Płaca minimalna w Chorwacji

Proces ustalania (dostosowywania) stawki płacy minimalnej, a także zaangażowani aktorzy i kryteria kierujące dostosowaniem, znacznie się zmieniły od pierwotnego wprowadzenia 1 lipca 2008 roku. Reforma z 2013 roku miała największy wpływ na proces, kryteria i zaangażowanych aktorów. Dalsze modyfikacje w ostatnich latach (2018, 2019 i 2021) miały ogólnie najmniejszy wpływ na ramy koncepcyjne ustawy, z jednym bardzo ważnym wyjątkiem: ustawa przewidywała utworzenie Komisji eksperckiej dopiero w jej nowej formie z grudnia 2018 roku (stąd decyzja ministra o jej powołaniu, datowana dość niedawno, w 2019 roku).

Na mocy nowelizacji ustawy o płacy minimalnej (Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o minimalnoj plaći - OG 152/24) postanowienia Dyrektywy (UE) 2022/2041 Parlamentu Europejskiego oraz Rady z 19 października 2022 roku dotyczące odpowiednich płac minimalnych w Unii Europejskiej (OJ L 275/33, 25 października 2022) zostały przeniesione i wdrożone w chorwackim ustawodawstwie.

• Ustawa o płacy minimalnej ('Zakon o minimalnoj plaćiopens in new tab nr 118/18, zmodyfikowany przez Ustawę o zmianach do ustawy o płacy minimalnej', 'Zakon o izmjenama i dopuni Zakona o minimalnoj plaćiopens in new tab’opens in new tab, nr 120/21)

• Ustawa o zmianach w płacy minimalnej (OG 152/24 z 24 grudnia 2014), 'Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o minimalnoj plaćiopens in new tab’opens in new tab

• Nieoficjalny skonsolidowany tekst ustawy o płacy minimalnej (Neslužbeni pročišćeni tekst Zakona o minimalnoj plaćiopens in new tab)

• Nowelizacja ustawy o płacy minimalnej (OG 152/24), "Zakon o izmjenama i dopunama zakona o minimalnoj plaćiopens in new tab"

Dekrety dotyczące płacy minimalnej:

• Dekret o płacie minimalnej za 2024 rok (N 125/2023 (26 października 2023), 'Uredba o visini minimalne plaće za 2024. godinuopens in new tab'

• Dekret o płacy minimalnej za 2025 rok (OG 124/2024 (24 października 2024), 'Uredba o visini minimalne plaće za 2025. godinu') stanowi, że kwota płacy minimalnej brutto w Chorwacji na rok 2025 wynosi €970.

• Dekret o płacie minimalnej za 2026 rok (OG 132/2025 (24 października 2025), 'Uredba o visini minimalne plaće za 2026. godinuopens in new tab') stanowi, że kwota płacy minimalnej w Chorwacji za 2026 rok wynosi 1050 €

Głównymi podmiotami ustalającym ustawową płacę minimalną w Chorwacji, zgodnie z procedurą ustanowioną przez Ustawę o płacy minimalnej, są reprezentowani przez (art. 6 i 7):

1. Rząd, który ustala co roku poziom płacy minimalnej na mocy regulacji.

2. Minister odpowiedzialny za pracę, który odpowiada za propozycję wysokości płacy minimalnej oraz za konstytucję i procedury pracy Komisji Ekspertów (wymienioną poniżej).

3. Partnerzy społeczni, którzy uczestniczą w ustalaniu i dostosowaniu płacy minimalnej poprzez obowiązkowe konsultacje (które mają się odbyć przed wnioskami Ministra) oraz udział w Komisji Ekspertów (przedstawionej poniżej).

4. Komisja ekspertów powołana przez ministra, odpowiedzialna za monitorowanie i analizę. Skład Komisji jest według Ustawy o płacy minimalnej decydowany przez ministra, bez wyraźnego obowiązku reprezentacji partnerów społecznych.

