Συλλογικές διαπραγματεύσεις για την τεχνητή νοημοσύνη στην εργασία

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το Friedrich Ebert Stiftung δημοσίευσε έκθεση σχετικά με τις συλλογικές διαπραγματεύσεις για την τεχνητή νοημοσύνη στους ευρωπαϊκούς τομείς υπηρεσιών τον Δεκέμβριο του 2024. Βασίστηκε σε ανάλυση 31 συλλογικών συμβάσεων εργασίας που αναφέρουν την τεχνητή νοημοσύνη και σε έρευνα εκπροσώπων συνδικαλιστικών οργανώσεων από συνδικαλιστικές οργανώσεις που συνδέονται με την Uni Europa σε 32 χώρες. Σύμφωνα με την έκθεση, μόνο το 20%opens in new tab των συνδικαλιστικών οργανώσεων ανέφεραν ότι είχαν συλλογική σύμβαση εργασίας που αφορούσε την τεχνητή νοημοσύνη σε επίπεδο οργανισμού ή κλάδου, ενώ το 42% ανέφερε ότι συμμετείχε σε ορισμένες συζητήσεις κοινωνικού διαλόγου ή διαπραγματεύσεις σχετικά με θέματα τεχνητής νοημοσύνης.

Επίσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά στον τομέα των μετάλλων, της μηχανικής και της τεχνολογίας (MET), ένα διετές έργο iMET διαρκεί από τον Απρίλιο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2026, επιτρέποντας τον καινοτόμο κοινωνικό διάλογο και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις για την τεχνητή νοημοσύνη. Το έργο έχει την κοινή υποστήριξη των εταίρων του έργου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων των CEEMET και industriAll Europeopens in new tab (συνδεδεμένοι εταίροι), καθώς και εργοδοτικών οργανώσεων στην Κροατία, τη Λετονία, την Πολωνία, τη Σερβία και την Ισπανία, καθώς και συνδικαλιστικών ομοσπονδιών στην Αυστρία, την Κροατία, τη Γαλλία, την Πολωνία, την Πορτογαλία, τη Ρουμανία, τη Σερβία και την Ισπανία με πρόσθετη υποστήριξη εμπειρογνωμόνων από το Πανεπιστήμιο NOVA Λισαβόνας. Το έργο iMET επικεντρώνεται στη βελτίωση των ικανοτήτων των κοινωνικών εταίρων να ενημερώνονται, να διαβουλεύονται και να συμμετέχουν στον ψηφιακό μετασχηματισμό των εταιρειών του τομέα MET και να παρακολουθούν αυτές τις επιπτώσεις στην απασχόληση, τις απαιτήσεις εργασίας και τις συνθήκες εργασίας. Για τους κοινωνικούς εταίρους, είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι δραστηριότητες iMET να εξετάζουν τον αντίκτυπο της ψηφιοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης στις θέσεις εργασίας, ιδίως όσον αφορά τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στην υγεία και την ασφάλεια στην εργασία· διαχείριση ανθρώπινων πόρων· προστασία δεδομένων· και ανάγκες σε δεξιότητες. Το έργο θα παράγει ηλεκτρονικά εγχειρίδια, σεμινάρια, δημιουργικά βίντεο και δημοσιεύσεις. Θα περιλαμβάνει περισσότερους από 900 συμμετέχοντες σε ευρωπαϊκά και εθνικά εργαστήρια.

Στον τραπεζικό τομέα, στις 13 Μαρτίου 2024 συμφωνήθηκε κοινή δήλωση για την τεχνητή νοημοσύνη μεταξύ της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Ομοσπονδίας (EBF) και της UNI Europa. Παρόμοια δήλωση είχε ήδη συμφωνηθεί στον ασφαλιστικό τομέαPDFopens in new tab στις 14 Μαρτίου 2021. Αυτές οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες έχουν εμπνεύσει και διευκολύνει παρόμοιες εξελίξεις σε εθνικό επίπεδο.

