&w=3840&q=90)
Płaca minimalna w Szwecji
Ten profil opisuje, jak płace minimalne są regulowane i ustalane w Szwecji. Można ją czytać jako informacje wstępne do corocznego przeglądu Eurofound dotyczącego ustalania płacy minimalnej. Szwecja nie posiada ustawowych płac minimalnych, lecz negocjuje poziomy płac w układach zbiorowych. Model ten nazywany jest systemem Gandawskim, często w Szwecji określany jako model szwedzki lub nordycki. Rynek pracy jest w dużej mierze regulowany przez partnerów społecznych, w tym przez poziomy płac.
Chociaż dobrowolny udział pracodawców jest integralną częścią systemu, możliwość strajku w celu uzyskania układu zbiorowego jest kluczowym elementem jego funkcjonowania. Biorąc pod uwagę stosunkowo dużą liczbę związków zawodowych i istnienie prawa do strajku, rzadko zdarza się, by firmy powstrzymywały się od podpisywania układów zbiorowych podczas ich rozwoju. W konsekwencji zakres takich umów jest zazwyczaj mniejszy wśród mniejszych firm. W trakcie trwania podpisanej umowy egzekwowana jest klauzula pokoju, co sprzyja stabilności na rynku pracy. W istocie prawo do strajku stanowi zabezpieczenie dla standardów płacy minimalnej, ponieważ rozlicza związki zawodowe z negocjacji płacowych na rynku pracy.
Ministerstwo Zatrudnienia: Ustawa o współoprawianiu o zatrudnieniu (współdecyzja w miejscu pracy) (1976:580)opens in new tab
Według niedawnego raportu dotyczącego wskaźników i luk objętych układami zbiorowymi (Kjellberg, 2023), całkowity zakres objętości układów zbiorowych wynosi około 90%. W sektorze publicznym zasięg sięga 100%, natomiast w sektorze prywatnym oscyluje wokół 80%. Jednak widoczne są znaczące luki w zasięgu, szczególnie w kluczowych sektorach, takich jak HORECA, niektóre segmenty rolnictwa, zatrudnienie oparte na platformach, różne dziedziny transportu, usługi fryzjerskie i urodne oraz branże czystości, między innymi. Wiele z tych sektorów reprezentuje jedne z najniżej płatnych zawodów.
Warto zauważyć, że luki w zasięgu wykraczają poza tradycyjnie nisko płatne sektory i obejmują zawody biurowe, obejmujące zarówno wysoko jak i nisko płatne stanowiska, takie jak centra telefoniczne, branża gier wideo, technologia czy finanse. W sektorze HORECA, charakteryzującym się stosunkowo niskim odsetkiem organizacji związkowych (31%), zasięg wynosi 70%.
Pomimo tych luk, większość rynku pracy działa na podstawie układów zbiorowych. Małe firmy często dostosowują swoje poziomy płac do tych określonych w odpowiednich umowach, ale mogą powstrzymać się od formalizacji umów z innych powodów.
Niektóre grupy pracowników są bardziej narażone na zagrożenia, szczególnie ci sezonowi, którzy często pracują na stawkach karosowych i mogą nie mieć objęcia układami zbiorowymi. Warto zauważyć, że sezonowi pracownicy zajmujący się zbieraniem jagód stali się centralnymi punktami dyskusji dotyczących osób wykluczonych z konwencjonalnego szwedzkiego systemu ustalania płac, narażając je na ryzyko wyzysku.
Głównymi aktorami w ustalaniu płacy minimalnej są odpowiedni partnerzy sektorowi społeczni. Ogólnie rzecz biorąc, wszyscy partnerzy społeczni zaangażowani w ustalanie płac przestrzegają normy ustalania płac przemysłowych, co daje partnerom społecznym większy wpływ na ogólne podwyżki płac w każdej rundzie negocjacji.
Związki zawodowe przemysłowe to:
IF Metall, Unionen, GS (związek leśny, stolarski i graficzny), Inżynierowie Szwecji, Związek Pracowników Spożywczej.
Jedenaście organizacji reprezentuje pracodawców przemysłowych:
Stowarzyszenie Szwedzkiego Przemysłu Inżynieryjnego, Stowarzyszenie Szwedzkiego Przemysłu Graficznego, Szwedzka Federacja Zielonych Pracodawców, Przemysłu Innowacji i Chemii w Szwecji, Szwedzkie Stowarzyszenie Pracodawców Przemysłowych, Szwedzkie Stowarzyszenie Producentów Stali, Szwedzka Federacja Żywności, Szwedzka Federacja Przemysłu Leśnego, SveMin (szwedzki przemysł górniczy), TEKO (szwedzki przemysł tekstylny i modowy) oraz Szwedzka Federacja Przemysłu Drzewnego i Meblarskiego.
