&w=3840&q=90)
Płaca minimalna w Belgii
Profil opisuje, jak płace minimalne są regulowane i ustalane w Belgii. Dostarcza informacji wstępnych do corocznego przeglądu Eurofound dotyczącego ustalania płacy minimalnej.
Belgia posiada krajową płacę minimalną, znaną jako 'Gewaarborgd gemiddeld minimummaandinkomen' (Gwarantowany średni minimalny miesięczny dochód, GAMMI). Nie jest to określone przez prawo, lecz przez negocjacje zbiorowe między partnerami społecznymi. Z perspektywy belgijskich partnerów społecznych i rządu, odwołując się do definicji zawartych w artykule 3 dyrektywy, Belgia nie posiada ustawowego wynagrodzenia minimalnego.
W Belgii nie ma prawa nakazującego płacę minimalną w sektorze prywatnym. Zamiast tego ramy prawne dla negocjacji zbiorowych zostały ustanowione przez Ustawę z 1968 roku o układach zbiorowych i wspólnych komitetach, umożliwiając negocjacje zbiorowe dotyczące międzysektorowej "krajowej płacy minimalnej" z jednej strony, a sektorowych minimalnych płac z drugiej.
Na wniosek sygnatariuszy umowy sektorowe są prawnie przedłużane dekretem królewskim. Negocjacje dotyczące krajowej płacy minimalnej odbywają się w Narodowej Radzie Pracy, natomiast sektorowe systemy płacowe są negocjowane przez około 100 wspólnych komisji (+ 70 podkomitetów wspólnych).
Dwie inne ustawy uzupełniają ramy negocjacji zbiorowych: ustawa z 1965 roku o zachowaniu wygód pracowników definiuje wynagrodzenie jako przewidywalny dochód z pracy, który ma być wypłacany w pieniądzach, a tym samym zakazuje wypłat (płacy minimalnej) w naturze lub potrącenia wynagrodzenia. Wreszcie, ustawa z 1996 roku o promowaniu zatrudnienia i zapobiegawczym zachowaniu konkurencyjności, znowelizowana w 2017 roku, nakłada dwuroczny maksymalny margines realnych podwyżek płac, znany jako "norma płac".
Poza tą normą, która odpowiada dwuletniemu cyklowi negocjacji, nie istnieją ustalone procedury ustalania poziomu płac. Surowsza rewizja ustawy z 1996 roku w 2017 roku była prawdopodobnie najważniejszą zmianą i ewolucją w ciągu ostatnich 10 lat.
Głównym krajowym, międzysektorowym układem zbiorowym (CA) określającym krajową płacę minimalną jest CA nr 43. Ponadto CA nr 50 definiuje krajową płacę minimalną dla innych kategorii pracowników, takich jak osoby poniżej 18 roku życia lub pracujące na podstawie umowy studenckiej.
Wynagrodzenia w sektorze publicznym ustala ustawa. W związku z wdrożeniem dyrektywy o płacy minimalnej, Królewski Dekret z 10 lipca 2024 roku utożsamia płacę minimalną dla sektora publicznego z "gwarantowanym wynagrodzeniem" stosowanym we wcześniejszych przepisach i odnosi się do definicji płacy w prawie publicznym. Dekret Królewski wprowadza procedurę dostosowania płac sektora publicznego, którą należy ponownie oceniać co cztery lata na podstawie czterech kryteriów: siły nabywczej, ogólnego poziomu i rozkładu płac, tempa wzrostu płac, długoterminowych krajowych poziomów produktywności oraz wzrostu. Zobowiązuje również wspólny komitet ds. usług publicznych do udzielania porad w tych ponownych ocenach.
Konieczne były dodatkowe zmiany, aby dostosować się do dyrektywy UE o płacy minimalnej i jej przenieść. Zmiany te zostały uzgodnione i wprowadzone 31 grudnia 2024 roku. W prawie ustawowa płaca minimalna definiowana jest jako: "ustawowa płaca minimalna: płaca minimalna ustanowiona przez ustawę lub na mocy ustawy, z wyjątkiem płac minimalnych określonych w układach zbiorowych pracy uznanych za ogólnie wiążące (zgodnie z artykułem 5 rozdziału 2 ustawy o układach zbiorowych pracy)".
Odpowiednie układy zbiorowe
Układ zbiorowy nr 43 dotyczący płacy minimalnejPDFopens in new tab
Umowa zbiorowa nr 43 dotycząca płacy minimalnej (wersja skonsolidowana)PDFopens in new tab
Umowa zbiorowa nr 50 dotycząca minimalnej płacy młodzieżyPDFopens in new tab
Odpowiednie ustawy (i dekrety)
Na poziomie krajowym różni przedstawiciele partnerów społecznych negocjują i ustalają krajową płacę minimalną, znaną w Belgii jako "Gwarantowany minimalny średni dochód miesięczny" (GAMMI). Jest to proces dwustronny w ramach Narodowej Rady Pracy, głównego organu dialogu społecznego w Belgii.
