De steun voor Oekraïne is nog steeds hoog onder EU-burgers, maar wat neemt af bij bepaalde groepen

De EU heeft zich verbonden Oekraïne te steunen om het, een democratische staat, te beschermen tegen een autoritair regime. De EU en haar lidstaten hebben verschillende maatregelen genomen om Oekraïne en haar bevolking te helpen, zoals sancties tegen Rusland, financiële en militaire hulp aan Oekraïne, en het uitbreiden van hulp en bescherming aan ontheemde Oekraïners in de EU. Hoewel deze inspanningen door de meeste EU-burgers zijn gesteund, heeft de nieuwste e-enquête van Eurofound een daling in steun laten zien, vooral onder twee groepen – mensen die economisch onzeker zijn en mensen die sociale media als hun belangrijkste nieuwsbron gebruiken.

In 2022 toonde een Flash Eurobarometer over de reactie van de EU op de oorlog in Oekraïne sterke steun onder Europeanen voor Oekraïne en haar ontheemden: 88% van de respondenten in de EU keurde het verwelkomen van mensen die de oorlog ontvluchtten, met een hoge mate van steun uit de Noordse landen. Een jaar later liet de Eurobarometer een daling van die steun zien, hoewel deze hoog bleef op 76% in de hele EU. In 2024 daalde de steun voor Oekraïense vluchtelingen opnieuw, tot 71%, met een bijzonder laag aandeel in Polen (60%), wat wijst op een zorgwekkende oorlogsmoeheid in het land dat de hele tijd aan het front heeft gestaan. [1]

De e-enquête van Eurofound, Living and Working in the EU, vult de Eurobarometer aan en heeft de meningen van Europeanen over de oorlog en over de EU-steun aan Oekraïne sinds de Russische invasie in 2022 in kaart gebracht. Zoals Figuur 1 laat zien, gaven respondenten aan van de e-enquête in 2022 een hoog niveau van bezorgdheid over de oorlog aan, dat in 2023 afnam en in 2024 grotendeels stabiel bleef.

De afname van de bezorgdheid over de oorlog ging gepaard met een toename van ontevredenheid over overheidssteun aan Oekraïne en haar bevolking. De duidelijkste verandering in mening heeft betrekking op het huisvesten van Oekraïners. Respondenten geven steeds vaker aan dat hun regering te veel heeft gedaan in het bieden van huisvesting en hulp aan Oekraïense vluchtelingen, met een stijging van 7,9 procentpunten in de afgelopen twee jaar in het aandeel mensen dat deze houding inneemt. Wat humanitaire hulp betreft, was er een kleine erosie van het midden, waarbij de mening verschoof naar te veel of te weinig. Ten slotte waren respondenten het niet eens over het niveau van militaire hulp, gelijk verdeeld tussen degenen die vonden dat de regering te weinig, het juiste bedrag en te veel deed.

Het beeld wordt duidelijker wanneer respondenten worden gecategoriseerd op basis van hun economische zekerheid, gemeten aan hun vermogen om rond te komen. Dit laat zien dat de grootste verandering plaatsvindt bij degenen die financieel onzeker zijn (die moeite hebben om rond te komen). Onder die respondenten is het aandeel dat vindt dat de overheid te veel heeft gedaan om Oekraïense vluchtelingen te huisvesten en te helpen tussen 2022 en 2024 met 14 procentpunten gestegen (Figuur 3).

Evenzo steeg onder respondenten die aangaven moeite te hebben om rond te komen, de ontevredenheid over humanitaire hulp met 8 procentpunten en met militaire hulp met 7,5 procentpunt. Interessant is echter dat de steun voor deze interventies vooral afnam onder degenen die vonden dat hun regering de juiste hoeveelheid steun had geboden (11,4 procentpunt) en het minst onder degenen die vonden dat de regering te weinig had gedaan (2,6 procentpunt).

Het e-enquêtepanel van Eurofound geeft meer inzicht in hoe respondenten van gedachten veranderden vanaf het begin van de oorlog tot het tweejarig jubileum. Het panel bestaat uit Europese burgers die in 2022 en 2024 hebben deelgenomen en voor wie we veranderingen in mening kunnen volgen. [2] In deze groep veranderde de steun voor huisvesting van Oekraïners het meest, met een aanzienlijke stijging van 2022 tot 2024 in het aandeel dat aangaf dat hun regering te veel steun gaf (+7,4 procentpunt) (Figuur 4).

Over het algemeen was de mening het meest gelijk verdeeld over militaire hulp, waarbij de drie antwoordcategorieën min of meer gelijk verdeeld waren. Het midden vervaagde echter in de loop van de twee jaar, met een toename van zowel degenen die vonden dat hun regering te weinig steun gaf als degenen die vonden dat hun regering te veel steun gaf.

Het veranderde medialandschap, waarbij minder autoritaire en meer bevooroordeelde nieuwsbronnen via sociale media publiek aantrekken, heeft bijgedragen aan ontevredenheid en onzekerheid over de oorlog (Zilinsky et al., 2024). Het kan moeilijk zijn om waarheid van nepnieuws te onderscheiden in deze nieuwsomgeving. In combinatie met het feit dat sociale media bekend staan om het versterken van desinformatie door echokamers te creëren en marginale meningen te laten floreren en verspreiden, suggereert het dat sociale media mogelijk een verdeelde rol spelen in de steun aan Oekraïne. De e-enquête van Eurofound vraagt respondenten naar hun voorkeursnieuwsbron, of traditionele media zoals televisie en kranten, of sociale media. In de context van aanhoudende onrust over de rol die sociale mediaplatforms spelen bij het vormen van houdingen, analyseerden we de relatie tussen de belangrijkste nieuwsbron van respondenten en hun houding ten opzichte van de steun van hun regering aan Oekraïne.

