Płaca minimalna na Węgrzech

• Kodeks pracy (Akt I z 2012 roku)opens in new tab

• Dekret rządowy 426/2025 (XII.23)opens in new tab

W październiku 2024 roku wprowadzono istotne zmiany w zasadach płacy minimalnej. Dekret rządowy 308/2024 (X. 24.) "O szczegółowych zasadach konsultacji dotyczących obowiązkowej płacy minimalnej i gwarantowanej płacy minimalnej oraz zmiany niektórych przepisów rządowych w celu transpozycji dyrektywy (UE) 2022/2041 Parlamentu Europejskiego i Rady z 19 października 2022 roku dotyczącej płacy minimalnej gwarantowanej w Unii Europejskiej" zawiera kilka poprawek. Najważniejsze zmiany to:

• wyjaśnia status prawny VKF jako forum negocjacji płacy minimalnej; prawa i obowiązki partnerów (pracodawców, przedstawicieli pracowników i rządu)

• definiuje kryteria, które należy brać pod uwagę przy ustalaniu płacy minimalnej

• określa precyzyjną procedurę i warunki negocjacji dotyczących płacy minimalnej

• stwierdza, że płaca minimalna powinna wynosić 50% średniej regularnej płacy brutto

Roczna płaca minimalna jest negocjowana przez trójstronne Stałe Forum Konsultacyjne Sektora Konkurencyjności i rządu (VKF). VKF została założona w 2012 roku. Działa jako organ konsultacyjny, który spełnia wymogi dyrektywy o płacy minimalnej.

Członkami VKF są rząd, trzy konfederacje związkowe oraz trzy główne organizacje pracodawców. Członkowie VKF zostali nominowani w 2012 roku na zasadzie, że są największymi organizacjami po obu stronach.

Związki zawodowe:

• Demokratyczna Liga Niezależnych Związków Zawodowych (LIGA)

• Węgierska Konfederacja Związków Zawodowych (MASZSZ)

• Narodowa Federacja Rad Robotniczych (MOSZ)

Organizacje pracodawców:

• Krajowa Federacja Spółdzielni Konsumpcyjnej i Związków Branżowych (ÁFEOSZ-Coop Szövetség, KÉSZ)

• Narodowa Konfederacja Pracodawców i Przemysłowców (MGYOSZ)

• Narodowe Stowarzyszenie Przedsiębiorców i Pracodawców (VOSZ)

Od momentu powstania skład VKF pozostał niezmieniony. Roczna płaca minimalna jest wspomniana w przepisach VKF. Punkt 3.b) regulaminu stanowi, że członkowie VKF powinni konsultować się i uzgodnić "proponowane środki rządowe wpływające na dochody pracowników w sektorze konkurencyjnym (obowiązkowa płaca minimalna, gwarantowana płaca minimalna, dodatki do płacy) [...]'

Artykuł 153 Kodeksu pracy przewiduje ustalanie płacy minimalnej, ale nie wspomina o VKF. Zamiast tego stwierdza, że "rząd ustali płacę minimalną dekretem, po konsultacji z Narodową Radą Gospodarczą i Społeczną (NGTT)". Rzeczywiście, NGTT omawia zasady corocznego podnoszenia płacy minimalnej, ale nie decyduje o poziomie podwyżki płacy minimalnej. Nie jest w stanie tego zrobić, ponieważ reprezentuje nie tylko partnerów społecznych, ale także środowisko akademickie, kościoły, sztukę i organizacje pozarządowe.

Do 2024 roku VKF nie była regulowana prawnie. Została włączona do regulaminu organizacyjnego i operacyjnego Ministerstwa Rozwoju Gospodarczego (Gazdaságfejlesztési Minisztérium, GFM).

Dekret rządowy 308/2024 (X. 24.) Artykuł 1 (1)] wyznacza VKF jako forum negocjacji w sprawie płacy minimalnej, tworząc jasną podstawę prawną do negocjacji w tej sprawie. Działania, członkostwo i mandat VKF nie uległy zmianie, jedynie jej status prawny.

Zasady ustalania rocznych płac minimalnych, zarówno dla pracowników niewykwalifikowanych ("standardowych"), jak i wykwalifikowanych ("gwarantowanych"), nie zmieniły się przez ostatnie 13 lat. Artykuł 153 Kodeksu Pracy daje rządowi uprawnienia do ustalania płac minimalnych po konsultacji z partnerami społecznymi. Płaca minimalna jest negocjowana głównie między organizacjami pracodawców i pracowników w ramach VKF. Jeśli partnerzy społeczni osiągną porozumienie, rząd, ustalając dostosowanie dekretem, jest zobowiązany do poziomu osiągniętego na mocy porozumienia partnerów społecznych. Jeśli partnerzy społeczni nie osiągną porozumienia, rząd może jednostronnie ustalić poziom płacy minimalnej. Jednak przez ostatnie 13 lat nie zdarzyło się to tak.

Podejście rządu do negocjacji płacy minimalnej zmieniało się w ostatnich latach. Były lata (na przykład w 2022 roku), gdy rząd przystępował do negocjacji z konkretną propozycją (którą zaakceptowali partnerzy społeczni), oraz lata, gdy rząd w ogóle nie interweniował, mimo że partnerzy socjalni nie osiągnęli porozumienia. Na przykład w 2020 roku płaca minimalna ostatecznie weszła w życie dopiero w lutym następnego roku (2021). W latach 2023-2025 partnerzy społeczni osiągnęli porozumienie na czas, a odpowiedni rządowy dekret został opublikowany w Węgierskim Dzienniku w grudniu.