Po stronie związkowej reprezentowane są następujące organizacje:
Generalna Chrześcijańska Konfederacja Związków Zawodowych (Algemeen Christelijk Vakverbond, ACV-CSC)
Generalna Konfederacja Liberalnych Związków Zawodowych (Algemene Centrale der Liberale Vakverbonden, ACVLB-CGSLB)
Ogólna Belgijska Konfederacja Związków Zawodowych (Algemeen Belgisch Vakverbond, ABVV-FGTB)
Po stronie stowarzyszeń pracodawców reprezentowane są następujące organizacje:
Federacja Przedsiębiorstw w Belgii (Verbond van Belgische Ondernemingen, VBO-FEB)
Boerenbond
Związek Klasy Średniej (Union des Classes Moyenne, UCM)
Związek Samozatrudnionych Przedsiębiorców (Unie van Zelfstandige Ondernemers, Unizo)
Krajowa płaca minimalna w Belgii znana jest jako "gwarantowany średni miesięczny dochód minimalny" ("Gewaarborgd gemiddeld minimummaandinkomen" lub GGMMI) i jest określona w umowie zbiorowej (CBA) 43. Dotyczy pracowników sektora prywatnego powyżej 18 roku życia, którzy mają umowę o pracę.
Miejsce akcji GAMMI nie ma określonej rutyny; Jedynym regularnym podwyżeniem jest automatyczne indeksowanie.
System indeksacji GAMMI opiera się na mechanizmie "pivot". Indeks pivot wykorzystuje wcześniej ustalone progi, z przyrostami o 2%, z którymi porównywany jest "wygładzony wskaźnik zdrowia". Jeśli indeks pivot zostanie osiągnięty lub przekroczony, płace lub świadczenia są korygowane.
Negocjacje dotyczące GAMMI podlegają kompetencjom partnerów społecznych na szczeblu krajowym. Negocjacje te odbywają się w ramach Narodowej Rady Pracy (NAR-CNT) na zasadzie ad hoc. Ostatni realny wzrost GAMMI miał miejsce w maju 2024 roku. Podwyżka brutto wyniosła 35 euro, a rząd powinien zwiększyć ją do 50 euro netto. Planowane są dwa dodatkowe realne wzrosty brutto o 35 € na lata 2026 i 2028. Porozumienie rządowe De Wevera ma na celu zrównanie wynagrodzeń brutto i netto dla pracowników z minimalną stawką.
Co ważne, oprócz krajowego/międzysektorowego GAMMI, który obejmuje około 3% siły roboczej, istnieją sektorowe płace minimalne, które są średnio o około 19% wyższe niż w GAMMI. Marginesy negocjacji sektorowych dotyczące płac ustalane są co dwa lata przez partnerów społecznych tzw. grupy G10, co prowadzi do zawarcia "Porozumienia Międzybranżowego" (IPA). Negocjacje opierają się na pracach przygotowawczych Centralnej Rady Gospodarczej (CRB-CCE), która musi przygotować raport techniczny określający maksymalny margines podwyżek płac co dwa lata. "Norma płac" uzgodniona w IPA nie może być wyższa niż ten maksymalny margines. Krajowa Rada Pracy opublikowała również zalecenia dotyczące ewolucji GAMMI 28 stycznia 2025 roku, oceniające obniżenie składek na ubezpieczenie społeczne dla pracowników o bardzo niskich opłacach, udział pracowników poniżej, na i powyżej GAMMI oraz porównanie ewolucji GAMMI z rozwojem krajowej płacy minimalnej w Niemczech.
W sektorze prywatnym nie podano kryteriów ani wartości referencyjnych, ponieważ płaca minimalna nie jest uznawana za ustawową, lecz negocjowaną, a Belgia uważa się za spełniającą kryteria dyrektywy UE o odpowiednim minimalnym wynagrodzeniu, ponieważ wskaźnik pokrycia negocjacjami zbiorowymi przekracza 80%.
W sektorze publicznym cztery "obiektywne kryteria" ustalania płacy minimalnej zostały wymienione w Dekretze Królewskim z 10 lipca 2024 roku. Obejmuje to siłę nabywczą (uwzględniając poziom cen), ogólny poziom i rozkład płac, tempo wzrostu płac, długoterminowe krajowe poziomy produktywności oraz zmiany. Do tego dochodzi "orientacyjny" cel 50% średniej płacy w sektorze publicznym i prywatnym. Ustawa nakazuje wspólnej komisji ds. wszystkich usług publicznych (komitet A) dokonania oceny oraz pozwala na proponowanie innych wartości referencyjnych.
