&w=3840&q=90)
Płaca minimalna w Rumunii
Ten profil opisuje, jak płace minimalne są regulowane i ustalane w Rumunii. Można ją czytać jako informacje wstępne do corocznego przeglądu Eurofound dotyczącego ustalania płacy minimalnej. Rumunia posiada ustawową płacę minimalną (salariul de bază minim brut pe țară garantat în plată), która obowiązuje dla wszystkich pracowników.
Art. 164 kodeksu pracy oraz ustawy 283/2024 przewidują, że rząd ustala płacę minimalną w procedurze obejmującej kilka kryteriów (patrz niżej) oraz zawiera przybliżony poziom odniesienia do średniego wynagrodzenia. Decyzja rządu nr 35/2025 stanowi, że płaca minimalna jest podnoszona w tempie procentowym równym sumie inflacji i realnego wzrostu produktywności pracy na nadchodzący rok, zgodnie z prognozami Narodowej Komisji ds. Strategii i Prognozy.
Teoretycznie, zgodnie z ustawą 174/2020, wynagrodzenie godziwe jest priorytetowym celem polityki płacy minimalnej. Ustawa 174/2020 przewiduje metodę szacowania płacy godziwej na poziomie krajowym i stanowi, że płaca minimalna powinna być ustalana na podstawie tego oszacowania. Przepisuje również, że Narodowy Instytut Statystyki powinien okresowo obliczać i oficjalnie publikować szacunkowe wynagrodzenie godziwe. Mimo że ustawa 174/2020 została uchwalona zgodnie z normalną procedurą parlamentarną przy wsparciu Socjaldemokratycznej Partii, która obecnie sprawuje władzę i obowiązuje od 2020 roku, nie wpłynęła ona na politykę płacy minimalnej w kraju. Narodowy Instytut Statystyki odmówił publikacji szacunku płacy godziwej, twierdząc, że błędy techniczne w tekście ustawy uniemożliwiają mu to. W braku oficjalnych danych urzędnicy państwowi zignorowali przepisy ustawy 174/2020. W związku z tym tylko część ruchu związkowego nadal domaga się uczynienia Ustawy 174/2020 funkcjonalną.
Płaca minimalna jest ustalana przez rząd po konsultacjach z reprezentacyjnymi konfederacjami pracodawców i związków zawodowych w ramach Narodowej Rady Trójstronnej ds. Dialogu Społecznego. Praktyka ta jest zgodna z art. 164 Kodeksu Pracy. Organizacje te to:
Związki zawodowe:
Kartel Alfa Narodowa Konfederacja Związków Zawodowych (Confederația Națională Sindicală Cartel Alfa, CNS Cartel Alfa)
Narodowy Blok Związków Zawodowych (Blocul Național Sindical, BNS)
Narodowa Wolna Konfederacja Związków Zawodowych z Rumunii – Frăția (Confederația Națională a Sindicatelor Libere din România, CNSLR Frăția)
Demokratyczna Rumuńska Konfederacja Związków Zawodowych (Confederația Sindicatelor Democratice din România, CSDR)
Narodowa Konfederacja Związków Zawodowych Meridian (Confederația Sindicală Națională Meridian, CSN Meridian)
Pracodawcy:
Konfederacja Pracodawców Concordia (Confederația Patronală Concordia, CP Concordia)
Narodowa Rada Małych i Średnich Przedsiębiorstw (Consiliul Național al Întreprinderilor Private Mici și Mijlocii din România, CNIPMMR)
Kodeks pracy stanowi jedynie, że rząd musi konsultować się z organizacjami pracodawców i związkami zawodowymi przed ustaleniem płacy minimalnej. Zgodnie z Ustawą o Dialogu Społecznym (ustawa 367/2022 zastępująca ustawę 62/2011), konsultacje odbywają się w ramach Krajowej Rady Trójstronnej. Do 2025 roku porządek obrad posiedzeń Rady był w całości ustalany przez rząd, co oznacza, że nie istniała oficjalna, stała zasada dotycząca aktualizacji płacy minimalnej — na przykład nie było uregulowanego kalendarza ani gwarancji, że płaca minimalna zostanie uwzględniona w porządku obrad. W praktyce, aż do 2025 roku, płaca minimalna była aktualizowana co najmniej raz w roku, pod koniec lub na początku roku, po wcześniejszych konsultacjach w Krajowej Radzie Trójstronnej. Były rzadkie wyjątki od tej reguły — na przykład 2020 rok. Od stycznia 2025 roku płaca minimalna powinna być ustalana raz w roku, na początku stycznia.
