&w=3840&q=90)
Płaca minimalna w Niemczech
Ten profil opisuje, jak płace minimalne są regulowane i ustalane w Niemczech. Można ją czytać jako informacje wstępne do corocznego przeglądu Eurofound dotyczącego ustalania płacy minimalnej. Niemcy mają ustawową krajową płacę minimalną ("Mindestlohn"), która została wprowadzona w 2015 roku.
Ustawowe wynagrodzenie minimalne ustalane jest przez ministerialne rozporządzenie na wniosek Komisji ds. Płacy Minimalnej co dwa lata. Zgodnie z Ustawą o Płacy Minimalnej (sekcja 4(2)) Komisja ds. Płacy Minimalnej jest nowo powoływana co pięć lat. Składa się z przewodniczącego oraz trzech członków z każdej strony partnerów społecznych. Przedstawiciele partnerów społecznych oraz przewodniczący mają prawo głosu. Dwóch dodatkowych doradców ze środowiska naukowego nie ma prawa głosu w decyzjach komisji. Są one proponowane przez partnerów społecznych, ale muszą być niezależne od organizacji partnerów społecznych (na przykład nie mogą być zatrudniane przez instytuty badawcze finansowane przez organizacje partnerów społecznych). Rząd federalny mianuje przewodniczącego na wspólną propozycję organizacji parasolowych organizacji pracodawców i związków zawodowych. Komisja ds. Płacy Minimalnej jest wspierana przez sekretariat, który obecnie zatrudnia ośmiu pracowników. Sekretariat mieści się w Federalnym Instytucie Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (BAUA) jako niezależna jednostka organizacyjna finansowana przez kraj związkowy (budżet na 2024 rok około 1,36 miliona euro). Wspiera komisję m.in. w naukowej ocenie płacy minimalnej oraz udziela informacji i porad pracownikom i firmom.
Informacje o pracy Komisji ds. Płacy Minimalnejopens in new tab – Mindestlohnkommission
Zgodnie z Ustawą o Płacy Minimalnej (Sekcja 9), co dwa lata w czerwcu Komisja Płacy Minimalnej uchwala uchwałę z propozycją ustalania poziomu płacy minimalnej na najbliższe dwa lata, począwszy od stycznia następnego roku. Artykuł 10 stanowi, że komisja podejmuje decyzje zwykłą większością głosów obecnych członków. Przewodniczący najpierw wstrzymuje się od głosu. Jeśli rezolucja nie ma większości, przewodniczący proponuje kompromis. Tylko jeśli po obradach propozycji kompromisu nadal nie będzie większości głosów, przewodniczący oddaje głos. Komisja ds. Płacy Minimalnej może organizować przesłuchania z organizacjami parasolowymi organizacji pracodawców i związków zawodowych, sektorowych organizacji pracodawców i związków zawodowych, organizacjami kościelnymi na podstawie prawa publicznego, stowarzyszeniami charytatywnymi, stowarzyszeniami reprezentującymi interesy ekonomiczne i społeczne oraz innymi podmiotami objętymi płacą minimalną. Wykorzystuje również informacje i opinie ekspertów z zewnętrznych instytucji. Artykuł 9 stanowi ponadto, że Komisja musi przedstawić pisemne podstawy swojej decyzji oraz przedstawić raport obok rezolucji, w którym ocenia wpływ płacy minimalnej na ochronę pracowników, konkurencję, zatrudnienie w niektórych gałęziach przemysłu i regionach oraz produktywność.