Krajowa płaca minimalna (GAMMI), określona w umowie zbiorowej nr 43, dotyczy pracowników sektora prywatnego powyżej 18 roku życia, posiadających umowę o pracę. W przypadku Belgii wskaźnik pokrycia w negocjacjach zbiorowych jest ważnym aspektem w odniesieniu do ubezpieczenia płacy minimalnej, ponieważ GAMMI nie jest przewidziany przez prawo, lecz przez krajowe, międzysektorowe układy zbiorowe negocjowane i podpisane przez partnerów społecznych. Fakt, że zdecydowana większość pracowników w Belgii jest objęta (przynajmniej) GAMMI, wynika więc przede wszystkim z wysokiego wskaźnika negocjacji zbiorowych, który wynosi około 96%. Dotyczy to wszystkich pracowników fizycznych i białych kołnierzyków działających w sektorze prywatnym.
Niektóre konkretne kategorie, które nie są objęte, to:
Osoby zatrudnione w rodzinnej firmie zarządzanej wyłącznie przez rodzica.
Pracownicy, którzy zazwyczaj pracują krócej niż miesiąc.
Start-joby: program dla pracowników powyżej 18 i poniżej 21 lat, którzy mają niewielkie doświadczenie zawodowe. Wynagrodzenie brutto jest obniżane do niższych kosztów pracy, w pełni wypłacane kwotą netto, na którą nie muszą płacić wkładów pracodawcy.
Pracownicy zatrudnieni w sektorze publicznym.
Freelancerzy i pracownicy platform.
Prace w sąsiedztwie ('wijkwerken'): program powrotu na rynek pracy poprzez małe miejsca pracy dla długoterminowo bezrobotnych.
Warto zauważyć, że pomimo wysokiego wskaźnika ubezpieczenia, tylko stosunkowo niewielka grupa pracowników korzysta z GAMMI. Według obliczeń Centralnej Rady Gospodarczej, około 3% pracowników otrzymuje płacę minimalną.PDFopens in new tab Analiza przeprowadzona przez National Labour Council z 2025 roku wskazuje, że ta liczba maleje.PDFopens in new tab Pracownicy za minimalną płacę nie są objęci sektorową układem zbiorowym lub ten odnosi się do GAMMI.
W kwietniu 2015 roku kryteria wiekowe dla krajowych płac minimalnych, sektorowych płac minimalnych oraz systemów starszeństwa zostały w dużej mierze zniesione lub zastąpione kryteriami doświadczenia. Jednak w niektórych przypadkach dla młodych pracowników mogą obowiązywać różne płace minimalne, w zależności od wieku i statusu.
W przypadku braku porozumień sektorowych dotyczących płac minimalnych dla pracowników poniżej 21. roku życia, niższe krajowe płace minimalne są ustalane dla młodych pracowników poniżej 18 roku życia lub dla osób z umową studencką, zgodnie z umową zbiorową nr 50:
Maksymalnie 16 lat: 67% krajowej płacy minimalnej
17 lat: 73% krajowej płacy minimalnej
18 lat: 79% krajowej płacy minimalnej
19 lat: 85% krajowej płacy minimalnej
20 lat: 90% krajowej płacy minimalnej
W kwietniu 2022 roku, w wyniku znowelizowanego układu zbiorowego 43/16 z 9 marca 2022 roku, ostatecznie zniesiono pozostałe kryteria stażu dla pracowników poniżej 21 roku życia, w wyniku czego pracownicy z stałą umową o pracę w wieku 18 lat lub więcej mają prawo do 100% krajowej płacy minimalnej, tak samo jak osoby powyżej tego wieku.
Dla studentów, których praca jest częścią kształcenia (tzw. "nauk naprzemienny") i którzy nie mają umowy o pracę, nie obowiązują układy zbiorowe nr 43 i nr 50, ale istnieją przepisy dotyczące obowiązkowego ustawowego (lub regionalnego) wynagrodzenia.
Krajowa płaca minimalna obliczana jest jako średnia wszystkich dochodów z pracy w ciągu roku i wyrażana jako dochód miesięczny. Dlatego choć wypłata w jednym miesiącu może spadać poniżej krajowej płacy minimalnej, może być zrównoważona przez wynagrodzenie w innych miesiącach lub inne wypłaty, takie jak premie za zadania lub na koniec roku.