Ορισμένοι οργανισμοί εκπροσωπούν τα συμφέροντα του κλάδου της τεχνητής νοημοσύνης σε ευρωπαϊκό επίπεδο: η Digital SME Allianceopens in new tab έχει μέλη σε 6 κράτη μέλη και η Digital Europeopens in new tab έχει συνδεδεμένες εθνικές ενώσεις σε 24 κράτη μέλη. Σε εθνικό επίπεδο, για παράδειγμα, η AMETIC έχει δημιουργήσει το πρώτο Παρατηρητήριο Τεχνητής Νοημοσύνης της Ισπανίας. Στόχος του είναι να αυξήσει τις γνώσεις και τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην Ισπανία. Αυτό το παρατηρητήριο αναλύει τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης σε τομείς όπως η νομοθεσία, η δεοντολογία, η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, η οικονομία και η προστασία της ιδιωτικής ζωής.

Παραδείγματα συλλογικών διαπραγματεύσεων για την ΤΝ αναφέρθηκαν στην Ιταλία σε διακλαδικό επίπεδο, στο Βέλγιο και την Ιρλανδία σε τομεακό επίπεδο και στη Δανία σε επίπεδο εταιρείας. Στην Ισπανία, υπάρχουν παραδείγματα συλλογικών διαπραγματεύσεων για την ΤΝ και στα τρία επίπεδα.

Η ιταλική διακλαδική συμφωνία της 15ης Απριλίου 2024 τροποποίησε την ισχύουσα εθνική συλλογική σύμβαση εμπορίου (CCNL),opens in new tab αντιμετωπίζοντας ζητήματα που σχετίζονται με την ΤΝ. Η συμφωνία προβλέπει τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της CCNL ώστε να συμπεριλάβει, για παράδειγμα, εταιρείες σχεδιασμού, γραφικών και σχεδιασμού· συνεργεία και συνεργεία επισκευής αυτοκινήτων· και μια σημαντική καινοτομία, τις εταιρείες που ασχολούνται με την ΤΝ. Η CCNL αναγνωρίζει επίσης την ανάγκη θέσπισης θέσεων όπως ανώτερα στελέχη διαχείρισης και συντονισμού ΤΝ και εμπειρογνώμονες δεοντολογίας και ευθύνης ΤΝ για τη διαχείριση και τον συντονισμό της εισαγωγής εργαλείων ΤΝ στις εταιρείες με εποικοδομητικό και υπεύθυνο τρόπο. Θα πρέπει επίσης να είναι σε θέση να αξιολογούν τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η ΤΝ σε μια εταιρεία, ελαχιστοποιώντας τον κίνδυνο υποκατάστασης των καθηκόντων που επηρεάζονται περισσότερο από τους εργαζομένους και προσπαθώντας να αξιοποιήσουν τους ανθρώπινους πόρους όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά. Η CCNL τονίζει τη σημασία της ενημέρωσης, της εκπαίδευσης και της κατάρτισης κατά την εφαρμογή και/ή τη χρήση συστημάτων ΤΝ προκειμένου να επανεκπαιδευτούν οι πόροι που υπάρχουν ήδη στο εργατικό δυναμικό. Ένας τρόπος για να το επιτύχει αυτό είναι μέσω της χρήσης εργαλείων που παρέχονται από τον διμερή οργανισμό EBIASP, ιδίως με την επέκταση της χρήσης του «δελτίου ενεργού ειδοποίησης», που ήδη στοχεύει στην επανεκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού.