Zgodnie z artykułem 11, gdy Komisja ds. Płacy Minimalnej przyjmuje swoją uchwałę, rząd opracowuje rozporządzenie prawne dotyczące ustalania płacy minimalnej. Po opublikowaniu projektu rozporządzenia organizacje partnerów społecznych i społeczeństwa obywatelskiego mają możliwość złożenia pisemnych opinii na temat projektu w ciągu trzech tygodni. Rząd może następnie uczynić zmianę płacy minimalnej proponowaną przez Komisję Płacy Minimalnej wiążącą dla wszystkich pracodawców i pracowników na mocy rozporządzenia prawnego bez zgody Bundesratu (drugiej federalnej izby ustawodawczej reprezentującej niemieckie kraje związkowe). Rząd federalny może wdrożyć jedynie propozycję Komisji ds. Płacy Minimalnej bez zmian i nie może ustalić innej kwoty. Jeśli decyzja nie zostanie wdrożona, obecny poziom płacy minimalnej pozostanie na swoim poziomie.
Zgodnie z artykułem 9(2) Ustawy o płacy minimalnej, Komisja ds. Płacy Minimalnej ustalająca płacę minimalną 'jest następnie kierowana przez zbiorowe zmiany płacowe'. Dane o zbiorowym rozwoju płac pochodzą z Indeksu Zbiorowo Negocjowanych Wynagrodzeń (Tariflohnindex) Federalnego Urzędu Statystycznego. Konkretnie, zgodnie z definicją ustawowej płacy minimalnej jako stawki godzinowej, jako podstawę wykorzystywane są zbiorowe zarobki godzinowe.
Ponadto Komisja ds. Płacy Minimalnej podejmuje decyzje zgodnie z tym samym artykułem 9(2) Ustawy o płacy minimalnej w kontekście ogólnej oceny następujących kryteriów:
odpowiedni minimalny poziom ochrony pracowników
Nie narażając zatrudnienia
Sprawiedliwe i skuteczne warunki konkurencji
Od 21 stycznia 2025 roku Zasady postępowania Komisji ds. Płacy Minimalnej przewidują również, że Komisja rozpatruje wartość referencyjną 60% mediany brutto pracowników zatrudnionych na pełen etat zgodnie z dyrektywą UE dotyczącą płacy minimalnej.
W ramach wdrażania powyższych kryteriów prawnych mających na celu ocenę stosowności ustawowych korekt płacy minimalnej, Komisja ds. Płacy Minimalnej bada rozwój niskich płac poniżej i powyżej ustawowej płacy minimalnej, wykorzystując dane z Badania Strukturalnego Dochodów (VSE) oraz Badań Zarobkowych (VE), uzupełnione ocenami Kwartalnego Badania Dochodów (VVE) oraz Panelu Społeczno-Ekonomicznego (SOEP). Komisja bada również zgodność z ustawową płacą minimalną, korzystając z danych z jednostki "Kontroli Finansowej Pracy Niezadeklarowanej", jednostki Generalnej Dyrekcji Celnej, która monitoruje przestrzeganie płacy minimalnej. Aby zbadać wpływ płacy minimalnej na otrzymywanie świadczeń społecznych, zwłaszcza minimalnych na podstawie Social Code Book II, komisja korzysta z danych z kilku statystyk Federalnej Agencji Zatrudnienia.
W przypadku zatrudnienia (Wschód/Zachód; wyłącznie pracownicy na część etatu; pracownicy podlegający składkom na ubezpieczenie społeczne (z wyłączeniem stażystów) z drobną pracą na część etatu; pracownicy podlegający składkom na ubezpieczenie społeczne (z wyłączeniem stażystów)) oraz dane bezrobocia (Wschód/Zachód; podzielone według płci, wieku, narodowości), Komisja korzysta z danych Federalnej Agencji Zatrudnienia.
Komisja zajmuje się również zmianami dotyczącymi czasu pracy (Strukturalne Badanie Zysków (VSE); Badania Zysków (VE); Panel społeczno-ekonomiczny (SOEP), Panel ds. Zakładania Instytutu Badań nad Zatrudnieniem (IAB), ankieta czasu pracy przeprowadzona przez Federalny Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (BAuA), oferty pracy analizujące podaż i popyt na pracę (statystyki Federalnej Agencji Zatrudnienia; Badanie zatrudnienia IAB), rozwój dotyczący praktyk zawodowych i kształcenia ustawicznego (statystyki Federalnego Ministerstwa Edukacji i Badań Naukowych; Badanie zatrudnienia IAB), oraz rozwój dotyczący samozatrudnienia (Mannheim Company Panel (MUP); Panel Społeczno-Ekonomiczny (SOEP)).
