&w=3840&q=90)
Płaca minimalna we Francji
Ten profil opisuje, jak płace minimalne są regulowane i ustalane we Francji. Można ją czytać jako informacje wstępne do corocznego przeglądu Eurofound dotyczącego ustalania płacy minimalnej. We Francji obowiązuje ustawowa płaca minimalna (salaire minimum interprofessionnel de croissance, SMIC), ustalona przez prawo i uzupełniona przez negocjacje zbiorowe (minimalne sektorowe).
Ostatnim rządowym dekretem regulującym poziom SMIC jest No 2025-1228 z dnia 23 października 2024 roku, podnoszącym płacę minimalną na poziomie wzrostu.
Uwaga: ustawowa płaca minimalna (salaire minimum interprofessionnel de croissance, SMIC) nie może być mylona z tzw. "gwarantowaną płacą minimalną" ("minimum garanti", art. L3231-12 Kodeksu Pracy), która nie jest wynagrodzeniem referencyjnym, lecz elementem służącym do oceny świadczeń w naturze, zasiłków społecznych i wydatków zawodowych. Nie oznacza to płacy minimalnej w celu wynagrodzenia.
Kodeks pracy (Code du travail), artykuły L3231-1 à L3231-12opens in new tab
Dekret nr 2025-1228 z 17 grudnia 2025 roku podnoszący minimalną płacę wzrostową (Décret nr 2025-1228 du 17 décembre 2025 portant relèvement du salaire minimum de croissanceopens in new tab)
Jednym z głównych podmiotów zaangażowanych w ustalanie ustawowej płacy minimalnej we Francji jest rząd, który corocznie ustala poziom płacy minimalnej dekretem rządowym.
Innym podmiotem, który według dyrektywy o płacy minimalnej można uznać za organ konsultacyjny, jest Narodowa Komisja ds. Negocjacji Zbiorowych, Zatrudnienia i Szkolenia Zawodowego (Commission nationale de la négociation collective, de l'emploi et de la formation professionnelle, CNNCEFP). CNNCEFP to trójstronna komisja złożona z organizacji pracodawców i związków zawodowych uznawanych za reprezentatywnych partnerów społecznych na poziomie międzyzawodowym i krajowym, ministra odpowiedzialnego za pracę lub ich przedstawicieli, ekspertów w danej dziedzinie oraz kilku innych przedstawicieli rządu i partnerów społecznych.
Ustanowiony i regulowany przez Kodeks Pracy (art. art. L. 2271-1 – 2272-2), pełni wiele funkcji. Na przykład w kontekście tworzenia SMIC ma kompetencje do wydania uzasadnionej opinii ministrowi odpowiedzialnemu za pracę na podstawie corocznego raportu sporządzonego przez grupę ekspertów ds. płacy minimalnej (SMIC) powołaną do tego celu. Mają również za zadanie śledzić ewolucję efektywnych płac i minimalnego wynagrodzenia określanych przez konwencje i układy zbiorowe, a także ewolucję wynagrodzeń w spółkach publicznych (Kodeks pracy, art. 2271-1, punkty 5 i 6).
Grupa ekspertów ds. SMIC działa od 2009 roku – pierwsze raporty publikowane są w czerwcu i grudniu 2009 roku, a następnie raz w roku. Została utworzona na mocy Dekretu nr 2009-552 na podstawie prawnej przewidzianej ustawą 2008-1258 i składa się z pięciu osób wybranych na podstawie ich kompetencji i doświadczenia w dziedzinie gospodarczej i społecznej, powołanych na rozkaz Premiera, na wniosek ministrów odpowiedzialnych za pracę, zatrudnienie i gospodarkę, z mandatem na okres czterech lat. Bardziej szczegółowo, ustawa 2008-1258 (art. 24) przewiduje, że grupa ekspertów w SMIC co roku decyduje o ewolucji płacy minimalnej wzrostowej, a raport sporządzony w tej sprawie jest kierowany do CNNCEFP oraz Ministerstwa Pracy. Raporty są udostępniane publicznie na stronie internetowej Ministerstwa Gospodarki.