W innych sektorach niektórzy partnerzy społeczni organizują najniżej płatne zawody w większym stopniu niż inni. Ogólnie rzecz biorąc, pracownicy fizyczny mają tendencję do zarabiania mniej niż pracownicy biurowi, co oznacza, że związki zawodowe należące do kolektywu robotniczego LO (Landsorganisationen i Sverige, Szwedzka Konfederacja Związków Zawodowych) częściej organizują zawody o niższych płacach. Według raportu płacowego LO za 2024 rokopens in new tab, średnie wynagrodzenie pracownika biurowego (organizowane przez TCO – Tjänstemännens Centralorganisation, Szwedzką Konfederację Pracowników Zawodowych – SACO – Sveriges Akademikers Centralorganisation, Szwedzką Konfederację Stowarzyszeń Zawodowych) wynosiło w 2023 roku 47 000 SEK (4 095 €) miesięcznie, a średnie wynagrodzenie pracownika fizycznych 30 600 SEK (2 666 €) miesięcznie. W kolektywie LO niektóre związki organizują więcej zawodów o niskich płacach niż inne. Przykładem dużego związku zawodowego, który organizuje kilka zawodów uznanych za niskopłatne, jest Szwedzki Związek Pracowników Miejskich (Svenska Kommunalarbetareförbundet), który organizuje szerokie grono pracowników, głównie w sektorach miejskich (takich jak pielęgniarki, asystenci nauczycieli, woźni, opiekunowie dzieci, rolnicy i kierowcy autobusów).
Proces ustalania płac w Szwecji od 1997 roku podąża za wyraźnymi wzorcami, regulowanymi przez "Normę Porozumień Przemysłowych". W tym modelu sektory przemysłowe negocjują ogólne podwyżki płac dla całej gospodarki, biorąc pod uwagę kluczową rolę przemysłu eksportowego w dobrobycie gospodarczym Szwecji. Po wprowadzeniu podwyżek płac inne związki zazwyczaj decydują się na koordynację swoich umów.
Aby złagodzić rosnące różnice płacowe, ta koordynacja ustanawia również punkt odniesienia dla najniżej opłacanych pracowników, określając ich podwyżki jako stałą kwotę, a nie procentową. Ten punkt odniesienia jest powtarzany w każdej rundzie negocjacyjnej i może się nieznacznie różnić w zależności od sektora.
Układy zbiorowe są zazwyczaj renegocjowane co trzy lata, choć nie jest to sztywna zasada. Partnerzy społeczni czasami decydowali się na krótsze porozumienia, często w odpowiedzi na czynniki zewnętrzne. Na przykład w 2023 roku osiągnięto dwuletnie porozumienie, z początkowymi propozycjami dotyczącymi rocznego okresu, wynikających z obaw dotyczących inflacji i niepewności.
Płace poniżej minimalnej są ustalane dla określonych grup, takich jak pracownicy poniżej 20. roku życia. Jednym z częstych przykładów jest układ zbiorowy dla pracowników niewykwalifikowanych hoteli i restauracji, obejmujący osoby niepotrzebne formalnego wykształcenia ani certyfikatu do swoich stanowisk. Te podminimalne płace są podzielone na cztery grupy wiekowe: poniżej 17 lat, 17 lat, 18 lat oraz 19 lat. Każdy poziom płac jest równolegle dostosowany do innych poziomów płac podczas negocjowanych podwyżek w rundach negocjacyjnych, co skutkuje corocznymi stopniowymi podwyżkami. Model ten obejmuje różne sektory poza hotelarstwem, w tym magazynowanie, e-commerce, handel detaliczny i inne. Te minimalne płace dotyczą całkowicie nieprzeszkolonych pracowników i rosną wraz z doświadczeniem oraz wykształceniem, odzwierciedlając standardowe struktury płac.
Wprowadzono dodatkowe płace poniżej minimum, zwłaszcza dla studentów pracujących w sektorach budowlanych i budowlanych. W tym kontekście płace poniżej minimalnej nie są bezpośrednio powiązane z wiekiem, lecz odpowiadają liczbie lat ukończonych w szkole zawodowej. Poziomy te zazwyczaj obejmują od niewykwalifikowanych do ukończenia jednego lub dwóch lat w szkole zawodowej. Po ukończeniu trzech lat nauki uczniowie oczekują wynagrodzenia zgodnie ze standardową umową proporcjonalną do ich doświadczenia.