Στο Βέλγιο, το 2024 πραγματοποιήθηκαν συνομιλίες για συλλογικές διαπραγματεύσεις στον τραπεζικό και ασφαλιστικό τομέα. Τόνισαν την ανάγκη παροχής κατάρτισης σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη (μέσω των τομεακών ταμείων κατάρτισης) προκειμένου να βελτιωθούν οι γνώσεις των εργαζομένων στον τομέα και να διασφαλιστεί το μέλλον. Αυτές οι ρήτρες που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη αναφέρονται επίσης στη συλλογική σύμβαση αριθ. 39 της 13ης Δεκεμβρίου 1983 σχετικά με την ενημέρωση και τη διαβούλευση σχετικά με τον κοινωνικό αντίκτυπο των νέων τεχνολογιών. Η συμφωνία αυτή ορίζει ότι όταν ένας εργοδότης αποφασίζει να επενδύσει σε νέα τεχνολογία με σημαντικές συλλογικές επιπτώσεις για την απασχόληση, την οργάνωση της εργασίας ή τις συνθήκες εργασίας, υποχρεούται να παρέχει γραπτές πληροφορίες σχετικά με τη φύση της νέας τεχνολογίας, τους παράγοντες που δικαιολογούν την εφαρμογή της και τον κοινωνικό της αντίκτυπο. Πρέπει επίσης να διαβουλεύονται με τους εκπροσώπους των εργαζομένων σχετικά με τις κοινωνικές συνέπειες της εισαγωγής της. Η διαβούλευση αυτή πρέπει να καλύπτει: τις προοπτικές απασχόλησης, τη δομή του εργατικού δυναμικού και τα προγραμματισμένα κοινωνικά μέτρα που σχετίζονται με την απασχόληση, την οργάνωση της εργασίας και τις συνθήκες εργασίας· την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων· και την ανάπτυξη δεξιοτήτων και πιθανά μέτρα κατάρτισης ή επανακατάρτισης. Οι εν λόγω συλλογικές διαπραγματεύσεις αναφέρονταν στις κοινές δηλώσεις των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων στον ασφαλιστικό τομέα το 2021 και στον τραπεζικό τομέα το 2024.

Στην Ιρλανδία, η συμφωνία παροχής δημόσιας υπηρεσίας 2024-2026opens in new tab περιλάμβανε μια ενότητα με τίτλο «Καινοτομία και ψηφιακός μετασχηματισμός για την παροχή υπηρεσιών», στο πλαίσιο της οποίας συμφωνήθηκε ότι η κυβέρνηση και τα συνδικάτα δημόσιων υπηρεσιών «αναγνωρίζουν ότι η εθνική ανταγωνιστικότητα θα εξαρτηθεί από τον βαθμό στον οποίο η Ιρλανδία μπορεί να ενστερνιστεί επιτυχώς και να προσαρμοστεί στις εξελίξεις που σχετίζονται με την ψηφιοποίηση και την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ)» και ότι τα μέρη «συμφωνούν περαιτέρω ότι η δημόσια υπηρεσία πρέπει να διαδραματίσει τον ρόλο της στην ανάληψη ηγετικού ρόλου». Η συμφωνία προβλέπει επίσης «συνεργασία με την αλλαγή και τη χρήση της τεχνολογίας για την ψηφιακή παροχή υπηρεσιών. Αυτό θα περιλαμβάνει τη μεγιστοποίηση των οφελών της σύγχρονης και αναδυόμενης τεχνολογίας πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης και των συναφών τεχνολογιών, της ρομποτικής αυτοματοποίησης διαδικασιών και της ανάλυσης δεδομένων».