Aby uzyskać dane dotyczące wpływu płacy minimalnej na konkurencję, Komisja ds. Płacy Minimalnej korzysta z danych z badań IAB Job Survey, Structural Earnings Survey (VSE) oraz Company Survey firmy Ipsos. Produktywność pracy i koszty pracy są rozpatrywane na podstawie danych Federalnego Urzędu Statystycznego (Indeks kosztów pracy, rachunki narodowe). Dalsze dane dotyczą inwestycji (Panel ds. Zakładów IAB), cen (statystyki Federalnego Urzędu Statystycznego), konsumpcji prywatnej (statystyki Federalnego Urzędu Statystycznego), zysków (statystyki Federalnego Urzędu Statystycznego, rachunków narodowych; Panel Spółek IAB), oraz statystyki rejestracji przedsiębiorstw i niewypłacalności (Federalny Urząd Statystyczny (Federalny Urząd Statyscyjny).
21 stycznia 2025 roku Komisja ds. Płacy Minimalnej zmieniła swój Regulamin, aby uwzględnić odpowiednie przepisy dyrektywy UE o płacy minimalnej. Zgodnie z artykułem 2 ustępem (1) a) dotyczącym "Kryteriów dostosowania ustawowej płacy minimalnej" dodano, że oprócz kryteriów określonych w niemieckiej ustawie o płacy minimalnej, Komisja będzie brała pod uwagę "wartość referencyjną 60% mediany brutto pracowników zatrudnionych na pełen etat", zgodnie z dyrektywą UE dotyczącą płacy minimalnej. Jednak Komisja ds. Płacy Minimalnej nie podejmuje decyzji wyłącznie na podstawie tego kryterium odniesienia, lecz nadal dokonuje ogólnej oceny wszystkich wyżej wymienionych kryteriów prawnych.
Zgodnie z artykułem 1(1) ustawy o płacy minimalnej, "każdy pracownik ma prawo do wynagrodzenia od pracodawcy nie mniejszej niż wysokość płacy minimalnej". Stażyści kwalifikują się jako pracownicy, jeśli ich staż nie jest częścią oficjalnego programu edukacyjnego (np. studia uniwersyteckie, szkoła) i jeśli trwa on ponad trzy miesiące. Ponadto dzieci objęte Ustawą o Ochronie Zatrudnienia Młodzieży (Jugendarbeitsschutzgesetz), które nie ukończyły żadnego szkolenia zawodowego, nie są uznawane za pracowników w rozumieniu tej ustawy. Ponadto praktykanci nie są definiowani jako pracownicy. Otrzymują minimalne wynagrodzenie zgodnie z ustępem 17 Ustawy o Kształceniu Zawodowym (BBiG).
Długoterminowo bezrobotni według definicji zawartej w Social Code Book III (pracownicy bezrobotni od 12 miesięcy) nie mają prawnego prawa do płacy minimalnej w pierwszych sześciu miesiącach zatrudnienia.
Stawki dla praktykantów
Praktykanci otrzymują minimalne wynagrodzenie zgodnie z ustępem 17 Ustawy o Kształceniu Zawodowym (BBiG):
Branżowe ustawowe płace minimalne
Oprócz ustawowej płacy minimalnej istnieją branżowe płace minimalne z poziomami wyższymi niż ustawowe minimalne wynegocjowane przez partnerów negocjacji zbiorowych, które rząd federalny uznał za ogólnie wiążące zgodnie z Ustawą o Zatrudnieniu Pracowników (AEntG), Ustawą o Zatrudnieniu Tymczasowym (AÜG) oraz Ustawą o Układach Zbiorowych (TVG). Zazwyczaj istnieją wiążące umowy dla wszystkich pracodawców działających w następujących branżach: zatrudnienie tymczasowe, szkolenia zawodowe i usługi kształcenia ustawczego, branża dekarska, elektryczna, przemysł mięsny, sprzątanie budynków, malowanie i lakierstwo, przemysł pielęgniarski, rzemiosło kominiarskie.