Partnerzy społeczni pełnią swoją rolę w funkcjonowaniu SMIC poprzez udział w CNNCEFP. Jednak ten proces konsultacji jest bardzo formalny i w rzeczywistości partnerzy społeczni mają bardzo ograniczony wpływ. Już się stało, jak w 2019 roku, że rząd ogłosił poziom rocznej podwyżki SMIC, zanim skonsultował się z CNNCEFP (Eurofound (2020), Minimalne płace w 2020: Przegląd rocznyopens in new tab, s. 31). Ponadto grupa ekspertów SMIC zaprasza przedstawicieli każdej organizacji pracodawców lub związków zawodowych uznawanych za reprezentantów na szczeblu krajowym na przesłuchanie, podczas którego przygotowuje raport roczny. Ich oświadczenia są załączone do raportu.
Ustawa nr 2008-1258 z 3 grudnia 2008 roku na rzecz dochodów z pracyopens in new tab (Loi nr 2008-1258 du 3 décembre 2008 en faveur des revenus du travail)
Dekret nr 2009-552 z dnia 19 maja 2009 dotyczący grupy ekspertów ds. płacy minimalnej wzrostowej przewidzianej w artykule 24 ustawy nr 2008-1258 z dnia 3 grudnia 2008 r. na rzecz dochodu z pracyopens in new tab (Décret nr 2009-552 du 19 mai 2009 relatif au groupe d'experts sur le salaire minimum de croissance prévu par l'article 24 de la loi n° 2008-1258 du 3 décembre 2008 en faveur des revenus du Trud)
Ministère du Travail, de la Santé et des Solidarités, CNNCEFP (Commission nationale de la négociation collective, de l'emploi et de la formation professionnelle),opens in new tab 22 października 2021
Ministère de l'Economie, des Finances et de la Souveraineté industrielle et numérique, Rapport annuel du groupe d'experts SMICopens in new tab, 25 listopada 2025.
Zasady kształtujące proces ustalania ustawowej płacy minimalnej we Francji są określone w Kodeksie Pracy. Procedura ta jest ściśle i głęboko zdyscyplinowana przez prawo.
Kodeks Pracy określa dwa główne cele SMIC (art. L3231-2):
1. Gwarancja siły nabywczej nisko opłacanych pracowników; oraz
2. Udział nisko opłacanych pracowników w rozwoju gospodarczym kraju.
Oba cele są realizowane poprzez wprowadzenie podstawowych zasad kierujących podwyżką: Po pierwsze, gwarancja siły nabywczej pracowników jest zapewniona przez indeksację płacy minimalnej na podstawie ewolucji krajowego indeksu cen konsumpcyjnych ustanowionego jako punkt odniesienia (art. L3231-4). Po drugie, udział nisko opłacanych pracowników w rozwoju gospodarczym kraju jest zapewniony poprzez coroczną reewaluację minimalnej płacy wzrostowej ze skutkiem od 1 stycznia (art. L3231-6). W takim przypadku korekta SMIC jest przeprowadzana na mocy dekretu (Décret).
Podsumowując zwykłą procedurę corocznej minimalnej korekty ustawowej, prerogatywa identyfikacji nowego SMIC opiera się na rządzie, który jest zobowiązany prawem do uwzględnienia opinii CNNCEFP oraz grupy ekspertów dotyczących SMIC. Bardziej szczegółowo, zgodnie z ustawą 2008-1258 (art. 24), grupa ekspertów co roku udziela rządowi niewiążących porad dotyczących proponowanej zmiany poziomu płacy minimalnej, kierując raport sporządzony z tej okazji do CNNCEFP oraz do rządu. Rząd przedkłada CNNCEFP przed corocznym ustalaniem płacy minimalnej analizę rachunków gospodarczych państwa oraz raport o ogólnej sytuacji gospodarczej. Jeśli ten raport odbiega od raportu opracowanego przez grupę ekspertów ds. SMIC, rząd musi usprawiedliwić te różnice na piśmie do CNNCEFP. Rząd ma więc (o ile przedstawi uzasadnienia) ostatnie decyzje dotyczące ostatecznej korekty SMIC. Formalnie Minister Pracy przewodniczy posiedzeniu CNNCEFP i ogłasza zamiar rządu dotyczący przyszłej podwyżki płacy minimalnej, z zamiarem konsultacji z partnerami społecznymi. Ale w praktyce decyzja rządu jest już podjęta. Po posiedzeniu rząd przyjmuje dekret w ramach Rady Ministrów. Dekret zostaje opublikowany w kolejnych dniach i wchodzi w życie 1 stycznia.