Στη Δανία, η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στον χώρο εργασίας έγινε θέμα στις συλλογικές διαπραγματεύσεις το 2024 με τη συμφωνία Hilfr2 που συνήφθη μεταξύ της πλατφόρμας καθαρισμού Hilfr και του συνδικάτου 3F. Η 3F είναι η μεγαλύτερη συνδικαλιστική οργάνωση της Δανίας, με περίπου 251.819 ειδικευμένα και ανειδίκευτα μέλη από τον Ιανουάριο του 2025. Η συμφωνία Hilfr2 αντιμετωπίζει ρητά διάφορες ανησυχίες που προκύπτουν από τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της διαφάνειας, της λογοδοσίας και των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Βασικό στοιχείο της συμφωνίας είναι η δυνατότητα απόκτησης της ιδιότητας του εργαζομένου για όλους τους εργαζόμενους. Σε αντίθεση με την προηγούμενη συμφωνία, η Hilfr2 διασφαλίζει ότι όλοι οι βοηθοί καθαρισμού ταξινομούνται ως μισθωτοί και όχι ως ανεξάρτητοι/αυτοαπασχολούμενοι εργολάβοι. Αυτή η ταξινόμηση είναι ζωτικής σημασίας για την εφαρμογή της προστασίας των συλλογικών διαπραγματεύσεων σε αποφάσεις που λαμβάνονται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, όπως αναθέσεις εργασιών βάσει αλγορίθμων ή αξιολογήσεις απόδοσης. Σύμφωνα με τη συμφωνία, η Hilfr, ως εργοδότης, αναλαμβάνει την πλήρη ευθύνη για τις αλγοριθμικές αποφάσεις, οι οποίες μπορούν να αμφισβητηθούν μέσω του συστήματος επίλυσης εργατικών διαφορών της Δανίας. Η συμφωνία επεκτείνει τους κανονισμούς της ΕΕ απαιτώντας από τη Hilfr να αναλάβει την ευθύνη για την εξήγηση και την αιτιολόγηση των αποφάσεων που λαμβάνονται από αλγόριθμους. Αυτό περιλαμβάνει την περιγραφή της βάσης για τις αποφάσεις και την αντιμετώπιση πιθανών διαδικαστικών βλαβών που προκαλούνται από τη χρήση ψηφιακών συστημάτων. Για να ξεπεραστούν οι προκλήσεις της οργάνωσης ενός γεωγραφικά διασκορπισμένου εργατικού δυναμικού, η συμφωνία περιλαμβάνει μια διάταξη για την 3F να τοποθετεί έναν ψηφιακό σύνδεσμο προς τον ιστότοπό της απευθείας στην πλατφόρμα της Hilfr. Αυτός ο σύνδεσμος επιτρέπει στους εργαζόμενους να έχουν πρόσβαση σε μια «ψηφιακή λέσχη» όπου μπορούν να λαμβάνουν συμβουλές, να εκλέγουν εκπροσώπους και να συζητούν τις συνθήκες εργασίας χωρίς την επίβλεψη του εργοδότη. Συνδυάζοντας τα συλλογικά δικαιώματα με την ατομική προστασία, η συμφωνία Hilfr2 δημιουργεί προηγούμενο για τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης στο χώρο εργασίας. Υπογραμμίζει τη σημασία της διασφάλισης των συλλογικών δικαιωμάτων των εργαζομένων σε μια ψηφιακή αγορά εργασίας, ειδικά σε τομείς όπου κυριαρχεί η αλγοριθμική διαχείριση. Κοιτάζοντας το μέλλον, το Hilfr2 αναμένεται να εμπνεύσει μελλοντικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας, ιδιαίτερα σε βιομηχανίες που βασίζονται σε πλατφόρμες και έντασης τεχνητής νοημοσύνης, ενώ θα συνεχίσει να ενημερώνει τις διεθνείς εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένης της οδηγίας της ΕΕ για την εργασία σε πλατφόρμες.

Στη Γερμανία, αρκετές συλλογικές συμβάσεις αφορούν πτυχές της τεχνητής νοημοσύνης, κυρίως σε εταιρικό επίπεδο. Μια μελέτη του 2024 από το Ίδρυμα Friedrich EbertPDFopens in new tab εντόπισε οκτώ παραδείγματα γερμανικών συλλογικών συμβάσεων με ρήτρες που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη. Για παράδειγμα, μια συμφωνία στον όμιλο IBMopens in new tab που υπογράφηκε με το συμβούλιο εργαζομένων σε επίπεδο ομίλου ρυθμίζει τους όρους για την εισαγωγή, τη λειτουργία και την επέκταση των συστημάτων πληροφορικής, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης. Ένα άλλο παράδειγμα είναι το «Μανιφέστο για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνηςopens in new tab» της Deutsche Telekom, που υπογράφηκε από την εταιρεία και το συμβούλιο εργαζομένων σε επίπεδο ομίλου. Το μανιφέστο ορίζει ότι η χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης δεν πρέπει να έχει αρνητικό αντίκτυπο στην ασφάλεια, την υγεία και τα θεμελιώδη δικαιώματα των εργαζομένων. Όσον αφορά τους κοινωνικούς εταίρους, τόσο η Συνομοσπονδία Γερμανικών Ενώσεων Εργοδοτών (BDA)opens in new tab όσο και η Γερμανική Συνομοσπονδία Συνδικαλιστικών Οργανώσεων (DGB)PDFopens in new tab αναγνωρίζουν τις συλλογικές συμβάσεις μεταξύ συνδικαλιστικών οργανώσεων και εργοδοτών (ομοσπονδιών) και τις εταιρικές συμφωνίες μεταξύ συμβουλίων εργαζομένων και εταιρειών ως αποφασιστικά εργαλεία για τη διαμόρφωση του μετασχηματισμού της παραγωγής και της εργασίας στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης προς όφελος των εργαζομένων και των εταιρειών.

