Κατώτατοι μισθοί το 2026: Ετήσια επανεξέταση

Όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν κατώτατους κατώτατους μισθούς, αλλά μπορούν να διακριθούν δύο κύριοι τύποι συστημάτων: τα περισσότερα κράτη μέλη (22) έχουν εθνικό κατώτατο μισθό, ο οποίος καθορίζει κατώτατο όριο καθολικού μισθού επιπλέον εκείνων που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από τους κοινωνικούς εταίρους· 5 κράτη μέλη (και η Νορβηγία) δεν έχουν νόμιμο νόμιμο συντελεστή και καθορίζονται πολλαπλά κατώτατα όρια μισθών μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων από τους κοινωνικούς εταίρους για διάφορα επαγγέλματα και, ιδίως, τομείς.

Η οδηγία (ΕΕ) 2022/2041 για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση (οδηγία για τον κατώτατο μισθό), η οποία ψηφίστηκε το 2022, παρέχει κοινό πλαίσιο για τον καθορισμό επαρκών (νόμιμων) κατώτατων μισθών, προωθεί τις συλλογικές διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό των μισθών και επιδιώκει να διασφαλίσει την αποτελεσματική πρόσβαση των εργαζομένων στα δικαιώματά τους σε προστασία με τη μορφή κατώτατου μισθού, όταν η προστασία αυτή προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία και/ή τις συλλογικές συμβάσεις. Τα κράτη μέλη όφειλαν να μεταφέρουν την οδηγία στο εθνικό τους δίκαιο έως τις 15 Νοεμβρίου 2024 και τα περισσότερα το είχαν πράξει (τουλάχιστον εν μέρει) έως το τέλος του 2024. Το 2023 η Δανία (υποστηριζόμενη από τη Σουηδία) άσκησε προσφυγή για την πλήρη ή μερική ακύρωση της οδηγίας ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Η απόφαση, τον Νοέμβριο του 2025, επικύρωσε την εγκυρότητα των σημαντικότερων διατάξεων της οδηγίας για τον κατώτατο μισθό, αν και απαιτούσε την κατάργηση του καταλόγου των ειδικών στοιχείων που πρέπει να συμπεριληφθούν στα εθνικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό των κατώτατων μισθών.

Κατώτατοι μισθοί το 2026

• Οι ακαθάριστοι εθνικοί κατώτατοι μισθοί αυξήθηκαν μεταξύ Ιανουαρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026 σε 21 από τα 22 κράτη μέλη που διαθέτουν εθνικό κατώτατο μισθό, με τη Ρουμανία να είναι το μόνο στο οποίο το ποσοστό παρέμεινε αμετάβλητο (αν και τον Ιούλιο εφαρμόστηκε αύξηση κατά 7 % κατά την επεξεργασία της παρούσας έκθεσης). Όπως και τα προηγούμενα έτη, οι σημαντικότερες αυξήσεις σημειώθηκαν κυρίως στα κράτη μέλη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τα οποία συνεχίζουν την ανοδική δυναμική σύγκλισης: Σλοβενία (16 %), Βουλγαρία, Σλοβακία, Λιθουανία και Ουγγαρία (περίπου 12 % ή 11 %) και Κροατία και Τσεχία (περίπου 8 %). Αυξήσεις άνω του 8 % εφαρμόστηκαν επίσης στην Κύπρο και τη Γερμανία (στην Κύπρο, ο κατώτατος μισθός είχε παγώσει το 2025, δεδομένου ότι το επίπεδο του εθνικού κατώτατου μισθού πραγματοποιείται κάθε δύο έτη).

• Το μέσο μέγεθος των φετινών αυξήσεων των ονομαστικών εθνικών κατώτατων μισθών στα κράτη μέλη είναι ελαφρώς χαμηλότερο από εκείνο του προηγούμενου έτους, ενώ τα επίπεδα πληθωρισμού ήταν σημαντικά χαμηλότερα τον Ιανουάριο του 2026 από ό,τι τον Ιανουάριο του 2025, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της αγοραστικής δύναμης μεταξύ των εργαζομένων που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό σε όλα τα κράτη μέλη εκτός από τη Ρουμανία.