Oprócz regularnych corocznych aktualizacji istnieje jeszcze jedna automatyczna procedura dostosowywania indeksacji: gdy krajowy indeks cen konsumpcyjnych osiąga poziom odpowiadający wzrostowi o co najmniej 2% w porównaniu do indeksu obserwowanego przy ustanowieniu bezpośrednio poprzedzającego SMIC, SMIC podnosi się w tej samej proporcji od pierwszego dnia miesiąca po publikacji indeksu prowadzącego do tego wzrostu (art. L3231-5). W tym przypadku korekta SMIC jest realizowana przez Order (Arrêté).
Co więcej, nic nie stoi na przeszkodzie możliwości – która jest wręcz przewidziana w Kodeksie Pracy (art. L3231-10) – że w ciągu roku SMIC może zostać podniesiony do wyższego poziomu niż ten wynikający z zastosowania wyżej wymienionych przepisów. Na przykład CNNCEFP, ze swoimi opiniami, może – lub nie – zalecić dodatkową podwyżkę (tzw . "coup de pouce") powyżej obowiązkowej podwyżki zgodnie z wyżej wymienionymi przepisami, podając powody wyższej podwyżki na podstawie swoich badań i ustaleń. Rząd może w każdej chwili zdecydować o "coup de pouce". Nie musi ona koniecznie być powiązana z obowiązkową roczną korektą z 1 stycznia ani z obowiązkową korektą opartą na automatycznej indeksacji.
Od 2000 roku jedyną istotną zmianą dotyczącą procedur ustalania płacy minimalnej było utworzenie grupy ekspertów ds. SMIC w 2009 roku. Poza tym nie zaszły żadne istotne zmiany w sposobach ustalania płac. Proces ten nie został zmodyfikowany po transpozycji europejskiej dyrektywy dotyczącej płac minimalnej.
Zgodnie z Kodeksem Pracy, kolejne coroczne podwyżki minimalnej płacy wzrostu muszą dążyć do wyeliminowania trwałych zakłóceń między jej postępem a trendami w ogólnych warunkach gospodarczych i dochodach (art. L3231-9).
Wśród obowiązkowych kryteriów powoływanych w Kodeksie Pracy przy ustalaniu ustawowej płacy minimalnej, za główne kryteria można uznać indeksację płacy minimalnej pod kątem wzrostu w kontekście rozwoju krajowego indeksu cen konsumpcyjnych (art. L3231-4), jak wspomniano w poprzedniej części. Indeksacja odnosi się do krajowego indeksu cen konsumpcyjnych (ICP) (bez uwzględnienia tytoniu), obliczanego przez Narodowy Instytut Statystyki i Studiów Ekonomicznych (INSEE) dla gospodarstw domowych należących do najniższego kwintylu dochodów do dyspozycji. Ponadto uwzględnia się drugie kryterium: połowę wzrostu siły nabywczej średniej stawki godzinowej pracowników i pracowników odnotowanej w kwartalnym badaniu Ministerstwa Pracy (SHBOE). Kodeks pracy stanowi, że "pod żadnym pozorem roczny wzrost siły nabywczej minimalnej płacy wzrostu nie może być mniejszy niż połowa wzrostu siły nabywczej średniej stawki godzinowej zarejestrowanej w kwartalnym badaniu Ministerstwa Pracy" (art. L3231-8).
Każde z kryteriów nie może negatywnie wpłynąć na wzór. Parametry są zatem ograniczone do 0 w przypadku zaobserwowania wartości ujemnej. I, jak wspomniano wyżej, rząd może w końcu zdecydować się na dodanie impulsu ("coup de pouce").