Ustawowe płace minimalne w Niemczech definiuje się jako stawkę godzinową niezależną od liczby przepracowanych godzin. Nie obowiązuje żadna zasada dotycząca liczby miesięcznych płatności.
Niemiecka ustawa o płacy minimalnej nie definiuje żadnych elementów ustawowej płacy minimalnej. Dlatego sytuacja prawna zależy od orzecznictwa. Nie zawsze jest to jasne. Zgodnie z najnowszym orzecznictwem sytuacja wygląda następująco (styczeń 2025).
Do płacy minimalnej nie liczą się napiwki, świadczenia kapitałowe, dodatki do pracy nocnej (jeśli są wypłacane zgodnie z ustawą o czasie pracy) oraz specjalne wypłaty, takie jak wynagrodzenie za urlop, jeśli nie są powiązane z wydajnością pracy, lecz z prawem do urlopu.
Nie ma jasnej sytuacji prawnej w kwestii świadczeń w naturze.
Zazwyczaj wypłaty są liczone do płacy minimalnej, jeśli są dokonywane w zamian za wykonaną pracę, w tym premie za wyniki, wynagrodzenie za pracę akusową, premie za pracę w niedziele i święta, premie za zmiany oraz premie za lojalność, reprezentację i frekwencję. Żołądka i wynagrodzenie świąteczne jest kompensowane od płacy minimalnej, jeśli są wynagradzane za wykonaną pracę. Pracodawca nie może jednostronnie zdecydować o zamianie wcześniejszych premii świątecznych lub świątecznych na proporcjonalne miesięczne raty, aby móc je zrekompensować proporcjonalnie tymczasowo względem ustawowej płacy minimalnej.
Odliczenia (np. za wyżywienie i zakwaterowanie) są niedozwolone.
Przy każdej decyzji dotyczącej poziomu płacy minimalnej Niemiecka Komisja Minimalna publikuje obowiązkowy raport (art. 9 ust. 4) ustawy o płacy minimalnej) dotyczący "wpływu płacy minimalnej na ochronę pracowników, warunki konkurencji, zatrudnienie w niektórych gałęziach przemysłu i regionach oraz produktywność" (artykuł 9 ust. 4 Ustawy o płacy minimalnej) towarzyszący jej decyzji:
Pierwszy raport Komisji ds. Płacy Minimalnejopens in new tab dla rządu federalnego zgodnie z Sekcją 9 Ustępem 4 Ustawy o Płacy Minimalnej dotyczący skutków ustawowej płacy minimalnej (28 czerwca 2016) / streszczenie angielskieopens in new tab
Drugi raport Komisji ds. Płacy Minimalnejopens in new tab dla rządu federalnego zgodnie z sekcją 9, ustępem 4 Ustawy o płacy minimalnej dotyczący skutków ustawowej płacy minimalnej (26 czerwca 2018) / streszczenie angielskieopens in new tab
Trzeci raport Komisji ds. Płacy Minimalnejopens in new tab dla rządu federalnego, zgodnie z Sekcją 9, Ustępem 4 Ustawy o Płacy Minimalnej dotyczący skutków ustawowej płacy minimalnej (30 czerwca 2020) / Streszczenie w języku angielskimopens in new tab
Czwarty raport Komisji ds. Płacy Minimalnejopens in new tab dla rządu federalnego, zgodnie z sekcją 9, ustępem 4 Ustawy o płacy minimalnej dotyczący skutków ustawowej płacy minimalnej (26 czerwca 2023) / streszczenie angielskieopens in new tab
Piąty raport Komisji ds. Płacy Minimalnejopens in new tab dla rządu federalnego, zgodnie z sekcją 9, ustępem 4 Ustawy o płacy minimalnej dotyczący skutków ustawowej płacy minimalnej (27 czerwca 2025) / streszczenie angielskieopens in new tab
