Το ποιος ωφελείται από την τεχνητή νοημοσύνη εξαρτάται από τον τρόπο διακυβέρνησής της

Η διαφημιστική εκστρατεία και οι συχνά πολωμένες αφηγήσεις γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη (AI) μπορεί να δυσκολέψουν την κατανόηση του τι πραγματικά συμβαίνει. Μέσα σε όλο τον θόρυβο, είναι εύκολο να παραβλέψουμε τους θεσμούς και τις πολιτικές επιλογές που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο εκτυλίσσεται η τεχνολογική αλλαγή και ποιος επωφελείται από αυτήν.

Μια πρόσφατη ερευνητική εργασία του Eurofound, AI, algorithmic management and the transformation of society, work and employment – Exploring the concepts, τοποθετεί τα ιδρύματα στο επίκεντρο του ερευνητικού του πλαισίου για την κατανόηση της τεχνητής νοημοσύνης, αναδεικνύοντας πώς οι κανόνες και τα συστήματα που οργανώνουν την οικονομική και κοινωνική ζωή διαμορφώνουν την τεχνολογική αλλαγή.

Το θεσμικό τοπίο γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται. Καθώς οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης αναπτύσσουν όλο και πιο ισχυρές τεχνολογίες, λαμβάνουν επίσης αποφάσεις σχετικά με τον τρόπο αξιολόγησης αυτών των τεχνολογιών, ποιοι κίνδυνοι είναι αποδεκτοί και πότε πρέπει να αναπτυχθούν συστήματα. Ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις εμπλέκονται όλο και περισσότερο, επιδιώκοντας να αξιολογήσουν, να περιορίσουν και να διαμορφώσουν την ανάπτυξη και τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης αιχμής.

Η αναδυόμενη σχέση μεταξύ εταιρειών και κυβερνήσεων εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με το ποιος διαμορφώνει την τροχιά της τεχνητής νοημοσύνης και σε ποια βάση. Οι πρόσφατες εξελίξεις που αφορούν την Anthropic και την κυβέρνηση των ΗΠΑ προσφέρουν ένα χρήσιμο παράδειγμα.

Πριν από λίγο καιρό, η Anthropic, η εταιρεία πίσω από τον Claude, προειδοποίησε για τους κινδύνους βελτίωσης της τεχνητής νοημοσύνηςopens in new tab, υποδηλώνοντας μάλιστα ότι η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στα σύνορα μπορεί να χρειαστεί να επιβραδυνθεί. Λίγο αργότερα, ωστόσο, κυκλοφόρησε το πιο ισχυρό μοντέλο της μέχρι σήμερα. Και η ιστορία δεν τελείωσε εκεί. Η πρόσβαση σε ορισμένα από τα μοντέλα της περιορίστηκε αργότερα μετά από εντολή της κυβέρνησης των ΗΠΑ για υποτιθέμενες ανησυχίες για την ασφάλεια, εν μέσω ευρύτερων διαφωνιών σχετικά με τους όρους και τις διασφαλίσεις που διέπουν τη χρήση προηγμένης τεχνητής νοημοσύνης.

Η Anthropic δεν είναι η μόνη που αποφασίζει μόνη της πώς θα πρέπει να διαχειριστεί τους κινδύνους της τεχνολογίας της. Το OpenAI, για παράδειγμα, διέκοψε πρόσφατα τις εργασίες σε ένα πειραματικό μοντέλο αφού επέδειξε προηγμένες δυνατότητες αυτόνομου hacking στο διαβόητο πλέον περιστατικό OpenAI–Hugging Face.

Ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις εμπλέκονται πιο άμεσα σε αυτές τις αποφάσεις. Τον Ιούνιο του 2026, η κυβέρνηση Τραμπ εξέδωσε εκτελεστικό διάταγμα για τη θέσπιση πλαισίου για την κυβερνητική αξιολόγηση προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένων των δυνατοτήτων τους στον κυβερνοχώρο.

Αυτές οι εξελίξεις περιπλέκουν τη γνωστή αντίθεση μεταξύ ρύθμισης και καινοτομίας. Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης λαμβάνουν όλο και περισσότερο αποφάσεις σχετικά με τους κινδύνους που ενέχουν οι τεχνολογίες τους και τις συνθήκες υπό τις οποίες πρέπει να αναπτυχθούν και να αναπτυχθούν, ενώ οι κυβερνήσεις αναζητούν έναν πιο άμεσο ρόλο στην αξιολόγηση και τη διαμόρφωση αυτών των αποφάσεων.

Αυτό θα πρέπει να χρησιμεύσει ως κλήση αφύπνισης για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής για να διασφαλίσουν ότι έχουν λόγο στον τρόπο διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης, αντί να αφήνουν αυτές τις αποφάσεις σε εταιρείες και κυβερνήσεις πέρα από τον έλεγχο της Ευρώπης.