Od czasu Dekretu z 26 listopada 2024 r. – jedynego rozporządzenia przyjętego w celu transpozycji europejskiej dyrektywy o płacy minimalnej – artykuł D. 3231-2-2 Kodeksu pracy stanowi, że "co najmniej co cztery lata Minister Pracy musi przedstawić Krajowej Komisji ds. Negocjacji Zbiorowych, Zatrudnienia i Kształcenia Zawodowego ocenę wysokości minimalnego wzrostu płacy na podstawie następujących wartości referencyjnych:
60% mediany miesięcznego wynagrodzenia netto pracowników ekwiwalentnych na pełen etat;
50% średniego miesięcznego ekwiwalentu pełen etat
SMIC dotyczy każdego dorosłego pracownika, niezależnie od formy jego wynagrodzenia (czas, wyniki, zadanie, praca, prowizja czy napiwek).
Dotyczy trzech kategorii pracowników:
Pracownicy firm prywatnych (art. L3211-1).
Personel publicznych placówek o charakterze przemysłowym lub handlowym (art. L3231-1).
Personel prawa prywatnego w instytucjach administracyjnych publicznych (art. L3231-1).
Kategorie pracowników nieobjętych SMIC to:
Pracownicy publiczni nie zaliczający do wymienionych powyżej kategorii.
Przedstawiciele handlowi, powszechnie nazywani VRP (voyageur représentant placier), ale tylko wtedy, gdy nie podlegają godzinom pracy.
Niektóre obniżenia względem zastosowania pełnego wskaźnika SMIC dla dorosłych można również zidentyfikować w trzech wyżej wymienionych kategoriach:
Pracownicy poniżej 18 roku życia, którzy nie mają jeszcze sześciu miesięcy praktyki zawodowej w swojej branży, mogą być zatrudnieni za obniżoną płacę minimalną, z obniżką od 10% do 20% pełnej stawki w zależności od wieku. To zmniejszenie jednak nie dotyczy niepełnoletnich zatrudnionych na podstawie tzw. "umowy o jednolitą integrację" – contrat unique d'insertion - contrat d'accompagnement dans l'emploi' (CUI-CAE) oraz contrat unique d'insertion - contrat initiative emploi (CUI-CIE) –, skierowanych do osób bezrobotnych, które doświadczają szczególnych trudności społecznych i/lub zawodowych w dostępie do zatrudnienia.
Pracownicy pracujący na podstawie "umowy o profesjonalizację" ("contrat de professionalisation"), która ma na celu zdobycie kwalifikacji zawodowych. Minimalne wynagrodzenie zależy od wieku i poziomu kwalifikacji pracownika, od 55% do 100% SMIC w zależności od wieku i poziomu tytułu zawodowego lub dyplomu, lub 85% minimalnego wynagrodzenia przewidzianego w umowie zbiorowej lub umowie oddziałowej firmy, w zależności od tego, co jest bardziej korzystne.
Praktykanci: umowy na praktyki ('apprentissage') również pozwalają na niższe procenty obliczane na SMIC (od 27% do 100% w zależności od wieku i roku praktyk).
Stażyści mogą być niewynagrodzeni, jeśli nie są one w ciągu dwóch miesięcy; w przeciwnym razie otrzymują wypłatę poniżej SMIC.
Pracownicy z niepełnosprawnościami zatrudnieni w określonych ośrodkach poświęconych ich inkluzji (ESAT) otrzymują od 55,7% do 110,7% pełnej stawki (Social Action and Family Code, art. R243-5opens in new tab).
Na koniec należy zauważyć, że dla francuskiej wyspy Mayotte obowiązująca stawka została ustalona na nieco ponad 75% stawki obowiązującej we Francji kontynentalnej. Niedawno ustawa nr 2025-797 z dnia 11 sierpnia 2025 roku dotycząca programu odbudowy Majottyopens in new tab wytycza drogę do konwergencji gospodarczej i społecznej, a SMIC na Majotte ma się zjednoczyć do grudnia 2031 roku. Etap pośredni wynosi 87,5% na dzień 1 stycznia 2026 roku. W Mayotte podwyżka płacy minimalnej osiągnęła 3,90%, ze skutkiem od 1 stycznia 2026 roku, podnosząc stawkę godzinową brutto do 9,33 € (w porównaniu do 8,98 € od listopada 2024 roku).