Decyzja ministra o powołaniu komisji została wydana 11 kwietnia 2019 roku ("Odluka o osnivanju stručnog povjerenstva za praćenje i analizu kretanja minimalne plaće", nr 37/2019), kwalifikując Komisję jako organ doradczy ministra w kwestiach płacy minimalnej (art. II). Składa się z dziesięciu członków: szefa wewnętrznej jednostki organizacyjnej ministerstwa (również przewodniczącego organu), trzech przedstawicieli środowiska akademicznego, dwóch przedstawicieli organizacji pracodawców, dwóch przedstawicieli związków zawodowych oraz dwóch przedstawicieli Ministerstwa Pracy i Systemu Emerytalnego (art. III). Reprezentacja partnerów społecznych jest zatem gwarantowana, jeśli nie wprost przez Ustawę o płacy minimalnej, to przez decyzję Ministra (przedstawiciele są również wyznaczani przez siebie, co sugeruje gwarancję ich autonomii w tym wyborze) (art. IV).

Początkowo różnica w procesie ustalania płacy minimalnej była połączona z różnicą w zaangażowanych aktorach, przy czym Państwowy Urząd Statystyczny był pierwotnie jedynym istotnym podmiotem, który 'będzie publikował wysokość płacy minimalnej w 'Narodne novine' [Dziennik Urzędowy] (art. 4(4), Zakon o minimalnoj plaći OG 67/08).

• Decyzja ministra o powołaniu komisji została wydana 11 kwietnia 2019 roku ('Odluka o osnivanju stručnog povjerenstva za praćenje i analizu kretanja minimalne plaće', OG nr 37/2019opens in new tab)

Z punktu widzenia proceduralnego ustawa o płacy minimalnej (art. 6 i 7) przewiduje, że wysokość płacy minimalnej za każdy rok kalendarzowy jest ustalana przez rząd na mocy rozporządzenia, zgodnie z propozycją ministra odpowiedzialnego za pracę. Nominalna stopa brutto nie może być niższa niż kwota ustalona za poprzedni rok. Musi być korygowany corocznie (nie później niż do 31 października) na kolejny rok kalendarzowy (art. 5). Początkowo odpowiednim miesiącem corocznej korekty był czerwiec (art. 4(1), Zakon o minimalnoj plaći OG 67/08). Od 2019 roku październik stał się miesiącem odniesienia.

Rola partnerów społecznych w procesie ustalania płacy minimalnej jest podkreślona w samej ustawie o płacy minimalnej, która wymaga od ministra przedstawienia wysokości płacy minimalnej rządowi po konsultacjach z partnerami społecznymi, co wydaje się zatem krokiem obowiązkowym – mimo że forma i termin tych konsultacji nie są ściśle regulowane: Ustawa o płacy minimalnej po prostu przewiduje, że coroczne konsultacje z partnerami społecznymi są "zazwyczaj przeprowadzane" we wrześniu i październiku (czyli w miesiącach bezpośrednio poprzedzających rządowe regulacje formalnie skorygujące stawkę).

Potrzebne jest również powołanie Komisji eksperckiej, której celem jest monitorowanie i analiza wahań płacy minimalnej. Taka Komisja jest powołana przez Ministra Pracy, który decyzją określa jej skład, zadania, procedury pracy oraz wynagrodzenia członków (omówione już w poprzedniej części).

Nowelizowana ustawa o płacy minimalnej z 2024 roku nakłada na Ministerstwo odpowiedzialne za pracę obowiązek przekazywania Komisji Europejskiej co dwa lata, przed 1 października roku sprawozdawczego, dostępnych danych statystycznych lub informacji o tempie i rozwoju zakresu negocjacji zbiorowych oraz poziomie ustawowego płacy minimalnej i udziale pracowników objętych tym zakresem.

Kryteria ustalania ustawowego wynagrodzenia minimalnego są określone w ustawie o płacy minimalnej. Od najnowszej wersji, poza prawnym wymogiem wyrażania go w ilościach brutto i w ekwiwalencie pełnym wymiarem (art. 3, sugerując, że ustalanie godzinowe mogłoby w jakiś sposób kolidować z przepisami prawnymi, a tym samym z niejawną skłonnością do miesięcznej stawki), oraz mając na uwadze prawny zakaz obniżania jej poziomu (art. 6(1)), ustawa wymaga uwzględnienia następujących wskaźników (art. 6(3)), która została zmieniona w 2024 roku (OG 152/24). Zmienione kryteria oznaczone są gwiazdką*

• Wzrost udziału płacy minimalnej w średniej płacie brutto wypłacanej przez osoby prawne od stycznia do lipca bieżącego roku.

• Poziom inflacji lub zmiany siły nabywczej płacy minimalnej*.