W lutym 2025 roku rząd przyjął "Procedurę stosowania mechanizmu ustanawiania i aktualizacji płacy minimalnej",opens in new tab która określa dokładny sposób i kiedy, w jaki powinna być ustalana płaca minimalna. Procedura ta ustala konkretne kryteria ustalania płacy minimalnej oraz wartości referencyjne względem średniej płacy.
Ustawa 283/2024, która zmienia Kodeks Pracy i przenosi Europejską Dyrektywę o Odpowiednim Wynagrodzeniu Minimalnym, stanowi, że rząd ustala płacę minimalną w procedurze obejmującej kilka kryteriów:
Siła nabywcza płacy minimalnej i koszty życia
Ogólny poziom płac i rozkład płac
Ogólny wzrost płac
Poziom i ewolucja produktywności pracy na poziomie krajowym w długim terminie.
Prawo nie jasno określa, jak te aspekty są mierzone i jak są uwzględniane w decyzji rządu dotyczącej wynagrodzenia minimalnego. Prawo przewiduje również, że będą przeprowadzane oceny społecznego i ekonomicznego wpływu polityki płacy minimalnej i będą one brane pod uwagę przy ustalaniu płacy minimalnej. Zgodnie z ustawą nr 283/2024 ustalanie płacy minimalnej powinno opierać się na analizach "instytutu badawczego specjalizującego się w analizie i ocenie wpływu polityk rynku pracy"; Instytut ten powinien przeprowadzić ocenę wpływu i, jak się rozumie, dostarczyć analizy kryteriów ustalania płacy minimalnej. Ustawa przewiduje również, że ustawowe płace minimalne jest ustalane według "przybliżonego" (orientativ po rumuńsku) poziomu odniesienia "47%-52% średniej płacy".
Średnia płaca uwzględniona nie jest podstawową; obejmuje wszystkie elementy płacowe, tak jak są obliczane na zasadzie pełnoetatowej równoważności. Nie jest to wyraźnie zawarte w ustawie, ale tak instytucje odpowiedzialne za dostarczanie danych (Narodowy Instytut Statystyki oraz Narodowa Komisja ds. Strategii i Prognozy) obliczają średnie wynagrodzenie.
Decyzja rządowa nr 35/2025 wymienia dwa kryteria podwyższenia płacy minimalnej: prognozowaną inflację oraz prognozowany wzrost realnej produktywności pracy. Każdego roku płaca minimalna jest podnoszona o procentową sumę tych dwóch wskaźników. Jeśli suma jest poniżej 1%, formuła nie jest brana pod uwagę i płaca minimalna nie jest podnoszona. Oznacza to również, że nie można go obniżyć nominalnie, zgodnie z wzorem. Płaca minimalna wynikająca ze stosowania wzoru powinna wynosić co najmniej 47% prognozowanej średniej rocznej płacy. Jeśli wynik wynagrodzenia minimalnego jest niższy niż 52% średniej płacy, decyzja stanowi, że partnerzy socjalni mogą negocjować dodatkowe podwyżki w Krajowej Radzie Trójstronnej ds. Dialogu Społecznego.
Prawo odnosi się do przybliżonych wartości 47-52% średniej płacy. Obecne ramy ustalania płacy minimalnej nie określają konkretnej procedury oceny adekwatności. Ustawa 174/2020, która ma na celu porównanie płacy minimalnej z płacą godną, nie jest funkcjonalna.
Płaca minimalna jest wiążąca powszechnie, zgodnie z art. 164 Kodeksu pracy. Wszyscy pracownicy są objęti ochroną.
Nie ma prawnej możliwości, aby pracownik zatrudniony na pełen etat zarabiał mniej niż płaca minimalna. Jedyną możliwością zarobku poniżej płacy minimalnej jest praca na pół etatu. Dla pracowników zatrudnionych na część etatu płaca minimalna oblicza się przez pomnożenie liczby przepracowanych godzin miesięcznie przez stawkę minimalną godzinową określoną w najnowszej decyzji rządowej.
W odpowiedzi na znaczący wzrost liczby pracowników zarabiających płacę minimalną, rząd wprowadził nowelizację do Kodeksu pracy (art. 164), która przewiduje, że pracownik może otrzymywać płacę minimalną tylko przez pierwsze 24 miesiące trwania indywidualnej umowy o pracę. Polityka ta obowiązuje od 1 stycznia 2022 roku, a jej skutki nie zostały jeszcze ocenione.
