Poparcie dla Ukrainy wciąż jest wysokie wśród obywateli UE, ale pewne poparcie spada wyraźnie wśród niektórych grup

UE zobowiązała się do wspierania Ukrainy, by chronić ją, państwo demokratyczne, przed autorytarnym reżimem. UE i jej państwa członkowskie podjęły szereg działań wspierających Ukrainę i jej obywateli, takich jak sankcje wobec Rosji, pomoc finansowa i wojskowa dla Ukrainy oraz rozszerzenie pomocy i ochrony dla przesiedlonych Ukraińców w UE. Chociaż te działania popiera większość obywateli UE, najnowsze badanie Eurofound wykazało spadek poparcia, zwłaszcza wśród dwóch grup – osób niepewnych ekonomicznie oraz osób korzystających z mediów społecznościowych jako głównego źródła informacji.

W 2022 roku Flash Eurobarometer dotyczący reakcji UE na wojnę na Ukrainie wykazał silne poparcie Europejczyków dla Ukrainy i jej przesiedleńców: 88% respondentów w całej UE poparło przyjęcie osób uciekających przed wojną, a wysoki poziom poparcia pochodził ze strony krajów nordyckich. Rok później Eurobarometr wykazał spadek tego wsparcia, choć w całej UE pozostał wysoki na poziomie 76%. W 2024 roku poparcie dla ukraińskich uchodźców ponownie spadło, do 71%, przy czym szczególnie niski udział w Polsce (60%) sygnalizuje niepokojące zmęczenie wojną w kraju, który przez cały czas był na pierwszej linii frontu. [1]

E-ankieta Eurofound, Living and Working in the UE, uzupełnia Eurobarometr i mapuje opinie Europejczyków na temat wojny oraz wsparcia UE dla Ukrainy od czasu rosyjskiej inwazji w 2022 roku. Jak pokazuje Rysunek 1, respondenci e-ankiety zgłaszali wysoki poziom obaw dotyczących wojny w 2022 roku, który następnie spadł w 2023 roku i pozostał w dużej mierze stabilny w 2024 roku.

Spadek obaw o wojnę był związany ze wzrostem niezadowolenia z pomocy rządowej dla Ukrainy i jej mieszkańców. Najwyraźniejsza zmiana opinii dotyczy zakwaterowania Ukraińców. Respondenci coraz częściej twierdzą, że ich rząd zrobił zbyt wiele w zapewnianiu mieszkań i pomocy ukraińskim uchodźcom, z wzrostem o 7,9 punktu procentowego w ciągu dwóch lat. W kwestii pomocy humanitarnej nastąpiło niewielkie załamanie środkowego podziału, a opinie przesuwały się w stronę zbyt dużej lub zbyt małej. Wreszcie respondenci nie zgadzali się co do poziomu pomocy wojskowej, podzieleni na tych, którzy uważali, że rząd zrobił zbyt mało, właściwą ilość i zbyt wiele.

Obraz staje się bardziej wymowny, gdy respondenci są klasyfikowani według ich bezpieczeństwa ekonomicznego, mierzonego przez zdolność do wiązania końca z końcem. Pokazuje to, że największa zmiana dotyczy osób niepewnych finansowo (którym trudno jest związać koniec z końcem). Wśród respondentów odsetek tych, którzy uważają, że rząd zrobił zbyt wiele, by zapewnić zakwaterowanie i pomoc ukraińskim uchodźcom, wzrósł o 14 punktów procentowych w latach 2022–2024 (Rysunek 3).

Podobnie, wśród respondentów, którzy zgłaszali trudności z wiązaniem końca z końcem, niezadowolenie z pomocy humanitarnej wzrosło o 8 punktów procentowych, a z pomocy wojskowej o 7,5 punktu procentowego. Co ciekawe, poparcie dla tych interwencji najbardziej osłabło wśród tych, którzy uważali, że ich rząd zapewnił odpowiednią ilość wsparcia (11,4 punktu procentowego), a najmniej wśród tych, którzy uważali, że rząd zrobił zbyt mało (2,6 punktu procentowego).