• Rozwój płac.

• Bezrobocie i trendy zatrudnienia.

• Trendy demograficzne.

• Rozwój produktywności*

• Ogólny stan gospodarki.

Ponadto, biorąc pod uwagę ogólny stan gospodarki, zaleca się "szczególną uwagę" na działania związane z niskimi płacami i grupami pracowników w trudnej sytuacji. W tekście nie podano dalszych szczegółów dotyczących wdrażania tych kryteriów.

Proces ustalania i dostosowywania płacy minimalnej był w dużym stopniu zmieniony przez zmiany w czasie, co z kolei wpłynęło na odpowiednie kryteria – zmiany zachodzące w czasie są znaczące. Początkowo (Zakon o minimalnoj plaći OG 67/08) jego wzrost był ściśle "powiązany z realnym wzrostem PKB z poprzedniego roku, zgodnie z publikacją Państwowego Urzędu Statystycznego" (art. 4(1)): natomiast wynagrodzenie za pierwszy okres (lipiec 2008–maj 2009) po wejściu ustawy w życie miało wynosić 39% średniej miesięcznej pensji brutto kraju (art. 4(2)), kontekstowo przewidziano, że 'za każdy kolejny roczny okres będzie dostosowywana do realnego wzrostu PKB za poprzedni rok, w taki sposób, że udział płacy minimalnej w średnich wynagrodzeniach brutto osób prawnych w Republice Chorwacji zrealizowany w poprzednim roku wzrasta o procent realnego wzrostu PKB w poprzednim roku, zgodnie z publikacją Państwowego Biura Statystycznego (art. 4(3)). Obecny proces oparty na wzorcowych konsultacjach partnerów społecznych – propozycji ministra – regulacji rządowej został wprowadzony w 2013 roku (art. 7, Zakon o minimalnoj plaći 2013). Podstawą do obliczania korekt płacy minimalnej za rok 2013 ustalono "jako iloczyn miesięcznego progu ryzyka ubóstwa dla gospodarstwa jednoosobowego oraz współczynnika liczby członków przeciętnego gospodarstwa domowego w Republice Chorwacji, podzielonego przez współczynnik zatrudnienia i skorygowanego o średnią zmianę indeksu cen konsumpcyjnych dóbr" (art. 5(4.2)). Od 2013 roku regulacje rządowe stały się formalnym źródłem przyjęcia modyfikacji płacy minimalnej (art. 6, Zakon o minimalnoj plaći 2013). Ta sama reforma z 2013 roku jednak powiązała wspomniane kryteria jedynie z korektą z 2013 roku, która miała na celu wprowadzenie obecnego wzorca opartego na konsultacjach z partnerami społecznymi oraz propozycji Ministra w tym samym tekście, na podstawie następujących rocznych poprawek (Art. 7, Zakon o minimalnoj plaći 2013).

W Chorwacji nie przeprowadzono oficjalnej oceny adekwatności płacy minimalnej ani nie ma dostępnych informacji o orientacyjnych wartościach odniesienia w przepisach dotyczących płacy minimalnej. Jednak przy ustalaniu płacy minimalnej na rok 2026 Komitet Ekspertów ds. Monitorowania i Analizy Trendów Płacy Minimalnej uwzględnił między innymi wartość 54% średnich płac brutto osiągniętych w 2024 roku oraz:

"że zgodnie z dyrektywą (UE) 2022/2041 Parlamentu Europejskiego i Rady z 19 października 2022 roku dotyczącą odpowiednich płac minimalnych w Unii Europejskiej, wartość indyktywna płacy minimalnej uznawanej za wystarczającą wynosi albo 50% średniej płacy brutto, albo 60% mediany płacy brutto" (Ministarstvo rada, mirovinskoga sustava, obitelji i socijalne politike, 2025).

Pomimo uniwersalnego i obowiązkowego charakteru chorwackiej ustawowej płacy minimalnej – co jest po pierwsze sugerowane przez artykuł 3(1) ustawy o płacy minimalnej (OG 118/18opens in new tab, 120/21opens in new tab i 152/24opens in new tab), zgodnie z którym prawo do płacy minimalnej przysługuje wszystkim pracownikom zatrudnionym w Republice Chorwacji, niezależnie od siedziby pracodawcy czy rejestracji (art. 4(1)), a po drugie, poprzez wyraźny zakaz umów zrzeczających się prawa do płacy minimalnej (art. 3 ust. 8)) – ustawa jednak pozostawia możliwość utworzenia zwolnień.