Στην Ισπανία, αναφέρονται παραδείγματα συλλογικών διαπραγματεύσεων για την ΤΝ σε διακλαδικό, τομεακό και εταιρικό επίπεδο. Η ΤΝ στον χώρο εργασίας ήταν ένα από τα βασικά ζητήματα της ισπανικής διακλαδικής συλλογικής σύμβασης (V AENC). Οι μεγάλες συνδικαλιστικές οργανώσεις και οι οργανώσεις εργοδοτών τόνισαν τη σημασία της ανθρώπινης εποπτείας, της διαφάνειας και της δικαιοσύνης. Συμφώνησαν ότι οι εταιρείες πρέπει να παρέχουν σαφείς και κατανοητές πληροφορίες στους εκπροσώπους των εργαζομένων σχετικά με τις διαδικασίες που βασίζονται στην ΤΝ και χρησιμοποιούνται στις προσλήψεις, την αξιολόγηση, την προαγωγή και την απόλυση. Με πρωταρχικό στόχο την πρόληψη της μεροληψίας και των διακρίσεων στις εφαρμογές ΤΝ και τη διασφάλιση της επιβολής των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων, αμφότερα τα μέρη τάχθηκαν υπέρ των συλλογικών διαπραγματεύσεων για τη ρύθμιση της εισαγωγής της ΤΝ στον χώρο εργασίας. Επιπλέον, οι κοινωνικοί εταίροι εξέδωσαν συστάσεις για τη διαπραγμάτευση ρητρών ΤΝopens in new tab στις συλλογικές διαπραγματεύσειςPDFopens in new tab.

Στη συνέχεια, ειδικές διατάξεις για την τεχνητή νοημοσύνη άρχισαν να ενσωματώνονται στις συλλογικές συμβάσεις εργασίας στην Ισπανία τα τελευταία χρόνια, αν και με αρχικό τρόπο. Το 2023, σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία, 110 από τις 1.773 συλλογικές συμβάσεις (που κάλυπταν 505.747 εργαζόμενους) ρύθμιζαν την εφαρμογή νέων τεχνολογιών. Ωστόσο, ο αριθμός των ειδικών ρητρών που ρυθμίζουν την τεχνητή νοημοσύνηopens in new tab μπορεί να είναι ακόμη μικρότερος, σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς. Από τον Φεβρουάριο του 2025, οι κλαδικές συμφωνίες στον τραπεζικό τομέα, τα πιστωτικά ιδρύματα, τις ασφάλειες, την αρωματοποιία, την ιδιωτική ασφαλιστική διαμεσολάβηση και το εμπόριο τροφίμων στην A Coruña, καθώς και ορισμένες συμφωνίες σε επίπεδο εταιρείας (π.χ. στο El Norte de Castilla, την Air Nostrum, την Acciona Mobility και την AXA) έχουν εισαγάγει ρήτρες που ρυθμίζουν την εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτές οι ρήτρες επικεντρώνονται κυρίως στην προστασία των εργαζομένων από την αδιάκριτη χρήση αλγορίθμων και στη διασφάλιση της διαφάνειας σχετικά με τις αποφάσεις που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη που επηρεάζουν τις συνθήκες απασχόλησης. Ορισμένες συμφωνίες περιλαμβάνουν επίσης εγγυήσεις για την ασφάλεια της εργασίας και διατάξεις κατάρτισης για να βοηθήσουν τους εργαζόμενους να προσαρμοστούν στις τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης.