Natomiast dla wszystkich innych terytoriów (Gwadelupa, Gujana, Martynika, Réunion, Saint-Barthélemy, Saint-Martin i Saint-Pierre-et-Miquelon) obowiązuje stopa dla Francji kontynentalnej.
Informacje dotyczące subminima można znaleźć na stronie rządowej.
Strona Ministerstwa Pracy dotycząca ustawowej płacy minimalnej (SMIC)opens in new tab
Kontrakt profesjonalizacyjny (contrat de professionnalisation)opens in new tab (Contrat de professionnalisation)
Umowa o pojedynczej integracji — umowa o wsparcie zatrudnienia (CUI-CAE)opens in new tab (Le contrat unique d'insertion - contrat d'accompagnement dans l'emploi, CUI-CAE)
Umowa o praktykę zawodową (contrat d'apprentissage)opens in new tab (Contrat d'apprentissage)
SMIC definiuje się jako stawka godzinowa. Minimalne miesięczne wynagrodzenie jest równe iloczynowi kwoty SMIC przez liczbę godzin odpowiadającą prawnemu tygodniowemu okresowi pracy (35 godzin) w danym miesiącu. Nie może przekroczyć, po odliczeniu obowiązkowych składek potrąconych przez pracodawcę, wynagrodzenia netto, które otrzymałoby za skuteczną pracę o tym samym czasie wynagrodzenia wypłacanego według minimalnej płacy wzrostu (Kodeks pracy, art. L3232-3). Pracownik wypłacany na poziomie SMIC otrzymuje 12 płatności rocznie.
Jest ona proporcjonalnie zmniejszana, jeśli w danym miesiącu pracownik przepracował mniej godzin niż odpowiada ustawowemu tygodniowemu okresowi w przypadku zawieszenia umowy o pracę oraz jeśli umowa o pracę rozpoczęła się lub zakończyła w danym miesiącu (Kodeks pracy, art. L3232-4). Gdy po skróceniu liczby godzin pracy poniżej ustawowego tygodniowego okresu z powodów innych niż wymienione, pracownik otrzyma w ciągu miesiąca, jako wynagrodzenie za wynagrodzenie i częściowe wynagrodzenie, sumę mniejszą od minimalnego wynagrodzenia, przyznaje mu dodatkowe zasiłek równy różnicy między minimalnym wynagrodzeniem a kwotą, którą faktycznie otrzymał (Kodeks pracy, art. L3232-5).
SMIC dotyczy każdego dorosłego pracownika, niezależnie od formy jego wynagrodzenia (czas, wyniki, zadanie, praca, prowizja czy napiwek).
Lista elementów uwzględnionych i wyłączonych z obliczeń SMIC jest dostępna na dedykowanej stronie rządowej strony internetowej (patrz link poniżej):
Lista elementów uwzględnionych w obliczeniach SMIC i wyłączonych z nichopens in new tab przez rządową stronę internetową, service-public.fr
Raportowanie wpływu SMIC na gospodarkę Francji jest kompetencją grupy ekspertów zajmujących się SMIC.
Pełna lista raportów krajowych od pierwszego – czerwca 2009 roku – od ostatniego (dotyczącego roku 2024) jest bezpłatnie dostępna.
Wśród innych krajowych zasobów dotyczących płacy minimalnej, najbardziej istotne są badania publikowane przez Dyrekcję Animacji Badań, Studiów i Statystyki (Direction de l'animation de la recherche, des études et des Statistiques), powszechnie znane pod akronimem Dares. Jest to dyrekcja statystyczna i badawcza podlegająca Ministerstwu Pracy, która regularnie publikuje raporty, komentarze i analizy dotyczące rynku pracy, warunków pracy, dialogu społecznego, polityki zatrudnienia, płac i czasu pracy.
Publikacje dotyczące płacopens in new tab autorstwa Daresa
Najnowsza publikacja na temat relacji SMICopens in new tab autorstwa Dares
