l-Irlanda). L-inċertezza dwar il-livelli tal-inflazzjoni u l-azzjoni politika tibqa' għolja: mekkaniżmu awtomatiku ta' indikazzjoni diġà ġie attivat fil-Belġju f'April 2026, u għad irid jara jekk interventi ġodda ta' politika biex jiġu aġġustati l-paga minima nazzjonali skont il-livelli dejjem jikbru tal-inflazzjoni fl-Istati Membri, kif ġara matul il-kriżi tal-ispejjeż tal-ħajja bejn l-2021 u l-2024.

L-iżviluppi ta' din is-sena huma konsistenti mat-titjib ġenerali fil-paga minima li ilu għaddej għal ħafna mill-aħħar għaxar snin. Dan huwa minħabba fokus politiku mtejjeb li wassal għal livelli minimi ta' paga li qed jikbru fuq il-medja fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi.

Il-gvernijiet adottaw approċċi aktar kuraġġużi għall-istabbiliment tal-paga minima, kif jidher pereżempju mill-żidiet kbar ħafna fis-Slovenja fl-2011, Spanja fl-2019 u wkoll fil-Ġermanja fl-2022 wara l-introduzzjoni ta' rata statutorja hemmhekk fl-2015. Din il-bidla fit-ton tal-politika lejn l-istabbiliment tal-paga minima hija sostnuta mill-adozzjoni tad-Direttiva tal-UE dwar il-Paga Minima fl-2022.

Għalkemm it-tkabbir fir-rati tal-paga minima huwa sinifikanti f'ħafna pajjiżi, hemm diviżjoni reġjonali ċara mill-ġdid: pajjiżi fl-Ewropa ċentrali u tal-Lvant, li bdew minn livelli ferm aktar baxxi, irreġistraw konverġenza notevoli 'il fuq. Bejn l-2016 u l-2026, ir-rati f'termini reali aktar minn darbtejn fir-Rumanija u l-Litwanja; dawn żdiedu b'aktar minn 50% fil-Kroazja, il-Bulgarija, il-Polonja u l-Ungerija, u kważi 50% fis-Slovakkja, l-Islovenja u ċ-Ċekja (Figura 2). Dan ifisser li r-rati nominali stabbiliti mill-gvernijiet żdiedu darbtejn jew triplu matul l-aħħar għaxar snin f'ħafna pajjiżi fl-Ewropa ċentrali u tal-Lvant.

Il-progress huwa ġeneralment aktar modest fl-Istati Membri l-qodma, fejn it-tkabbir fir-rati tal-paga minima f'termini reali kien prinċipalment taħt 10%, u biss aktar minn 20% fl-Irlanda, il-Ġermanja u l-Greċja, u madwar 40% fi Spanja u l-Portugall. Madankollu, huwa sinifikanti li seħħew qligħ fil-poter tax-xiri f'kull pajjiż ħlief Franza.

Filwaqt li r-rati tal-paga minima fil-biċċa l-kbira tal-pajjiżi taċ-ċentru u tal-Lvant tal-Ewropa għadhom taħt dawk tal-Istati Membri aktar antiki, it-tkabbir notevoli tagħhom matul l-aħħar għaxar snin ifisser li d-differenzi reġjonali naqsu b'mod sinifikanti. Dan wassal għal bidliet sinifikanti fil-pożizzjoni relattiva okkupata mill-Istati Membri meta jiġu klassifikati skont il-livell tar-rati tal-paga minima tagħhom. Il-Figura 3 tirrankja l-pajjiżi skont ir-rati nominali fl-ewro. Il-Litwanja marret mit-tielet l-inqas rata fl-2016 għal disgħa l-ogħla minn 22 pajjiż fl-2026, filwaqt li l-Polonja wkoll telgħet u bħalissa tinsab fit-10 post. Il-Ġermanja telgħet mis-sitt post għat-tielet post f'termini ta' paga minima għolja. B'kuntrast, il-Greċja u Malta naqsu b'mod sinifikanti u bħalissa jokkupaw il-pożizzjoni 14 u 15 rispettivament, minn 22 Stat Membru b'paga minima nazzjonali.

Pedament fundamentali tal-Mudell Soċjali Ewropew, in-negozjar kollettiv bejn il-partners soċjali iffurma l-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-pagi madwar l-UE għal għexieren ta' snin. Madankollu, kif diskuss hawn fuq, il-pagi minimi nazzjonali bdew dejjem aktar jilagħbu rwol importanti fl-istabbiliment tal-livelli tal-paga. Wara l-kriżi finanzjarja tal-2008, unjins u atturi soċjali oħra bdew kampanji għal żidiet aktar sostanzjali fil-paga minima nazzjonali (eż. ETUC, mingħajr data). Il-kriżi tal-COVID-19 kompliet din it-tendenza, u wasslet lill-UE biex tagħti aktar enfasi fuq li tiġi żgurata paga minima adegwata, li wasslet għad-Direttiva dwar il-Paga Minima fl-2022. Dan l-iżvilupp jirrifletti parzjalment it-tħassib li l-istrutturi tradizzjonali ta' negozjar kollettiv dgħajfu matul l-aħħar deċennji (Picot, 2023).