Στη Γαλλία, άρθρο που δημοσιεύτηκε από το Εθνικό Ωδείο Τεχνών και Χειροτεχνίας (CNAM) τον Νοέμβριο του 2024 ανέλυσε το θέμα των συλλογικών διαπραγματεύσεων για την ΤΝ στον τομέα των πληροφοριών και των επικοινωνιών, στον χρηματοπιστωτικό και ασφαλιστικό τομέα και στον τομέα της μεταποίησης. Διαπίστωσε ότι η ΤΝ αναφερόταν σε 331 παραγράφους σε συνολικά 242 εταιρικές συμβάσεις που υπογράφηκαν από 160 οργανισμούς. Μεταξύ 2018 και 2023, το ποσοστό των εταιρικών συμφωνιών που ανέφεραν την ΤΝ διπλασιάστηκε. Σχεδόν το 25 % αυτών των συμφωνιών συνήφθησαν στον τομέα των πληροφοριών και των επικοινωνιών. Διάφοροι τομείς υιοθετούν διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά την ΤΝ. Στον τομέα των πληροφοριών και των επικοινωνιών, η συζήτηση επικεντρώνεται περισσότερο στην κατάρτιση των εργαζομένων και στον ανταγωνισμό· στον χρηματοπιστωτικό και ασφαλιστικό τομέα, οι οποίοι επηρεάζονται επίσης σε μεγάλο βαθμό από την ΤΝ, η υποκατάσταση των εργαζομένων αποτελεί το κύριο επίκεντρο, με τη χρήση όρων όπως «αυτοματοποίηση». Ο χρηματοοικονομικός και ο ασφαλιστικός τομέας συμμετέχουν όλο και περισσότερο στις συζητήσεις για την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη θεωρείται πιο άμεση απειλή για τις θέσεις εργασίας σε εταιρείες σε αυτούς τους τομείς. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι πιο καινοτόμες χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης στον χώρο εργασίας εντοπίζονται στη μεταποιητική βιομηχανία, η οποία απομακρύνεται από μια λογική υποκατάστασης για να επικεντρωθεί στις ανάγκες των εργαζομένων, όπως η κατάρτιση. Υπάρχει μεγαλύτερη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη στους τομείς της μεταποίησης και των μεταφορών, αν και με μια λιγότερο «μακρόπνοη» προσέγγιση: η τεχνητή νοημοσύνη δεν αναφέρεται ως μελλοντική αναταραχή, αλλά ως επέκταση μιας διαδικασίας αυτοματοποίησης που έχει ήδη καθιερωθεί. Τέλος, οι αναφορές που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη είναι ιδιαίτερα εμφανείς στις διαπραγματεύσεις για την απασχόληση: το 34,7 % των συμφωνιών που συνήφθησαν μεταξύ 2017 και 2024 και αφορούν την τεχνητή νοημοσύνη αναφέρουν την απασχόληση, σε σύγκριση με μόλις το 3,9 % όλων των εταιρικών συμφωνιών που συνήφθησαν κατά την ίδια περίοδο. Αυτό υπογραμμίζει τις ανησυχίες σχετικά με τη διατήρηση των θέσεων εργασίας στο πλαίσιο του ψηφιακού μετασχηματισμούopens in new tab.

Η ερευνητική βιβλιογραφία στη ΝορβηγίαPDFopens in new tab επικεντρώνεται στις προσδοκίες για την τεχνητή νοημοσύνη στο χώρο εργασίας και όχι στις πραγματικές εμπειρίες και επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Οι ερωτηθέντες σε μια μελέτη που διεξήχθη μεταξύ μελών της Συνομοσπονδίας Ενώσεων Επαγγελματιών (Unio) στη Νορβηγία που χρησιμοποιούν γενετική τεχνητή νοημοσύνη στην εργασία τους ανέφεραν ότι τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης είναι χρήσιμα για καταιγισμό ιδεών, διαμάχη, μεταφράσεις, διόρθωση και παραγωγή περιλήψεων και σημειώσεων συναντήσεων. Δεδομένου ότι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης εξακολουθεί να είναι περιορισμένη μεταξύ των επαγγελματικών ομάδων που χαρτογραφήθηκαν (βιβλιοθηκονόμοι, νοσηλευτές, αστυνομικοί, ερευνητές, δάσκαλοι, ακτινολόγοι), η συζήτηση για τα οφέλη περιστράφηκε σε μεγάλο βαθμό γύρω από τις προσδοκίες της τεχνητής νοημοσύνης. Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι πολλοί ανυπομονούν να αναλάβει η τεχνητή νοημοσύνη τα «βαρετά» καθήκοντα, ενώ άλλοι αναμένουν θετικές αλλαγές στον τρόπο εργασίας τους – χωρίς να είναι σε θέση να προσδιορίσουν ακριβώς πώς θα μοιάζουν αυτές οι αλλαγές. Μεταξύ των μειονεκτημάτων που είδαν οι πληροφοριοδότες ήταν οι φόβοι ότι ενδέχεται να παραβιαστούν ευαίσθητα δεδομένα, ο κίνδυνος συστημικής μεροληψίας, οι διακρίσεις και οι ψευδείς πληροφορίες που παράγονται από την τεχνητή νοημοσύνη.