Onder panelleden die hun nieuws al via sociale media consumeerden, is de steun voor huisvesting van Oekraïners, humanitaire hulp en militaire hulp veel lager dan bij degenen van wie de belangrijkste nieuwsbron traditionele media is, of bij degenen die hun voorkeursnieuwsbron naar sociale media hebben overgezet. Daarnaast, kijkend naar Figuur 5, zie je hoe degenen die vooral nieuws consumeren op sociale media gepolariseerd zijn wat betreft militaire hulp. Deze bevinding weerspiegelt wellicht de gefragmenteerde en gepolariseerde online omgeving die de meningen van de panelleden over de oorlog en de steun van hun land daarbij beïnvloedt.

Respondenten van wie de economische situatie moeilijk was of moeilijk werd in de loop van de twee jaar, veranderden in grotere mate van mening over het huisvesten van Oekraïners en het sturen van militaire hulp dan degenen van wie de situatie gemakkelijk was of werd (Figuren 6(a) en 6(b)). Bijna één op de vijf (18,1%) van degenen van wie de economische situatie moeilijk was gedurende de twee jaar, trok hun steun voor de huisvesting van Oekraïners door hun regering in, terwijl 22% van degenen van wie de economische situatie moeilijk werd, hun steun voor het sturen van militaire hulp door de regering introk.

De ervaring van ontbering – het niet kunnen betalen van basisbehoeften voor economische en sociale behoeften – is een andere sterke factor voor steun aan ontheemde Oekraïners. Velen van degenen die aanvankelijk hun regering steunden bij het steunen van Oekraïne en Oekraïners (omdat hun regering te weinig of het juiste bedrag gaf) en vervolgens van gedachten veranderden (omdat hun regering te veel gaf), meldden ook dat ze in 2024 niet in staat waren ten minste één basisbehoefte te kunnen betalen, of het nu kleding of meubels vervangen, internettoegang of sociale ontmoetingen met vrienden en familie.

De panelstructuur maakt het mogelijk dat dezelfde respondenten dezelfde vragen met twee jaar verschil krijgen, en het verschil tussen de antwoorden van 2022 en 2024 wordt berekend. Dit maakt het mogelijk om degenen die hun steun aan overheidssteun in de loop van de tijd hebben ingetrokken, te analyseren, naast eventuele veranderingen in hun persoonlijke en financiële welzijn. De achteruitgang van het persoonlijke en financiële welzijn staat bekend als een van de belangrijkste factoren voor wrijving tussen staatsburgers van een land en migranten en vluchtelingen. Hoewel de resultaten alleen op de panelleden van toepassing zijn, is het toch informatief om te weten wat sommige Europeanen ertoe bracht hun steun aan Oekraïne in te trekken.

De analyse toonde aan dat degenen van wie het geestelijk welzijn was achteruitgegaan, eerder hun steun voor de huisvesting van Oekraïners door hun regering introk. Bovendien daalde de steun ook onder degenen die minder bezorgd waren over de oorlog en degenen die te maken hadden met ontbering. In vergelijking met Centraal- en Oost-Europese landen werd een grotere daling van steun gezien in continentaal Europa en Ierland, het oostelijke Middellandse Zeegebied en de Balkanstaten, terwijl de Noordse en westelijke mediterrane landen hun steun op hetzelfde niveau behielden.

Een vergelijkbaar beeld wordt gevonden bij het terugtrekken van steun voor het sturen van militaire hulp. De steun daalde in 2024 onder respondenten die minder bezorgd waren over de oorlog en minder vertrouwen hadden in hun regering. Iemand die zag dat zijn economische welzijn verslechterde – een toename van de moeite om rond te komen of achterstand ervoer – was eerder geneigd zijn steun in te trekken. Daarnaast waren degenen die hun nieuws via sociale media ontvingen of tussen 2022 en 2024 overstapten naar sociale media voor nieuws vaker hun steun aan het sturen van militaire hulp door de overheid ingetrokken. De bevinding suggereert dat de sociale media-omgeving mogelijk een onnauwkeurige weergave van het conflict geeft, waardoor het publiek de mening van het publiek afwijst om Oekraïne te steunen.

Een groot deel van de Europeanen steunt nog steeds Oekraïne en de maatregelen van hun regeringen om het land en zijn bevolking te helpen: 75,1% is voor het huisvesten van ontheemde Oekraïners, 82,4% steunt humanitaire hulp aan Oekraïne en 65,2% steunt militaire hulp. Desalniettemin lijkt een aanzienlijk deel van de EU-bevolking oorlogsmoeheid te ervaren. Dit geldt vooral voor degenen die het meest hebben geworsteld met de stijgende kosten van levensonderhoud sinds het uitbreken van de oorlog. De e-enquête van Eurofound toont aan hoe sociale media een rol spelen in de daling van de steun.

De EU heeft verschillende maatregelen ingevoerd om de negatieve gevolgen van de oorlog voor haar burgers te beperken. Zij creëerde een wendbaar systeem om economische schokken op te vangen , waaronder energiepakketten na de Russische invasie, die ondanks de kostencrisis effectief bleken in het beperken van de energiemarktprijs en het beperken van de negatieve gevolgen voor het leven van burgers. [3] En zij heeft zich verbonden aan het bevorderen van gezonde democratieën en een sterke rechtsstaat door het Europees Democratieactieplan en het Democracy Shield te promoten, met als doel desinformatie te bestrijden en de mediavrijheid te versterken, wat kan helpen deze groeiende verdeeldheid in de publieke opinie rond de oorlog aan te pakken.