&w=3840&q=90)
Płaca minimalna w Austrii
Ten profil opisuje, jak płace minimalne są regulowane i ustalane w Austrii. Można ją czytać jako informacje wstępne do corocznego przeglądu Eurofound dotyczącego ustalania płacy minimalnej. Austria nie posiada ustawowej płacy minimalnej; Płace minimalne ustalane są w układach zbiorowych, niemal wyłącznie na poziomie sektorowym.
Ustawa o Konstytucji Pracy (Arbeitsverfassungsgesetz §2 (2)/2) stanowi, że układy zbiorowe mogą regulować "wzajemne prawa i obowiązki pracodawców i pracowników wynikające z stosunku pracy". Obejmuje to obowiązki pracownika do pracy oraz obowiązki pracodawcy do wypłacania wynagrodzenia i zapewniania opieki.
Zgodnie z tym przepisem (§4), ustawowe grupy interesowe pracodawców i pracowników mają prawną zdolność do zawierania układów zbiorowych, jeśli są niezależne od swoich partnerów negocjacyjnych i odpowiadają za regulację warunków pracy. Niezależność od drugiej strony oznacza, że musi być możliwe jednoznaczne przypisanie organizacji po stronie pracodawców lub pracowników. W ten sposób układy zbiorowe zawierane są pomiędzy przedstawicielami pracodawców a przedstawicielami pracowników, którzy mają zdolność do zawierania takich umów. Ustawowe grupy interesu, które mają możliwość zawierania układów zbiorowych, to Izba Pracy (AK) po stronie pracowników, a także Federalna Izba Gospodarcza (WKO) oraz izby zawodów liberalnych (np. lekarze, prawnicy) po stronie pracodawców. Ponadto zdolność do zawierania układów zbiorowych może być również przyznana dobrowolnym stowarzyszeniom zawodowym pracodawców i pracowników oraz niektórym innym stowarzyszeniom przez Federalny Urząd Arbitrażowy (Bundeseinigungsamt), stały trójstronny organ przy Federalnym Ministerstwie Pracy, Spraw Społecznych, Zdrowia, Opieki i Ochrony Konsumentów, a także na mocy przepisów (jak na przykład w przypadku Austriackiego Federalnego Centrum Obliczeniowego). Wolontariackie stowarzyszenia zawodowe mają pierwszeństwo prawne przed stowarzyszeniami statutowymi; w związku z tym układy zbiorowe po stronie pracowniczej są podpisywane przez Austriacką Federację Związków Zawodowych (ÖGB) jako organizację dobrowolną mającą pierwszeństwo przed statutową AK. W praktyce negocjacje prowadzone są przez poszczególne sektorowe związki członkowskie (których jest siedem) ÖGB.
Układy zbiorowe mają normatywny wpływ w swoim obszarze zastosowania, ponieważ tworzą wiążące prawo dla pracodawców i pracowników objętych zakresem stosowania (Ustawa o Konstytucji Pracy §11). Układ zbiorowy jest wiążący dla wszystkich pracodawców będących członkami organizacji sygnatariusza, a także dla wszystkich pracowników zatrudnionych w zakładach tych pracodawców. Niezależnie od tego, czy ci pracownicy są członkami związków zawodowych, co nazywa się efektem nieczłonkowskiego (Außenseiterwirkung) (§12).
Jednocześnie nie istnieje porównywalny mechanizm automatycznego przedłużenia umowy dla pracodawców, którzy nie są objęci umową, albo dlatego, że nie są afiliowani do stowarzyszenia pracodawców sygnatariusza lub z powodu braku stowarzyszenia pracodawców zdolnego do zawarcia takiego układu. W takich przypadkach Ustawa Konstytucyjna o Pracy (§18) przewiduje tzw. postanowienie przedłużenia (Satzungserklärung), na mocy którego Federalna Rada Arbitrażowa może rozszerzyć układ zbiorowy o stosunkach pracy o zasadniczo tym samym charakterze, które nie są objęte umową. Postanowienia o przedłużeniu mają taki sam skutek prawny jak referencyjne układy zbiorowe. Mogą być wydane na pisemny wniosek organizacji pracodawców lub pracowników, pod warunkiem, że układ zbiorowy ma przeważające znaczenie w odpowiedniej dziedzinie stosunków przemysłowych. Warunki pracy zawarte w postanowieniu o przedłużeniu muszą być zasadniczo takie same jak w umowie zbiorowej.