• Δεδομένου ότι οι αυξήσεις των τιμών είχαν επανέλθει σε κανονικά επίπεδα κατά τον χρόνο των φετινών αυξήσεων τον Ιανουάριο του 2026, η οδηγία για τον κατώτατο μισθό (και όχι ο πληθωρισμός) φαίνεται να αποτέλεσε παράγοντα που οδήγησε στις αυξήσεις των κατώτατων μισθών, καθώς πολλά κράτη μέλη είχαν ως στόχο να διασφαλίσουν ότι οι ονομαστικές τιμές τους έφταναν σε μια ορισμένη τιμή εκφρασμένη σε σχέση με τους μέσους/διάμεσους μισθούς. Αυτό ήταν σύμφωνο με την απαίτηση της οδηγίας να «χρησιμοποιούν ενδεικτικές τιμές αναφοράς για να καθοδηγούν την αξιολόγηση της επάρκειάς τους».

• Ο δείκτης Kaitz (ο λόγος του κατώτατου μισθού προς τον μέσο μισθό) αυξήθηκε την τελευταία δεκαετία στα περισσότερα κράτη μέλη, γεγονός που σημαίνει ότι οι εθνικοί κατώτατοι μισθοί αυξήθηκαν περισσότερο από τους μέσους μισθούς κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

• Τα συστήματα φορολογίας και παροχών μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικές διαφορές μεταξύ του ακαθάριστου κατώτατου μισθού και των πραγματικών αποδοχών (καθαρός κατώτατος μισθός). Το 2025 ο φορολογικός συντελεστής για τους εργαζομένους που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό (συμπεριλαμβανομένου του φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης των εργαζομένων και μείον τις παροχές) κυμαινόταν από λιγότερο από 5 % στη Μάλτα, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο έως πάνω από 30 % στη Ρουμανία, την Ουγγαρία και τη Σλοβενία.

Μεταφορά της οδηγίας για τον κατώτατο μισθό στο εθνικό δίκαιο

• Μετά τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο το 2024, ορισμένα κράτη μέλη εφάρμοσαν για πρώτη φορά το 2025 τις νέες διαδικασίες βάσει των νέων κανονισμών τους για τη μεταφορά της οδηγίας για τον κατώτατο μισθό στο εθνικό τους δίκαιο. Ωστόσο, όσον αφορά τη διαδικασία, αυτό δεν οδήγησε σε σημαντικές αλλαγές και οι κατώτατοι μισθοί για το 2026 καθορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό σύμφωνα με το ίδιο εγχειρίδιο με τα προηγούμενα έτη, μέσω διαβούλευσης ή διαβούλευσης με τους ίδιους φορείς.

• Λόγω της εκκρεμούς απόφασης του ΔΕΕ σχετικά με την εγκυρότητα της οδηγίας για τον κατώτατο μισθό, οι διαδικασίες μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο πολλών κρατών μελών σταμάτησαν κατά τη διάρκεια του 2025, ιδίως εκείνων που δεν είχαν θεσπίσει νόμους πριν από την προθεσμία του 2024. Αξιοσημείωτη εξαίρεση αποτέλεσε η Ολλανδία, η οποία ψήφισε νομοσχέδιο για τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο στις αρχές του 2026.

• Ο αντίκτυπος της οδηγίας στον καθορισμό των κατώτατων μισθών ήταν εμφανής στις αυξήσεις του 2026. Η πλειονότητα των κρατών μελών χρησιμοποίησε κάποιου είδους ενδεικτικές τιμές αναφοράς για τον καθορισμό των κατώτατων μισθών για το 2026.