"Domyślny" GAMMI jest zazwyczaj formułowany na podstawie 38-godzinnego tygodnia pracy, ale istnieją także stawki godzinowe dla tygodni pracy 39 i 40 godzin. Dla pracowników zatrudnionych na niepełny etat krajowa płaca minimalna jest stosowana proporcjonalnie.
Tempo wypłat nie jest określone w CA 43, ale Ustawa o Zachowaniu Wynagrodzeń z 1965 roku przewiduje co najmniej dwie wypłaty wynagrodzenia miesięcznie, z wieloma wyjątkami umożliwiającymi co najmniej jedną wypłatę. Kwota może się różnić, ale wszystkie formy wynagrodzenia lub wynagrodzenia otrzymywane przez pracownika powinny średnio odpowiadać GAMMI. Na przykład pracownik może otrzymywać dwanaście miesięcznych wynagrodzeń na poziomie GAMMI lub dwanaście poniżej GAMMI wraz z dodatkiem urlopowym, składkami i premią na koniec roku, która to rekompensuje.
Zasadniczo wszystkie składniki płacowe przyczyniają się do spełnienia GAMMI. Do najbardziej znaczących elementów należą premia na koniec roku oraz trzynasty miesiąc wypłaty. Krajowa umowa zbiorowa ustanawia ogólną zasadę, że obowiązują płace gotówkowe i niegotówkowe, stałe i zmienne, a także składki i świadczenia, do których pracownik ma prawo. Wszystkie te czynniki mają znaczenie w zakresie, w jakim są powiązane z normalną wydajnością pracownika.
Sektory mogą zmieniać składniki spełniające GAMMI w swoim sektorze na mocy układu zbiorowego, zgodnie z zasadą korzystności: układy zbiorowe na niższym poziomie (czyli sektorowym względem krajowego) nie mogą negatywnie odbiegać od warunków zawartych w umowie wyższego szczebla.
Lista świadczeń rzeczowych przyczyniających się do spełnienia GAMMI została sformalizowana w Ustawie o ochronie płac z 1965 roku. Obejmuje to:
Mieszkalnictwo
Gaz, elektryczność, ogrzewanie i paliwa (wycenione według kosztów)
Wykorzystanie ziemi
Jedzenie spożywane w miejscu pracy
Narzędzia i odzież serwisowa lub robocza, a także ich konserwacja, pod warunkiem, że żadne przepisy prawne ani regulacyjne nie wymagają od pracodawcy ich zapewnienia lub konserwacji
Sprzęt lub materiały niezbędne do pracy, za które odpowiada pracownik zgodnie ze swoim zatrudnieniem lub wykorzystaniem
W Belgii nie ma regularnych raportów skupionych wyłącznie na krajowej płacy minimalnej.
W 2022 roku Centralna Rada Gospodarcza opublikowała raport dotyczący płac minimalnych.
Istnieje ogólny raport techniczny, który zawiera więcej szczegółów dotyczących obliczania maksymalnej marży płacowej.
CCERB (2022): Technisch Verslag 2022opens in new tab.
Dodatkowy raport szczegółowo odnosi się do globalnej utrudnienia płacowej między Belgią a jej sąsiednimi krajami.
CCERB (2022): Loonhandicap 2022.PDFopens in new tab
CRB (2018), Het minimuminkomen in België (Documentatienota nr 2018–2768; s. 25), Centrale Raad voor het Bedrijfsleven.
Dorssemont, F. (2022), 'Ustalanie płac i moderacja płac w Belgii: niekończąca się i już stara historia po 'nowym europejskim zarządzaniu gospodarką', European Labour Law Journal, tom 13, nr 2, s. 156–169.
Pulignano, V., Marà, C., Franke, L., Domecka, M., Bertolini, A. i Graham, M. (2022), Fairwork Belgium Ratings 2022: W kierunku godnej pracy w gospodarce platformowej, Leuven, Belgia; Oksford, Wielka Brytania; Berlin, Niemcy.
Vandekerckhove, S. i Van Herreweghe, D. (2023), Płace minimalne w Belgii, artykuł Eurofound.
Vandekerckhove, S., Desiere, S. i Lenaerts, K. (2020), Płace minimalne i kompresja płac w belgijskim przemyśle, National Bank of Belgium, Working Paper No. 387; s. 39.
Vandekerckhove, S. i Lenaerts, K. (2023), Negocjacje zbiorowe i nierówności w Belgii (BFORE – Negocjacje na rzecz równości, s. 61) [Raport krajowy], HIVA Research Institute for Work and Society.
Vandekerckhove, S. i Lenaerts, K. (2024), Loonvorming w Belgii: Componenten, uitkomst en impact.