Dla grup pracowników, dla których nie można zawrzeć układu zbiorowego (czy to dlatego, że po stronie pracodawcy nie ma organizacji zdolnych do zawierania układów zbiorowych lub nie wydano nakazu przedłużenia układu zbiorowego), taryfa płacy minimalnej (Mindestlohntarif) może być ustalana przez Federalny Urząd Arbitrażowy. Takie stawki płacy minimalnej obowiązują tylko dla bardzo nielicznych grup pracowników, w tym pracowników opiekunów domowych, pracowników opieki nad dziećmi w instytucjach prywatnych, au pair czy woźnych. Według opinii prawnej taryfa płacy minimalnej stanowi ustawową płacę minimalną w rozumieniu Dyrektywy o płacy minimalnej. W związku z tym zastosowane są wymogi art. 5 Dyrektywy o płacy minimalnej. Zgodnie z Ustawą Konstytucyjną Pracy (ArbVG, sekcja 23), przy ustalaniu płac minimalnych należy uwzględnić "adekwatność" płacy; Odnosi się to do wynagrodzenia z układu zbiorowego za porównywalne działania lub do zwyczajowego lokalnego wynagrodzenia. Dyrektywa o płacy minimalnej odnosi się również do "adekwatności" płacy minimalnej i zawiera konkretne wartości odniesienia. W związku z tym odpowiadający mu artykuł 23 Ustawy o Konstytucji Pracy będzie musiał być interpretowany zgodnie z artykułem 5 dyrektywy, jeśli nie zostanie bezpośrednio przetłumaczony.
W sektorze publicznym wprowadzono drobne zmiany legislacyjne dotyczące regulacji płac ze względu na zastosowanie Dyrektywy o płacy minimalnej: nastąpiła niewielka zmiana w zakresie zakazu dyskryminacji. Ponadto system informacji prawnej pokazuje, że do kilku przepisów dotyczących Dyrektywy o płacy minimalnej dodano notatkę wdrożeniową.
W Austrii około 98% pracowników jest objętych układami zbiorowymi (OECD/AIAS ICTWSS). Ten obejmujący zakres negocjacji zbiorowych wynika głównie z obowiązkowego członkostwa firm w ustawowej organizacji pracodawców WKO oraz (jak wspomniano powyżej) z prawnego rozszerzenia zakresu negocjacji zbiorowych na pracowników, którzy nie są członkami związku: Zgodnie z prawem wszystkie przedsiębiorstwa, których działalność mieszczą się w zakresie reprezentacji WKO, są zobowiązane do bycia członkiem izby i jej podjednostek sektorowych. Układ zbiorowy jest wiążący dla wszystkich pracodawców będących członkami organizacji sygnatariusza, a także dla wszystkich pracowników zatrudnionych w zakładach tych pracodawców. Luki w zakresie ochrony zostały zamknięte w ostatnich latach i dekadach (na przykład w dużym sektorze opieki społecznej lub prywatnej edukacji), tak że tylko bardzo nieliczne (głównie małe) sektory nie mają układów zbiorowych; wśród nich jest sektor reklamy i komunikacji w większości Austrii (dla Wiednia obowiązuje tylko jedno porozumienie regionalne), a także nie ma układów zbiorowych dla pracowników ośrodków fitness ani pracowników prawników w niektórych regionach. W październiku 2025 roku związek anulował umowę zbiorową dla kurierów rowerowych (która była kiedyś pierwszą taką umową zbiorową na świecie) po prawie trzech latach nierenegocjacji.
Od 1 stycznia 2026 roku tzw. freelancerzy (freie Dienstnehmer:innen), których relacje pracownicze są podobne do pracowników i często należą do nisko opłacanych, mogą być uwzględniani w układach zbiorowych. Dotyczy to także pracowników w gospodarce platformowej.
Płace minimalne są zazwyczaj ustalane w układach zbiorowych, zawieranych pomiędzy odpowiednimi organizacjami pracodawców (głównie sektorowymi podgrupami obowiązkowego WKO, ale czasem także dobrowolnymi organizacjami pracodawców, patrz wyżej) a odpowiednimi związkami zawodowymi sektorowymi.
Negocjacje zbiorowe zazwyczaj odbywają się na poziomie branżowym i są bardzo silnie skoordynowane oraz zsynchronizowane w obrębie i pomiędzy sektorami. Praktyka "wzorcowego negocjowania", w której przemysł metalotwórczy odgrywa wiodącą rolę jako pierwszy duży sektor prowadzący negocjacje płacowe w corocznym procesie negocjacyjnym jesienią, nieco straciła na znaczeniu w ostatnich latach. Wyniki tych sektorowych negocjacji płacowych nadal mają znaczący sygnał dla innych sektorów, o ile traktuje się je jako wzór do naśladowania. W praktyce jednak umowy branży metalowej często stanowią jeden z najwyższych wzrostów w porównaniu z innymi (również nisko płatnymi) sektorami, ze względu na względną siłę związków zawodowych metalurgów. Oprócz jesiennych rund negocjacyjnych, wiosenne rundy negocjacyjne zyskały na znaczeniu, a negocjowano porozumienia w kilku dużych branżach. Pomimo wysokiego stopnia koordynacji negocjacyjnej, austriacki system negocjacji zbiorowych nie charakteryzuje się scentralizowaną, trójstronną koordynacją płac; Odzwierciedla się to w wysokim stopniu nierówności płacowych między sektorami (patrz wyżej), płci i statusu pracowników oraz w elastyczności.