Ponadto Instytut Badań Ekonomicznych i Społecznych (WSI) Fundacji Hansa Böcklera publikuje coroczny raport na temat rozwoju płacy minimalnej w Niemczech i Unii Europejskiej:
WSI - Raport o płacy minimalnej 2018opens in new tab – Trendy cenowe hamują wzrost realnych płac (luty 2018) / wersja angielskaPDFopens in new tab
WSI - Raport o płacy minimalnej 2019opens in new tab – Czas na znaczące podwyżki płacy minimalnej i europejską politykę płacy minimalnej (marzec 2019) / wersja angielskaPDFopens in new tab
WSI – Raport o płacy minimalnej 2020PDFopens in new tab – Przełom dla europejskiej inicjatywy płacy minimalnej? (luty 2020) / streszczenie angielskieopens in new tab
WSI – Raport o płacy minimalnej 2021PDFopens in new tab – Czy Europa zmierza do odpowiednich płac minimalnych? (luty 2021) / wersja angielskaPDFopens in new tab
WSI – Raport o płacy minimalnej 2022PDFopens in new tab – W kierunku nowej polityki płacy minimalnej w Niemczech i Europie (marzec 2022) / wersja angielskaPDFopens in new tab
WSI - Raport o płacy minimalnej 2023opens in new tab – Zapewnienie siły nabywczej jako kluczowego zadania w czasach wysokiej inflacji (luty 2023) / angielski streszczenieopens in new tab
WSI-Raport o płacy minimalnej 2024PDFopens in new tab – Realne zyski wynikające z wdrożenia Europejskiej Dyrektywy o Płacy Minimalnej (luty 2024) / Streszczenie angielskieopens in new tab
WSI - Raport o płacy minimalnej 2025opens in new tab – Zmiana polityki płacy minimalnej prowadzi do realnych podwyżek (kwiecień 2025) / wersja angielskaopens in new tab
Co roku w Niemczech publikowana jest duża liczba artykułów naukowych na temat płacy minimalnej. Oprócz raportów towarzyszących każdej decyzji o ustalaniu płacy minimalnej (patrz sekcja powyżej), Komisja ds. Płacy Minimalnej regularnie zleca projekty badawcze dotyczące swoich zadań ustalania płacy minimalnej.
Badania nad kwestiami związanymi z płacą minimalną prowadzone są także m.in. w Instytucie Badań Ekonomicznych i Społecznych (WSI), Niemieckim Instytucie Ekonomicznym (IW), Instytucie Badań nad Zatrudnieniem (IAB), Instytucie ifo, Instytucie Stosowanych Badań Ekonomicznych (IAW), Niemieckim Instytucie Badań Ekonomicznych (DIW), Instytucie Leibniza ds. Badań Ekonomicznych (RWI) oraz Centrum Leibniza ds. Europejskich Badań Ekonomicznych (ZEW).
Poniżej znajduje się link do wspomnianego wyżej instytutu badawczego.
Badania zlecone przez Komisję ds. Płacy Minimalnejopens in new tab
Instytut Badań Ekonomicznych i Społecznych (WSI) – Badania nad płacą minimalnąopens in new tab
Instytut Badań nad Zatrudnieniem (IAB) – Badania nad płacą minimalnąopens in new tab
Instytut Stosowanych Badań Ekonomicznych (IAW) – Badania nad płacą minimalnąopens in new tab
Niemiecki Instytut Badań Ekonomicznychopens in new tab (DIW)
Instytut Leibniza ds. Badań Ekonomicznychopens in new tab (RWI)
Centrum Leibniza ds. Europejskich Badań Ekonomicznychopens in new tab (ZEW)