Hotell- och restaurangfacket: Ungdomslön för dig under 20 åropens in new tab
Byggnads: Ferielöneropens in new tab
W Szwecji nietypowe jest, by premie były uwzględniane w obliczeniach płacy minimalnej, a nie ma prawnej definicji podstawowej stawki. Podstawowa stawka jest zazwyczaj określana jako miesięczna pensja za pracę na pełen etat lub stawka godzinowa. Chociaż płaca za sztukę jest ogólnie rzadka, występuje w branżach takich jak budownictwo, sprzedaż czy prace na plantacjach, często w połączeniu z stawką godzinową. Układy zbiorowe często regulują stawkę stypendową, ale pracodawcy mogą je oferować także poza umowami negocjowanymi.
Odszkodowanie za urlop jest zawsze uznawane za część wynagrodzenia, nawet dla pracowników z nieregularnymi godzinami pracy lub na krótkoterminowych umowach. W takich przypadkach płatny urlop jest rzadki, a zamiast tego pracownicy otrzymują 12% dodatku do wynagrodzenia jako urlop.
Odliczenia są dozwolone, na przykład gdy pracodawca zapewnia wyżywienie lub zakwaterowanie. Przepisy regulują odliczenia za zakwaterowanie zapewniane przez pracodawcę, w tym limity maksymalnych odliczeń lub płatności za czynsz. W takich przypadkach odliczenia ustalane są poprzez porównanie cen czynszu dla podobnych mieszkań w okolicy.
Szwedzki Urząd Podatkowy: Wydawanie świadczeń i korzyściopens in new tab
Krajowe Biuro Mediacji wydaje coroczne raporty dotyczące ogólnych trendów płacowych, stosunków przemysłowych i działań mediacyjnych w Szwecji, zazwyczaj publikowane około marca każdego roku. Ponadto regularnie publikują coroczny raport na temat nierówności płacowych ze względu na płeć, co jest tradycją utrzymującą się od 2008 roku.
Ponadto Krajowe Biuro Mediacji publikuje co miesiąc raporty dotyczące rozwoju płac. Jeden z tych raportów porównuje wzrost płac z miesiąca na miesiąc, podzielony na pracowników fizycznych i białych kołnierzyków oraz pracowników sektora prywatnego i publicznego. Raport uwzględnia również inflację, prezentując zarówno realne, jak i nominalne zmiany płac w ujęciu miesięcznym.
Drugi miesięczny raport dostarcza wglądu w rozwój płac w bieżącym miesiącu, jednocześnie prognozując przyszłe trendy. Przeprowadza analizy poziomów płac w odniesieniu do trendów międzynarodowych, konkurencyjności gospodarki szwedzkiej, stopy inflacji, cykli wzrostu gospodarczego oraz wahań walutowych.
Krajowe Biuro Mediacji (szwedzki): Lönestatistik - Medlingsinstitutetopens in new tab
Krajowe Biuro Mediacji (szwedzki): Różnice płacowe między kobietami a mężczyznamiopens in new tab
Krajowe Biuro Mediacji (szwedzki): Miesięczne raporty płacoweopens in new tab
Anders Kjellberg, profesor socjologii na Uniwersytecie w Lund, regularnie publikuje raporty dotyczące wskaźników pokrycia negocjacjami kolektywnymi, gęstości związków zawodowych oraz stawek dla organizacji pracodawców. Raporty te stanowią nieocenione źródło do krajowych ocen rynku pracy i stosunków przemysłowych. W 2023 roku napisał raport ze szczególnym uwzględnieniem "białych plam" w zakresie negocjacji zbiorowych, podkreślając luki w zakresie zakresu pokrycia w różnych sektorach i wielkościach firm.
Dzięki szerokiemu dostępowi do układów zbiorowych, partnerzy na szczytowym poziomie również prowadzą badania nad poziomami płac i stanowią istotne źródła informacji. Konfederacja Szwedzkiego Przedsiębiorstwa wydaje coroczne raporty dotyczące poziomu płac i godzin pracy, zawierając podział według sektorów, płci i poziomu umiejętności. Podobne rozkłady godzin pracy są również dostępne w każdym raporcie.
Podobnie najwyższy związek fizyczny, Landsorganisationen (LO), sporządza coroczne raporty płacowe zawierające średnie i minimalne płace. Raporty te często zawierają długoterminowe porównania między pracownikami fizycznymi i białymi kołnierzykami, a także pomiędzy płciami.
Kjellberg, A. Wszystkie publikacje Anders Kjellberg (Uniwersytet w Lund)opens in new tab
Konfederacja Szwedzkiego Przedsiębiorstwa: Lönestatistikopens in new tab