Sama Ustawa o płacy minimalnej przewiduje zwolnienia w co najmniej dwóch aspektach. Po pierwsze, przewiduje, że wyjątkowo płaca minimalna może być rozumiana jako najniższa kwota miesięcznego wynagrodzenia brutto odpowiadająca złożoności pracy na pełen etat określonej w umowie zbiorowej, której zastosowanie zostało rozszerzone zgodnie z ogólnym prawem pracy (art. 3 ust. 2)). Po drugie, ustawa nie ma zastosowania do pracownika, który jest jedynym pracownikiem pracodawcy i jednocześnie członkiem zarządu, dyrektorem wykonawczym, zarządcą spółdzielni, likwidatorem lub pełniącym podobne funkcje na mocy specjalnych przepisów (art. 4(2)).

Co ważne, Ustawa o płacy minimalnej nie pozwala już na to, by układy zbiorowe określały płacę minimalną niższą niż ustawowa płaca minimalna. Wcześniejsze przepisy zawierały taką możliwość, ale została ona później zniesiona. W szczególności nowelizacja ustawy o płacy minimalnej (OG 152/24), która weszła w życie 1 stycznia 2025 roku, uchyliła artykuł 8 ustawy. Ten przepis wcześniej pozwalał układom zbiorowym ustalać płacę minimalną niższą niż ustawowe minimum, pod warunkiem, że nie przekraczała ona 95% kwoty przewidzianej przez rządowe regulacje. Jego uchylenie oznacza, że negocjacje zbiorowe nie mogą już stanowić podstawy do obniżania ustawowego wynagrodzenia minimalnego. Ta zmiana potwierdza obowiązkowy charakter ius cogens płacy minimalnej w chorwackim prawie.

Zwolnienia z obowiązków płacy minimalnej nie są przewidziane wyłącznie przez Ustawę o płacy minimalnej. Wskazanie dodatkowych przypadków, w których obowiązki płacy minimalnej nie mają zastosowania, częściowo lub w pełni, wymaga szerszej analizy innych istotnych źródeł prawa pracy.

Ważnym wyjątkiem jest Ustawa o pracy ("Zakon o raduopens in new tab", OG 93/14, 127/17, 98/19, 151/22, 64/23) i dotyczy stażystów. Artykuł 59 stanowi, że jeśli zdanie egzaminu zawodowego lub zdobycie doświadczenia zawodowego jest wymagane przez prawo lub inne przepisy jako wymóg do wykonywania zadań w określonym zawodzie, pracodawca może przyjąć osobę, która ukończyła odpowiednie wykształcenie, na szkolenie zawodowe bez nawiązania stosunku pracy. Ten okres szkolenia zawodowego jest wliczany do stażu lub doświadczenia zawodowego wymaganego w danym zawodzie i nie może przekraczać określonego okresu. Ustawa o pracy wyraźnie stwierdza, że przepisy dotyczące stosunków pracy mają zastosowanie do takich osób, z wyjątkiem przepisów dotyczących zawarcia umowy o pracę, wynagrodzenia i wynagrodzenia oraz rozwiązania zatrudnienia. Wyłączenie przepisów związanych z wynagrodzeniem sprawia, że takie rozwiązanie stanowi istotny wyjątek od ochrony płacy minimalnej, zwłaszcza że czas trwania stażu może wynosić nawet rok (art. 57).

Chociaż przepisy ustawy o pracy dopuszczają taki wyjątek tylko wtedy, gdy szkolenie zawodowe jest warunkiem prawnym wykonywania zawodu, ustawa o rynku pracy ("Zakon o tržištu radaopens in new tab"), OG 118/18, 32/20, 18/22, 156/23) rozszerza tę możliwość na niektóre kategorie osób bezrobotnych nawet bez takiego warunku. W takich przypadkach czas trwania szkolenia zawodowego może, w określonych okolicznościach, wydłużyć do 24 miesięcy (art. 37–38 i 40(1)). Jednak ten środek kwalifikuje się jako aktywny instrument polityki rynku pracy, a beneficjent ma prawo do publicznego wsparcia finansowego w wysokości płacy minimalnej obniżonej o obowiązkowe składki na ubezpieczenie, proporcjonalnie do dni spędzonych na szkoleniu zawodowym (art. 41(1)).