Στην Τσεχία, η OZ KOVO – που καλύπτει περισσότερους από 200.000 εργαζόμενους σε περισσότερες από 400 εταιρείες – συμμετείχε σε τακτική συνεδρίαση της Επιτροπής Συλλογικών Διαπραγματεύσεων και Κοινωνικών Υποθέσεων στο industriAll Europe τον Οκτώβριο του 2024, όπου η τεχνητή νοημοσύνη ήταν ένα από τα θέματα που συζητήθηκαν.

Στο Λουξεμβούργο, τα συνδικάτα πρότειναν στην εργοδοτική οργάνωση UEL να συναφθεί μια διακλαδική συμφωνία για την τεχνητή νοημοσύνη. Το OGBLopens in new tab πιστεύει, ωστόσο, ότι οι εργοδότες δεν επιθυμούν να διαπραγματευτούν μια διεπαγγελματική συμφωνία, αλλά αντίθετα θέλουν να προωθήσουν την ιδέα της αποκέντρωσης των συλλογικών διαπραγματεύσεων από το εθνικό και κλαδικό επίπεδο στο εταιρικό επίπεδο.

Στην Ελλάδα, δύο εργοδοτικές οργανώσεις (ΣΕΒ και ΓΣΕΒΕΕ) ανέφεραν πρωτοβουλίες το 2024. Ο ΣΕΒ (Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών) δημοσίευσε τον Οδηγό Τεχνητής Νοημοσύνης, ο οποίος προσφέρει πρακτικές γνώσεις σχετικά με τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στην παραγωγή και τη διαχείριση, αναδεικνύει τα πιθανά οφέλη της και περιγράφει αποτελεσματικές στρατηγικές για την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις καθημερινές επιχειρηματικές λειτουργίες. Ο Οδηγός Τεχνητής Νοημοσύνης αναπτύχθηκε από την Επιτροπή Ψηφιακής Οικονομίας του ΣΕΒ, με ειδικές συνεισφορές από την Ericsson, τη Huawei, τον Ποταμίτη Βεκρή, τη Siemens, τη Space Hellas, τον Όμιλο Quest και τον Όμιλο ΟΤΕ. Ο ΣΕΒ εγκαινίασε επίσης την πρωτοβουλία R U AI? το 2024. Στόχος του είναι να βοηθήσει τις ελληνικές επιχειρήσεις να κατανοήσουν τα πρακτικά οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης με άμεσο και προσβάσιμο τρόπο και να τις καθοδηγήσει να κάνουν τα πρώτα βήματα στην εκπαίδευση του εργατικού δυναμικού τους. Η πρωτοβουλία αυτή περιλαμβάνει το R U AI? Σειρά βίντεο Talks, στην οποία εξέχοντες επιστήμονες και επαγγελματίες μοιράζονται την τεχνογνωσία και τις απόψεις τους σε θέματα που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη.

