IT-sector in focus: Evolutie van de digitale EU-beroepsbevolking

Digitale vaardigheden worden een transversale vereiste in de meeste beroepen en sectoren en een voorwaarde om in vrijwel alle snelgroeiende en kennisintensieve sectoren te kunnen werken. Aan de voorhoede van onze digitale transformatie staan degenen met geavanceerde IT-vaardigheden en -kwalificaties. Deze personen ontwikkelen software, beheren netwerkbeveiliging en onderzoeken en ontwikkelen nieuwe oplossingen op het gebied van kunstmatige intelligentie (AI), quantumcomputing en andere opkomende technologieën. De EU-27 breidt haar aantal specialisten uit, maar niet in het vereiste tempo. Daardoor is de bijdrage van IT-activiteiten aan de economische groei in de EU-27 teleurstellend vergeleken met die in andere ontwikkelde economieën. Dit rapport behandelt de uitdagingen voor de digitale beroepsbevolking op het gebied van werkgelegenheid en kwaliteit van werk die moeten worden aangepakt als de EU-27 haar ambitieuze digitaliseringsdoelen wil realiseren.

Er wordt enorm veel geïnvesteerd in de digitale transformatie van de EU. Er zijn royale EU- en nationale subsidies beschikbaar via tal van regelingen en initiatieven, vooral in hooggeschoolde gebieden. Belangrijke initiatieven op EU-niveau zijn onder andere het netwerk van Europese digitale innovatiehubs, de Cybersecurity Skills Academy en de ontwikkeling van de AI-gigafabrieken van de EU. Het beleidsprogramma Digital Decade 2030 heeft het beleidskader voor deze investeringen vastgesteld.

Wat betreft de arbeidsmarkt heeft dit programma als doel gesteld om tegen 2030 20 miljoen specialisten in informatie- en communicatietechnologie (ICT) te hebben – een groep die verschillende IT-gerelateerde beroepen omvat – in de EU in dienst. De werkgelegenheid in IT groeit snel, maar dit zeer ambitieuze doel zal waarschijnlijk niet worden gehaald bij de huidige groeipercentages. Het mobiliseren van extra bronnen van digitale talenten wordt daarom steeds urgenter. Dit wordt versterkt door veranderende technologische en geopolitieke omstandigheden, met name de groeiende mogelijkheden van AI, toenemende cyberbeveiligingsdreigingen en het belang van de EU om haar digitale onafhankelijkheid en 'soevereiniteit' te ontwikkelen.

De vaardigheidseisen die met deze uitdagingen gepaard gaan, zijn vertekend naar hogere kwalificaties. Het verwerven van deze vaardigheden vereist vele jaren naschoolse academische training, aangevuld met verdere opleiding en leren op de werkvloer. De stroom van deze vaardigheden is beperkt.

Het aantal jongeren dat ervoor kiest om wetenschap, technologie, techniek en wiskunde te studeren, neemt toe, maar is nog steeds niet genoeg, en sommigen die dergelijke studies volgen, worden aangetrokken door hogere salarissen in andere sectoren of andere landen. Vrouwen blijven ondervertegenwoordigd in de ICT-sector. Volgens de meeste metingen overtreft de groei van de vraag naar IT-personeel, gecombineerd met snelle technologische veranderingen, het vermogen van onze onderwijssystemen om voldoende mensen uit te rusten met de vereiste vaardigheden.

• De IT-werkgelegenheid groeit snel in de EU (met een jaarlijkse groei van 7–8% tegenover een totale werkgelegenheidsgroei van net iets meer dan 1%), maar vanuit een bescheiden basis. ICT-specialisten waren in 2011 goed voor 3% van de EU-27 werkgelegenheid en 5% in 2024. Er zijn zeer grote verschillen in het aandeel ICT-specialisten in de totale werkgelegenheid tussen EU-lidstaten – variërend van 2,5% in Griekenland tot 8,6% in Zweden.