Zazwyczaj negocjacje zbiorowe odbywają się corocznie; jednak w określonych okolicznościach (np. pandemia COVID-19 lub niestabilna sytuacja gospodarcza spowodowana inwazją Rosji na Ukrainę i następującym po nim kryzysem energetycznym) w niektórych sektorach w ostatnich latach zawarto porozumienia półroczne.
Szczegóły w układach zbiorowych dotyczą głównie wynagrodzenia praktykantów i zazwyczaj rozróżniają rok praktyki, z najniższym wynagrodzeniem w pierwszym i najwyższym w ostatnim roku szkolenia. Ponadto subminima często dotyczą stażystów lub uczniów pracujących podczas wakacji letnich (sezonowych/letnich stażystów). Często zależą one także od stawek za praktykę zawodową (na przykład otrzymanie wynagrodzenia za praktykę w drugim roku). Alternatywnie, stawki dla stażystów mogą być ustalone jako procent regularnej płacy minimalnej (na przykład w przypadku układu zbiorowego Czerwonego Krzyża).
Podstawowa stawka odnosi się do płacy minimalnej w odpowiednim układzie zbiorowym; Premie, dodatki na święta i Boże Narodzenie, a także inne dodatki do wynagrodzenia (np. za nocne/niedzielne prace lub tzw. dodatki na brud, niebezpieczeństwo i trudne warunki) nie wliczają się do płacy minimalnej. Gdy obowiązują stawki kasetowe, całkowita otrzymywana pensja nie może również być niższa od zbiorowo uzgodnionej płacy minimalnej. Zgodnie z orzecznictwem (Sąd Najwyższy) płaca minimalna musi pozostać całkowicie dostępna dla pracownika. "Złamanie zakazu kompensowania świadczeń w naturze z płacą minimalną jest dozwolone tylko wtedy, gdy sama umowa zbiorowa to przewiduje oraz jeśli spełnia się także społeczno-polityczny cel zapewnienia środków do życia".
W taryfie płacy minimalnej dla pracowników domowych przewidziane są dwie oddzielne płace minimalne; jeden dla osób niemieszkających na terenie klienta, a drugi dla osób mieszkających na terenie klienta i otrzymujących tam zakwaterowanie oprócz zakwaterowania.
Wysokość podstawowej płacy minimalnej w umowie zależy od klasyfikacji pracy (wyższe/mniej wykwalifikowane, niższe/wyższe wykształcenie) oraz długości stażu (stażu).
Orzecznictwo (Sąd Najwyższy)opens in new tab (OGH | 9 ObA 92/15t)
Statystyka Austria udostępnia indeks minimalnych zbiorowo uzgodnionych płac, tzw . Tariflohnindex, reprezentatywny przykład układów zbiorowych, umów o pracę na równych warunkach z układami zbiorowymi i regulacjami płacowymi ustalonymi przez prawo. Indeks jest obliczany miesięcznie i rocznie i rozróżnia grupy zatrudnienia (robotnicy fizyczny, pracownicy biurowi, pracownicy sektora publicznego) oraz sektory. Dzięki temu indeksowi można obserwować rozwój płac minimalnych.
Baza WKO układów zbiorowych (prowadzonaopens in new tab przez WKO, bezpłatnie)
Baza danych układów zbiorowych ÖGBopens in new tab (prowadzona przez ÖGB, bezpłatna)
Baza danych układów zbiorowych ÖGB Verlagopens in new tab (prowadzona przez ÖGB, obejmuje także starsze wersje układów zbiorowych opartych na opłatach)
GPA (2023), Pressekonferenz: Der Kollektivvertrag bringt's! Ökonomische Effekte von Kollektivvertragsabschlüssen [Umowaopens in new tab zbiorowa dostarcza! Ekonomiczne skutki wyników układu zbiorowego], 20 czerwca 2023.
Sturn, J. i Picek, O. (2023), Höhere Löhne durch einen höheren Mindestlohnopens in new tab [Wyższe płace przez wyższe płace minimalne], Policy Brief 6/2023, Momentum Institut, październik 2023.
Titelbach, G./Ertl, M. i Forstner, S. (2024), Effekte einer allgemeinen Lohnuntergrenze für Österreichopens in new tab [Skutki ogólnego minimum płac w Austrii], Wirtschaft und Gesellschaft 50 (2): 19-43, styczeń 2024.