Επιπτώσεις στις συλλογικές διαπραγματεύσεις

• Κρίνοντας από τη βάση δεδομένων του Eurofound σχετικά με τους κατώτατους μισθούς για τους χαμηλόμισθους εργαζομένους στις συλλογικές συμβάσεις, οι εθνικοί κατώτατοι μισθοί καλύπτουν όλο και περισσότερο τη διαφορά με τα κατώτατα όρια μισθών που έχουν συμφωνηθεί με τις συλλογικές συμβάσεις. Αυτό συχνά έχει ως αποτέλεσμα τη συμπίεση των μισθολογικών κλιμάκων που διαπραγματεύονται οι κοινωνικοί εταίροι στο χαμηλότερο άκρο της μισθολογικής κατανομής, γεγονός που μπορεί να περιορίσει την ικανότητά τους να διαπραγματεύονται σημαντικά υψηλότερα κατώτατα όρια για εργαζομένους με μεγαλύτερη πείρα και δεξιότητες. Αυτό παρατηρείται σε όλους τους χαμηλόμισθους τομείς που καλύπτονται από τη βάση δεδομένων, αν και οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού μπορούν μερικές φορές να μετριάσουν τις επιπτώσεις σε ορισμένους τομείς.

• Από την εξέταση των ατομικών συμβάσεων προκύπτει ότι οι εθνικοί κατώτατοι μισθοί επηρεάζουν και μεταβάλλουν όλο και περισσότερο τα αποτελέσματα των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Οι παρατηρούμενες επιπτώσεις περιλαμβάνουν τη σύνδεση των μισθών των συλλογικών συμβάσεων με τους εθνικούς κατώτατους μισθούς μέσω διατάξεων στις συλλογικές συμβάσεις και την αυξημένη εστίαση στις μη μισθολογικές παροχές.

• Η οδηγία για τον κατώτατο μισθό έχει αναδειχθεί σε σημαντικό παράγοντα που καθοδηγεί τον καθορισμό των νόμιμων κατώτατων μισθών, καθώς όλο και περισσότερα κράτη μέλη χρησιμοποιούν τις ενδεικτικές τιμές αναφοράς της όταν αποφασίζουν σχετικά με τις αυξήσεις τους. Η απόφαση του ΔΕΕ δεν είναι πιθανό να αλλάξει την κατάσταση αυτή, δεδομένου ότι η αναφορά των εν λόγω τιμών αναφοράς δεν έχει επηρεαστεί.

• Ο κατάλογος των στοιχείων που πρέπει να συμπεριληφθούν στα εθνικά κριτήρια για τον καθορισμό του κατώτατου μισθού ακυρώθηκε με την απόφαση του ΔΕΕ. Μένει να δούμε αν τα κράτη μέλη που τα είχαν ήδη συμπεριλάβει στις διαδικασίες τους θα αποφασίσουν να τα διατηρήσουν σε ισχύ.

• Σύμφωνα με τις διατάξεις της οδηγίας για τα κράτη μέλη με ποσοστά κάλυψης από συλλογικές διαπραγματεύσεις κάτω του 80 %, τα μέτρα για την ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων και τα πρώτα σχέδια δράσης για την προώθησή τους άρχισαν να εμφανίζονται το 2025. Μετά την απόφαση του ΔΕΕ, η οποία επιβεβαιώνει την εγκυρότητα των διατάξεων για την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να ενισχύσουν ενεργά τον ρόλο των κοινωνικών εταίρων και να προωθήσουν αποτελεσματικές συλλογικές διαπραγματεύσεις.

• Οι παγκόσμιες εντάσεις, όπως η τρέχουσα κρίση στα Στενά του Ορμούζ, και ο αντίκτυπός τους στα επίπεδα των τιμών θα καθορίσουν εν μέρει τον βαθμό στον οποίο η τάση των κατώτατων μισθών σε πραγματικούς όρους που περιγράφεται στην παρούσα έκθεση θα διατηρηθεί για το υπόλοιπο του 2026. Κατά τη διάρκεια της κρίσης του κόστους ζωής κατά τα έτη 2022-2024, οι κυβερνήσεις παρενέβησαν για να προστατεύσουν την αγοραστική δύναμη μεταξύ των εργαζομένων που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό, σε πολλές περιπτώσεις αυξάνοντας τους εθνικούς κατώτατους μισθούς στα μέσα του έτους. Στο Βέλγιο, τον Απρίλιο του 2026 έχει ήδη ενεργοποιηθεί αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή του κατώτατου μισθού.