• De groeiende vraag betekent wijdverspreide tekorten aan ICT-specialisten. In 2024 meldde 57% van de bedrijven met openstaande IT-vacatures problemen bij het invullen van de functies. Arbeidstekorten zijn vooral acuut bij leidinggevende functies en hooggespecialiseerde functies in cybersecurity, AI / generatieve AI en cloud computing.

• Volgens EU-niveau werkgeversonderzoeken en nationale correspondentinput slagen er niet in om onderwijs- en beroepsonderwijssystemen te voldoen aan de huidige en verwachte werkgelegenheidsvraag in de meeste lidstaten.

• Arbeidsmigratie uit niet-EU-landen is een belangrijke, en steeds belangrijkere, drijfveer geworden om te voldoen aan de hoge vraag van werkgevers naar ICT-specialisten in de EU, en overtreft daarmee de bijdrage van arbeidsmobiliteit binnen de EU.

• De kwaliteit van werk en werkgelegenheid in IT is hoger dan gemiddeld op bijna alle gebieden, met name inkomen en vaardigheden, volgens gegevens van de European Working Conditions Survey (EWCS).

• Grote genderkloof in IT-werkgelegenheid zijn aanhoudend en sluiten zich langzaam. Minder dan één op de vijf (19%) ICT-specialisten in de EU-27 was vrouw in 2024. De loonkloof tussen mannen en vrouwen in de bredere informatie- en communicatiesector lag in 2022 net onder de 20%, vergeleken met 13% voor de beroepsbevolking in het algemeen.

• Scherpe verschillen naar geslacht worden ook waargenomen binnen verschillende functiekwaliteitsdimensies. Vrouwelijke ICT-specialisten beschouwen zichzelf veel minder vaak als eerlijk betaald voor hun werk, hebben minder toegang tot betaalde training, worden blootgesteld aan hogere niveaus van werkintensiteit en nadelig sociaal gedrag, en hebben minder invloed op hoe hun werk wordt georganiseerd. Dergelijke uitkomsten kunnen vrouwen ontmoedigen om het vakgebied in te gaan.

• Het Digital Decade-werkgelegenheidsdoel van 20 miljoen ICT-specialisten tegen 2030 zal waarschijnlijk niet worden gehaald. Met het huidige groeitempo zal de EU ongeveer 5 miljoen werknemers tekortschieten.

• De verklaring voor het tekort aan arbeidskrachten en vaardigheden in IT ligt aan de aanbodzijde (dat wil zeggen, onderwijs, inclusief voort- en postdoctorale opleiding, en training, inclusief praktijktraining) en niet gerelateerd aan werk- of arbeidsvoorwaarden. Volgens gegevens van EWCS rapporteren ICT-specialisten in de EU een bovengemiddelde kwaliteit van werk en werkgelegenheid op alle vlakken, maar vooral op salaris en vaardigheden.

• Restrictief immigratiebeleid elders zal Europa waarschijnlijk aantrekkelijker hebben gemaakt voor experts uit niet-EU-landen, waaronder ICT-specialisaties met een hoge wereldwijde vraag. Er is suggestief bewijs dat dit al aan het gebeuren is. Tegelijkertijd toont de beperkte intra-EU mobiliteit van ICT-specialisten aan dat er potentieel is om bestaande EU-instrumenten zoals EURopean Employment Services (EURES) en Erasmus+ te mobiliseren om tekorten aan vaardigheden op te vangen.

• Het dichten van de kloof in werkgelegenheid tussen mannen en vrouwen in IT is niet alleen een kwestie van rechtvaardigheid, maar ook van economische noodzaak. In een context van arbeidstekorten betekent het niet aantrekken van vrouwen dat de EU opereert met minder dan driekwart van haar potentiële talentenpool van ICT-specialisten. Het beperkt ook de diversiteit aan perspectieven bij het vormgeven van technologieën die steeds meer invloed hebben op alle aspecten van de samenleving, binnen en buiten het werk.