Καθώς τα όρια μεταξύ τεχνολογικής ανάπτυξης και διακυβέρνησης γίνονται όλο και πιο ασαφή, πρέπει να προσδιορίσουμε ποιος διαμορφώνει τους κανόνες και τις προτεραιότητες της τεχνητής νοημοσύνης, ποιος ελέγχει την πρόσβαση σε αυτήν και ποιος αποφασίζει πώς χρησιμοποιείται. Η ιστορία δείχνει ότι οι θεσμοί έχουν σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν στη διαμόρφωση του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνίες ανταποκρίνονται στις βαθιές τεχνολογικές αλλαγές.

Η προσέγγιση του Eurofound στην έρευνα για την τεχνητή νοημοσύνη βασίζεται στο έργο της οικονομολόγου Carlota Perez που αντιμετωπίζει τις τεχνολογικές επαναστάσεις όχι απλώς ως κύματα καινοτομίας, αλλά ως βαθείς οικονομικούς και κοινωνικούς μετασχηματισμούς. Με την πάροδο του χρόνου, δημιουργούν νέα τεχνοοικονομικά και κοινωνικοθεσμικά παραδείγματα. Αυτές οι μεταβάσεις σπάνια είναι ομαλές ή ανώδυνες. Η μακροπρόθεσμη επιτυχία τους εξαρτάται από την ικανότητα των ιδρυμάτων να προσαρμόζονται και να δημιουργούν τις προϋποθέσεις για τη διάδοση των νέων τεχνολογιών σε ολόκληρη την οικονομία και την κοινωνία.

Αν ο ρυθμός ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης φαίνεται άνευ προηγουμένου, η ιστορία μπορεί ακόμα να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τι συμβαίνει σήμερα και να μας υπενθυμίσει τον καθοριστικό ρόλο των θεσμών. Η Βιομηχανική Επανάσταση, που ξεκίνησε στην Ευρώπη, έφερε εξαιρετική τεχνολογική πρόοδο αλλά και βαθιά κοινωνική αναστάτωση. Παρά την ταχεία αύξηση της παραγωγικότητας, τα οφέλη της πρώιμης εκβιομηχάνισης άργησαν να φτάσουν στους απλούς εργαζόμενους, με τους πραγματικούς μισθούς να υστερούν σε σχέση με την αύξηση της παραγωγικότητας για αρκετές δεκαετίες.

Η κοινή ευημερία δεν προήλθε μόνο από νέες μηχανές. Προέκυψε καθώς οι κοινωνίες έχτισαν τους θεσμούς που απαιτούνται για να διοχετεύσουν την τεχνολογική αλλαγή προς την κοινωνική πρόοδο. Η εργατική νομοθεσία, τα δημόσια εκπαιδευτικά συστήματα, η κοινωνική ασφάλιση και ο κοινωνικός διάλογος δεν προέκυψαν παρά την εκβιομηχάνιση, αλλά εξαιτίας της. Η εποχή της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να απαιτεί παρόμοια προσπάθεια. Αλλά τι πρέπει να επιδιώξει αυτή η προσπάθεια;

Η συζήτηση για τον ρόλο των θεσμών εγείρει ίσως το πιο σημαντικό ερώτημα από όλα: καθώς η τεχνητή νοημοσύνη αναπτύσσεται με εξαιρετική ταχύτητα, θα είναι οι θεσμοί μας ικανοί να κατευθύνουν την τεχνολογική αλλαγή προς την ευρύτερη κοινωνική πρόοδο;

Ή ίσως θα έπρεπε πρώτα να θέσουμε ένα πιο θεμελιώδες ερώτημα: τι είδους κοινωνία θέλουμε να βοηθήσει η τεχνητή νοημοσύνη να δημιουργηθεί και τι είδους θεσμοί χρειάζονται για να γίνει αυτό δυνατό;

Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα σημαίνει ότι κάνουμε συλλογικές επιλογές που δεν μπορούν να αφεθούν μόνο στις εταιρείες τεχνολογίας ή στις δυνάμεις της αγοράς. Το διακύβευμα δύσκολα θα μπορούσε να είναι υψηλότερο. Οι επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης εκτείνονται πολύ πέρα από την ίδια την τεχνολογία, αγγίζοντας την ασφάλεια, τη δημοκρατία, την κοινωνική συνοχή και το μέλλον της εργασίας.

Εάν οι θεσμοί διαμορφώνουν τεχνολογικές τροχιές, τότε η πρόκληση δεν είναι απλώς η ρύθμιση των νέων τεχνολογιών. Είναι να διασφαλιστεί ότι η καινοτομία καθοδηγείται προς ευρέως διαδεδομένους κοινωνικούς στόχους και ότι τα κέρδη παραγωγικότητας μεταφράζονται σε καλύτερες θέσεις εργασίας και συνθήκες διαβίωσης.