Το 2024, η ΓΣΕΒΕΕ (Γενική Συνομοσπονδία Επαγγελματιών, Βιοτεχνών και Εμπόρων Ελλάδας) δημοσίευσε έκθεση με τίτλο Οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Εξετάζει την εξελισσόμενη σχέση μεταξύ τεχνητής νοημοσύνης και ΜΜΕ, τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που παρουσιάζει η τεχνητή νοημοσύνη, τις βασικές αρχές της τεχνητής νοημοσύνης και τα εργαλεία που μπορούν να υιοθετήσουν οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τις συνεχιζόμενες προσπάθειες ρύθμισης και ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο και τις πρώτες προσπάθειες ένταξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στον σχετικό στρατηγικό σχεδιασμό.

Στη Σλοβενία, το GZS (το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο της Σλοβενίας) ίδρυσε την πρωτοβουλία AI for Slovenia (AI4SI).opens in new tab Το επιμελητήριο είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Φόρουμ AI. Η πρωτοβουλία συγκεντρώνει Σλοβένους παρόχους λύσεων και υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης. Στόχος του είναι να επιταχύνει τη μετάφραση της τεχνητής νοημοσύνης στην πράξη, βοηθώντας τους χρήστες να αποκτήσουν γνώσεις και γνώσεις σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές. Επιθυμεί επίσης να γίνει εταίρος στην ανάπτυξη στρατηγικών σχεδίων και νομοθεσίας σε αυτόν τον τομέα. Ο πρόεδρος του AI4SI εξήγησε ότι η βασική του αποστολή είναι να προωθήσει τις βέλτιστες πρακτικές στην εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης σε εταιρείες μέσω εκπαίδευσης, εκδηλώσεων εμπειρογνωμόνων, εγχειριδίων και άλλων μορφών συνεργασίας.

Πολλές χώρες αναφέρουν ότι οι προκλήσεις που θέτει η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντιμετωπίζονται άμεσα στις συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Ωστόσο, ορισμένες συλλογικές συμβάσεις εξετάζουν, λεπτομερέστερα από ό,τι στο παρελθόν, ευρύτερα θέματα ψηφιοποίησης. Σε αυτά περιλαμβάνεται η χρήση της τηλεργασίας, όπως η συλλογική σύμβαση εργασίας που αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε επίπεδο τομέα συλλογικών διαπραγματεύσεων — για παράδειγμα οι τραπεζικές δραστηριότητεςopens in new tab στη Ρουμανία (2024-2026). Αυτό περιλαμβάνει επίσης μια περιγραφή του δικαιώματος στην αποσύνδεση.

Αυτό δείχνει σαφώς ότι οι εθνικές εξελίξεις εμπνέονται και διευκολύνονται από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, για παράδειγμα όπως η συμφωνία-πλαίσιο των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων για την ψηφιοποίησηopens in new tab του Ιουνίου 2020. Η συμφωνία αυτή αναφέρει την ΤΝ και τους τρόπους σύνδεσης και αποσύνδεσης. Η σύνδεση μεταξύ των εθνικών συλλογικών διαπραγματεύσεων στον τραπεζικό και ασφαλιστικό τομέα σε εθνικό επίπεδο και της κοινής δήλωσης των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων στους εν λόγω τομείς αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα αυτής της συνάρθρωσης. Μια συνεδρίαση του φόρουμ συνδέσμου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις αρχές του 2025, στην οποία συμμετείχαν όλες οι ευρωπαϊκές οργανώσεις κοινωνικών εταίρων από όλες τις τομεακές επιτροπές κοινωνικού διαλόγου, επικεντρώθηκε στο θέμα της ΤΝ. Σε επίπεδο πολυεθνικών εταιρειών, όλο και περισσότερα ευρωπαϊκά συμβούλια εργαζομένων αναπτύσσουν επίσης πρωτοβουλίες για την παροχή ενός πλαισίου για τη χρήση της ΤΝ και τον αντίκτυπό της στις συνθήκες εργασίας. Δεδομένων αυτών των παραδειγμάτων συλλογικών διαπραγματεύσεων και κοινωνικού διαλόγου για την ΤΝ το 2024, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η ΤΝ αποτελεί ολοένα και πιο σημαντικό φαινόμενο στον κοινωνικό διάλογο και αναδυόμενο νέο πεδίο έρευνας για τις εργασιακές σχέσεις.