Wyższe płace minimalne są prawnie przewidziane dla sektora budowlanego i istniały do niedawna także w rolnictwie i przemyśle spożywczym. Podwyższona płaca minimalna na budownictwie została wprowadzona w styczniu 2019 roku (Government Emergency Ordinance 114/2018, art. 71), natomiast dla rolnictwa i przemysłu spożywczego obowiązuje od czerwca 2022 roku (ustawa 135/2022, art. III). Technicznie rzecz biorąc, są one rozpatrywane oddzielnie od ustawowego wynagrodzenia minimalnego. Ich wprowadzenie było uzasadnione domniemaną potrzebą dalszego wspierania działalności w tych sektorach oraz unikania potencjalnie negatywnych konsekwencji dla gospodarki narodowej. W ostatnich latach wyższe płace minimalne w rolnictwie i przemyśle spożywczym były stopniowo wycofywane: nie były podnoszone zgodnie z krajową płacą minimalną, która ostatecznie je przerosła. Na pierwszy rzut oka rząd ma podobne zamiary wobec sektora budowlanego, gdzie płaca minimalna nie została podniesiona od 2023 roku. Te wyższe sektorowe płace minimalne początkowo były wspierane przez zwolnienia społeczne, ale od 1 stycznia 2025 roku już tak nie jest i składki społeczne są wypłacane w całości za wynagrodzenia w sektorze budowlanym.
Decyzje rządowe ustalające płacę minimalną zwykle definiują ją zarówno jako stawki miesięczne, jak i godzinowe, a także określają "normalną" liczbę przepracowanych godzin miesięcznie — na przykład w 2026 roku wynosi ona 166,667 godzin miesięcznie; Różni się to z roku na rok w zależności od liczby legalnych dni roboczych. Dla pracowników zatrudnionych na pełen etat zazwyczaj stosuje się miesięczną stawkę, a stawka godzinowa służy głównie do ułatwiania obliczeń dla pracowników zatrudnionych na część etatu. Osoby zarabiające na płacy minimalnej otrzymują 12 wypłat rocznie, po jednej odpowiadającej każdemu miesiącowi roku.
Płaca minimalna jest prawnie zdefiniowana jako podstawowa płaca (art. 164 i 165 Kodeksu Pracy), więc nie może zawierać żadnych premii ani innych elementów. Nie ma też możliwości odliczeń, które są wyraźnie zabronione przez Kodeks pracy (art. 164 i 165). Pełna prawna nazwa płacy minimalnej w Rumunii to "krajowa podstawowa płaca minimalna brutto gwarantowana do wypłaty" (salariul de bază minim brut pe țară garantat în plată).
Zgodnie z art. 165 Kodeksu pracy, dla pracowników, których pracodawca, zgodnie z umową zbiorową lub indywidualną, zapewnia im wyżywienie, zakwaterowanie lub inne udogodnienia, kwota należna za wykonaną pracę nie może być niższa niż minimalne wynagrodzenie brutto dla kraju przewidziane przez prawo.
Od 2025 roku Narodowy Instytut Badań Naukowych w dziedzinie Ochrony Pracy i Socjalnej (Institutul Național de Cercetare Științifică în Domeniul Muncii și Protecției Sociale, INCSMPS) jest proszony o coroczną ocenę wpływu podwyżek płacy minimalnej, która ma stanowić podstawę dla polityki rządu dotyczącej płacy minimalnej. Raport nie jest publicznie dostępny. Okazjonalne badania są rzadkie.
Coroczna aktualizacja płacy godziwej zgodnie z ustawą 174/2020 jest publikowana niezależnie przez Friedrich Ebert Stiftungopens in new tab.
Blocul Național Sindical (2024), Transpunerea în România a Directivei 2041/2022 privind salariile minime adecvatePDFopens in new tab, Bukareszt.
Confederația Patronală Concordia (2024), Politica salariului minim în Româniaopens in new tab, Bukareszt.
Guga, S. (2021), Salariul minim și traiul minim decent,PDFopens in new tab Bukareszt.
Confederația Patronală Concordia and Consilium Policy Advisers Group (2020), Considerații asupra politicii salariului minim în RomâniaPDFopens in new tab, Bukareszt.
Frank Heemskerk, Liviu Voinea i Alexandra Cojocaru (2018), Przełamywanie mitu: wpływ podnoszenia płacy minimalnej: doświadczenie Rumuniiopens in new tab, Waszyngtonu.
Cristian Socol i Marius Marinas (2017), Salariul minim ca instrument de politici publice – pro sau contra?PDFopens in new tab, Bukareszt.