Panel e-ankietowy Eurofound dostarcza więcej informacji o tym, jak respondenci zmieniali zdanie od początku wojny do jej drugiej rocznicy. Panel składa się z obywateli Europy, którzy brali udział w latach 2022 i 2024 i o których możemy śledzić zmiany opinii. [2] W tej grupie najbardziej zmieniło się poparcie dla mieszkań Ukraińców, z wyraźnym wzrostem w latach 2022–2024 odsetka osób, które udzieliły zbyt dużego wsparcia (+7,4 punktu procentowego) (Rysunek 4).

Ogólnie rzecz biorąc, opinie były najbardziej podzielone w kwestii pomocy wojskowej, a trzy kategorie odpowiedzi były podzielone mniej więcej po równo. Jednak środek ustąpił w ciągu dwóch lat, wraz ze wzrostem zarówno tych, którzy uważali, że ich rząd udziela zbyt małego wsparcia, jak i tych, którzy uważali, że rząd udziela zbyt dużego wsparcia.

Zmieniony krajobraz medialny, gdzie mniej autorytatywne, a bardziej stronnicze źródła wiadomości przyciągają odbiorców za pośrednictwem mediów społecznościowych, przyczynił się do wzrostu niezadowolenia i niepewności wobec wojny (Zilinsky i in., 2024). Rozróżnienie prawdziwych od fałszywych wiadomości może być trudne w tym środowisku informacyjnym. W połączeniu z faktem, że media społecznościowe są znane z nasilania dezinformacji poprzez tworzenie komór echa i umożliwienie rozprzestrzeniania się poglądów skrajnych, sugeruje to, że media społecznościowe mogą odgrywać dzielącą rolę we wspieraniu Ukrainy. E-ankieta Eurofound pyta respondentów o preferowane źródło wiadomości, czy to tradycyjne media, takie jak telewizja i gazety, czy media społecznościowe. W kontekście uporczywego niepokoju dotyczącego roli platform mediów społecznościowych w kształtowaniu postaw, przeanalizowaliśmy związek między głównym źródłem wiadomości respondentów a ich nastawieniem do wsparcia rządu dla Ukrainy.

Wśród panelistów, którzy już konsumowali wiadomości przez media społecznościowe, poparcie dla mieszkań Ukraińców, pomocy humanitarnej i pomocy wojskowej jest znacznie niższe niż wśród tych, których głównym źródłem wiadomości są media tradycyjne lub wśród tych, którzy zmienili preferowane źródło wiadomości na media społecznościowe. Ponadto, patrząc na Rysunek 5, zauważmy, jak osoby konsumujące wiadomości głównie w mediach społecznościowych są spolaryzowane w kwestii pomocy wojskowej. To odkrycie być może odzwierciedla rozproszone i spolaryzowane środowisko internetowe, które wpływa na opinie panelistów na temat wojny i wsparcia ich kraju dla niej.

Respondenci, których sytuacja gospodarcza była trudna lub stała się trudna w ciągu dwóch lat, zmienili zdanie w sprawie zakwaterowania Ukraińców i wysyłania pomocy wojskowej w większym stopniu niż ci, których sytuacja była lub stała się łatwa (Rysunki 6(a) i 6(b)). Prawie jedna piąta (18,1%) osób, których sytuacja gospodarcza była trudna w ciągu dwóch lat, wycofała swoje poparcie dla rządowego mieszkania dla Ukraińców, podczas gdy 22% tych, których sytuacja gospodarcza się nasiliła, wycofało poparcie dla rządowego wysyłania pomocy wojskowej.

Doświadczenie deprywacji – niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb ekonomicznych i społecznych – jest kolejnym silnym czynnikiem wsparcia dla przesiedlonych Ukraińców. Wielu z tych, którzy początkowo wspierali pomoc rządowi na Ukrainie i Ukrainie (twierdząc, że rząd dawał za mało lub za wystarczająco), a potem zmienili zdanie (twierdząc, że rząd dał za dużo), zgłaszało również, że nie stać ich na co najmniej jedną podstawową potrzebę w 2024 roku, czy to wymianę ubrań lub mebli, dostęp do internetu, czy spotkania towarzyskie z przyjaciółmi i rodziną.