Zmiany ustawowych płac minimalnych w ścisłym rozumieniu – czyli niższe stawki minimalne obowiązujące dla określonych kategorii pracowników – nie zostały zidentyfikowane w prawie chorwackim. W szerszym sensie wcześniejsze mechanizmy pozwalające na układy zbiorowe określające wynagrodzenia poniżej ustawowego minimum można by było określić jako sub-minim. Jednak po uchyleniu artykułu 8 ustawy o płacy minimalnej, takie ustalenia nie są już prawnie dopuszczalne. Obecnie układy zbiorowe mogą określać wynagrodzenia korzystniejsze dla pracowników, ale nie mogą przewidywać wynagrodzeń niższych niż ustawowe minimum płacy. Każdy taki przepis byłby nieważny, a ustawowa płaca minimalna obowiązywałaby automatycznie.

Ustawa o płacy minimalnej definiuje płacę minimalną jako "najniższą miesięczną kwotę wynagrodzenia brutto wypłacaną pracownikowi za pracę na pełen etat" (art. 3 ust. 1)), ustalaną obowiązkowo (art. 3 ust. 3)) w wysokości brutto (sankcje są wyraźnie przewidziane przez samą ustawę w przypadku naruszenia takiego wymogu (art. 10 ust. 1.b)), wynikające z ogólnego obowiązku przewidzianego w Ustawie o pracy (art. 90.b(1)), zgodnie z którym wynagrodzenie musi być "uzgodnione, ustalone lub przepisane" w wysokości brutto).

Minimalna stawka, jak opisano powyżej, nie może obejmować premii związanych z pracą w nadgodzinach, trudnymi warunkami pracy, pracą nocną oraz pracą w niedziele, święta lub inne dni przewidziane przez prawo jako dzień nie-roboczy (art. 3 ust. 4 Ustawy o płacy minimalnej).

Komitet Ekspertów ds. Monitorowania i Analizy Trendów Płacy Minimalnej wydaje rekomendację dotyczącą wysokości płacy minimalnej na kolejny rok; Ta rekomendacja nie jest publicznie ujawniana.

Wśród odpowiednich krajowych źródeł dotyczących płac minimalnych zidentyfikowano niedawno opublikowane artykuły naukowe. W szczególności czasopismo Radno Pravo opublikowało odpowiednie artykuły; Podana jest lista niektórych z najnowszych opublikowanych dzieł:

• Ministarstvo rada, mirovinskoga sustava, obitelji i socijalne politike (2025),Prijedlog uredbe o visini minimalne plaće za 2026. godinuopens in new tab, [The Proposal for the Decree on the Amount of the Minimum Pay for 2026], Ministarstvo rada, mirovinskoga sustava, obitelji i socijalne politike, Zagreb.

• Serdarušić, H. (2025), Minimalna plaća u BiH – što se događa kad se ignorira produktivnost?opens in new tab 23 kwietnia 2025.

• Iljazović, B. (2024), Minimalna plaća u 2024. godini, Radno Pravo, numer 02/24opens in new tab.

• Bejaković, P. (2024), Značenje kolektivnog pregovaranja i minimalne plaće u ublažavanju dohodovne nejednakosti u Hrvatskoj, Radno Pravo, numer 01/24opens in new tab.

• Iljazović, B. (2023), Direktiva EU o przykładenim minimalnim plaćama u Europskoj Uniji, Radno Pravo, numer 02/23opens in new tab.

• Subotić, V. (2021), Najnovije promjene u uređenju minimalne plaće, Radno Pravo, numer 11/21opens in new tab.

• Klišanin, J. (2019), Novi Zakon o minimalnoj plaći i Uredba o visini minimalne plaće, Radno Pravo, numer 01/2019opens in new tab.

• Subotić, V. (2020), Uređenje minimalne plaće u Republici Hrvatskoj, Radno Pravo, numer 11/20opens in new tab.

• Subotić, V. (2021), Prijedlog Direktive o primjerenim minimalnim plaćama u Europskoj uniji, Radno Pravo, numer 02/21opens in new tab.

• Bejaković, P. (2020), Zakonsko određivanje i obilježja minimalne plaće u EU, Radno Pravo, numer 01/20opens in new tab.