It-tkabbir reċenti fil-livelli nazzjonali tal-paga minima wassal lill-analisti biex jaħeġġu li dawn jistgħu jnaqqsu l-poter tan-negozjar tal-partners soċjali, speċjalment fl-istabbiliment ta' livelli effettivi ta' paga għal ħaddiema bi paga baxxa (Kahancová u Kirov, 2021). Naturalment, l-interazzjoni bejn il-paga minima u n-negozjar kollettiv tista' tieħu diversi forom u tiddependi fuq diversi fatturi, inkluż il-livell ta' involviment tal-partner soċjali fl-istabbiliment tal-paga minima nazzjonali (Grimshaw u Bosch, 2013; Grimshaw, Dingeldey u Schulten, 2021). Fattur kruċjali, madankollu, huwa kemm il-paga minima nazzjonali tersaq qrib il-livelli tal-paga miftiehma kollettivament.

Eurofound tiġbor data dwar livelli ta' paga miftiehma kollettivament f'setturi bi paga baxxa f'kull Stat Membru tal-UE. Dawn id-dejta jistgħu jintużaw biex jinkisbu impressjoni empirika ta' kemm il-pagi minimi nazzjonali waslu eqreb lejn livelli ta' paga miftiehma kollettivament f'dawn is-setturi bi ħlas baxx (ara Eurofound (2024) għal aktar dettalji dwar il-metodoloġija u l-kampjun tad-dataset). Il-Figura 4 turi r-rata medja annwali ta' livelli ta' paga miftiehma kollettivament fid-dataset fir-rigward taż-żieda fil-paga minima nazzjonali. Jikkonferma li l-pagi minimi nazzjonali ġeneralment qed jilħqu: f'kull sena bejn l-2016 u l-2025, il-proporzjon ta' livelli ta' paga miftiehma kollettivament – li t-tkabbir annwali tagħhom kien inqas minn dak tal-paga minima nazzjonali – kien akbar mill-proporzjon li t-tkabbir tiegħu kien jaqbeż. Dan wassal biex id-differenza bejn il-livelli tal-paga miftiehma kollettivament u l-paga minima nazzjonali naqset minn 7.9% fl-2015 għal 3.6% fl-2025 (ikkalkulata bħala d-distanza medja bejn it-tnejn, ibbażata fuq ir-rati nominali tal-paga fix-xahar).

Kemm il-paga minima nazzjonali taqbel mal-livelli tal-paga miftiehem kollettivament, daqshekk ir-rwol tiegħu jikber. Dan ifisser li ħaddiema b'paga baxxa qed jiddependu dejjem aktar fuq istituzzjonijiet nazzjonali li jistabbilixxu l-paga minima biex jipprovdu protezzjoni adegwata tal-paga, u għalhekk jistgħu jkunu esposti għal tendenzi politiċi. Għalhekk huwa kruċjali li n-negozjar kollettiv jiġi promoss b'mod attiv f'pajjiżi fejn il-kopertura hija baxxa: id-Direttiva dwar il-Paga Minima tistipula li pajjiżi b'inqas minn 80% tal-impjegati koperti minn negozjar kollettiv għandhom jippromwovu pjanijiet ta' azzjoni biex jippromwovuh. Numru ta' Stati Membri diġà ppubblikaw dawn il-pjanijiet. Fid-dawl tad-dejta ppreżentata hawn u l-popolarità tal-politika nazzjonali tal-paga minima, huwa kruċjali li l-istituzzjonijiet tan-negozjar kollettiv jibqgħu b'mod attiv isaħħu, u li l-miżuri nazzjonali meħuda biex jippromwovu dawn jiġu mmonitorjati għall-effettività.

Il-pagi minimi nazzjonali reġgħu kibru b'mod sinifikanti f'ħafna mill-Istati Membri b'dawn il-politiki matul is-sena li għaddiet. Barra minn hekk, dawn iż-żidiet fir-rati nominali wasslu għal żieda fil-qawwa tax-xiri fost dawk li jagħmlu paga minima f'kważi l-pajjiżi kollha. Dawn l-iżviluppi żiedu mal-progress kbir osservat fil-livelli tal-paga minima matul l-aħħar għaxar snin, għalkemm dan kien speċjalment il-każ f'pajjiżi taċ-ċentru u tal-Lvant tal-Ewropa. It-tkabbir mgħaġġel tal-paga minima nazzjonali jista' wkoll jaffettwa n-negozjar kollettiv tal-paga, peress li l-livelli tal-paga f'ħafna setturi bi ħlas baxx qed jikbru inqas mill-paga minima nazzjonali. F'dan il-kuntest, it-tisħiħ tan-negozjar kollettiv huwa aktar kruċjali minn qatt qabel biex tappoġġja lill-partners soċjali fil-protezzjoni tal-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-impjegati bl-inqas paga.

Immaġni © Rawpixel.com/Adobe Stock