Struktura panelu pozwala tym samym respondentom zadać te same pytania z odstępem dwóch lat oraz obliczać różnicę między odpowiedziami z 2022 i 2024 roku. Pozwala to na analizę osób, które wycofały swoje poparcie dla pomocy rządowej w czasie, wraz z ewentualnymi zmianami w ich osobistym i finansowym kondycji. Spadek dobrostanu osobistego i finansowego jest znany jako jeden z kluczowych czynników tarć między obywatelami danego kraju a migrantami i uchodźcami. Pomimo wyników dotyczących wyłącznie panelistów, wiedza, co skłoniło niektórych Europejczyków do wycofania wsparcia dla Ukrainy, jest mimo wszystko pouczająca.

Analiza wykazała, że osoby, których samopoczucie psychiczne się pogorszyło, częściej wycofywały wsparcie dla rządowego zakwaterowania Ukraińców. Ponadto poparcie spadło także wśród tych, którzy mniej martwili się wojną oraz tych, którzy doświadczali niedostatku. W porównaniu z krajami Europy Środkowej i Wschodniej, większy spadek poparcia zaobserwowano w Europie kontynentalnej i Irlandii, wschodnim Morzu Morskim i krajach bałkańskich, podczas gdy kraje nordyckie i zachodniego Morza Śródziemnego utrzymały poparcie na tym samym poziomie.

Podobny obraz obserwuje się przy wycofaniu wsparcia dla wysyłania pomocy wojskowej. Poparcie spadło w 2024 roku wśród respondentów, którzy mniej martwili się wojną i mieli mniejsze zaufanie do swojego rządu. Osoba, która zauważyła pogarszanie się swojego dobrobytu ekonomicznego – wzrost trudności z wiązaniem końca z końcem lub doświadczanie deprywacji – była bardziej skłonna wycofać wsparcie. Ponadto osoby, które otrzymywały wiadomości przez media społecznościowe lub przeszły na media społecznościowe w latach 2022–2024, częściej wycofywały swoje poparcie dla rządu wysyłającego pomoc wojskową. Wyniki sugerują, że środowisko mediów społecznościowych może przedstawiać konflikt w nieścisłości, wpływając na opinię odbiorców przeciwko wspieraniu Ukrainy.

Znaczna część Europejczyków nadal popiera Ukrainę i działania swoich rządów na rzecz kraju i jego mieszkańców: 75,1% opowiada się za zakwaterowaniem przesiedlonych Ukraińców, 82,4% wspiera pomoc humanitarną dla Ukrainy, a 65,2% wspiera pomoc wojskową. Niemniej jednak znaczna część populacji UE wydaje się doświadczać zmęczenia wojną. Dotyczy to szczególnie tych, którzy od wybuchu wojny najbardziej zmagają się z rosnącymi kosztami życia. Wyniki e-ankiety Eurofound pokazują, jak media społecznościowe odgrywają rolę w spadku poparcia.

UE wprowadziła szereg środków mających na celu złagodzenie negatywnych skutków wojny dla jej obywateli. Stworzyła elastyczny system do absorbowania wstrząsów gospodarczych , w tym pakietów energetycznych po rosyjskiej inwazji, który mimo kryzysu kosztów utrzymania okazał się skuteczny w ograniczaniu cen energii na rynku energii i ograniczaniu negatywnych skutków dla życia obywateli. [3] Zobowiązała się także do wspierania zdrowych demokracji i silnych rządów prawa poprzez promowanie Europejskiego Planu Działań na rzecz Demokracji oraz Tarczy Demokracji , z celem zwalczania dezinformacji i wzmacniania wolności mediów, co może pomóc rozwiązać pozornie rosnące podziały opinii publicznej wokół wojny.