Ustawa 308/2024 przewiduje następujące zasady dotyczące procedury ustalania płacy minimalnej

Artykuł 4 W VKF decyzja lub porozumienie wymaga zgody większości przedstawicieli organizacji pracodawców i pracowników po każdej stronie oraz zgody przedstawiciela rządu.

Artykuł 5 stanowi, że Minister inicjuje pierwsze posiedzenie Komitetu Monitorującego VKF w celu konsultacji dotyczących obowiązkowej płacy minimalnej na przyszły rok oraz gwarantowanej płacy minimalnej do 30 września każdego roku oraz jednocześnie przesyła członkom VKF najnowsze dane i prognozy dotyczące wskaźników makroekonomicznych. Wskaźniki te są wymienione w tabeli w następnym rozdziale.

Artykuł 6: Pierwsze spotkanie w celu konsultacji dotyczących płacy minimalnej i gwarantowanej płacy minimalnej na kolejny rok odbędzie się najpóźniej do 15 października każdego roku.

Artykuł 7 (1): Członkowie będą dążyć do zakończenia konsultacji dotyczących minimalnych stawek płac na przyszły rok oraz gwarantowanych płac minimalnych, organizując wymaganą liczbę spotkań do 1 grudnia każdego roku.

Artykuł 7 (2): W przypadku przekroczenia terminu określonego w punkcie 1, konsultacje mają zostać zakończone w dniu zawarcia porozumienia w sprawie wysokości płacy minimalnej i gwarantowanej płacy minimalnej na kolejny rok.

Artykuł 8 (1) VKF będzie przeglądać wysokość ustawowego wynagrodzenia minimalnego oraz gwarantowanego minimalnego co roku kalendarzowego, ale może je również przeglądać w ciągu roku kalendarzowego.

Artykuł 8 (2) W przypadku przeglądu w ciągu roku kalendarzowego, jak wskazano w punkcie (1), Minister przedstawia dostępne dane makroekonomiczne do konsultacji.

Artykuł 8 (3) Jeśli VKF zdecyduje się podnieść ustawową płacę minimalną i gwarantowaną w ciągu roku kalendarzowego, kwota i data wejścia w życie podwyżki zostaną określone przez rząd dekretem w ciągu 30 dni od zawarcia umowy.

Zgodnie z Kodeksem Pracy (art. 153 § 3), przy ustalaniu płacy minimalnej należy uwzględnić "cechy krajowego rynku pracy, sytuację gospodarki krajowej, sytuację rynku pracy sektorów gospodarki i obszarów geograficznych". To pokazuje, że prawo nie wyklucza ustalania sektorowych czy regionalnych płac minimalnych, ale w praktyce takie wynagrodzenia nigdy nie są ustalane. Jeśli chodzi o wskaźniki ekonomiczne, sformułowanie ustawy jest bardzo szerokie.

W 2016 roku partnerzy socjalni podpisali sześcioletnie porozumienie o płacach trójstronne, które określało mechanizm podnoszenia rocznej płacy minimalnej do 2022 roku (na podstawie średniego wzrostu płac, wzrostu produktu krajowego brutto (PKB) oraz obniżenia podatku od składek społecznych). Jednak po kilku latach z tego powodu gwałtownej ewolucji wskaźników ekonomicznych (na przykład wpływu COVID) została ona zawieszona. Jednak z porozumienia zachowano coroczną obniżkę podatku od składek społecznych, który rząd utrzymywał do 2022 roku. W ciągu tych sześciu lat składki na ubezpieczenie społeczne płacone przez pracodawców (na Węgrzech: podatek od ubezpieczenia społecznego) spadły z 27% do 13% wynagrodzenia brutto.

Zmienne ekonomiczne uwzględniane w konsultacji dotyczące płac minimalnych zależały od charakterystyki sytuacji gospodarczej w danym roku. Do 2020 roku, w okresie niskiej inflacji, głównymi wskaźnikami były średnie płace i wzrost gospodarczy. W 2021 roku, roku spowolnienia gospodarczego spowodowanego pandemią COVID-19, głównym dylematem była możliwość podniesienia płac przez pracodawców. W latach 2022 i 2023 (charakteryzujących się niezwykle wysoką inflacją) celem było zachowanie realnej wartości płacy minimalnej. To przeniosło uwagę na prognozę inflacji. W 2025 roku negocjacje ponownie skupiły się na sytuacji gospodarczej. W 2025 roku gospodarka węgierska stagnowała przez trzy lata, podczas gdy inflacja znacząco spadła.

Dekret rządowy 308/2024 (X. 24.), artykuł 9 stanowi, że VKF ustala wysokość ustawowej płacy minimalnej oraz gwarantowanej płacy minimalnej, uwzględniając następujące cele: osiągnięcie godnego poziomu życia, redukcję ubóstwa zatrudnienia oraz promowanie spójności społecznej i zbiegania społecznego w górę oraz zmniejszenie luki płacowej ze względu na płci.

Przy ustalaniu wysokości i zakresu płacy minimalnej oraz gwarantowanej płacy minimalnej należy uwzględnić następujące podstawowe zasady, określone w artykule 10 ustawy 308/2024:

a) przepisy Kodeksu Pracy. Artykuł 153 ust. 3 Kodeksu pracy (charakterystyka krajowego rynku pracy, sytuacja gospodarki krajowej, sytuacja rynku pracy sektorów gospodarki i obszarów geograficznych),

b) siły nabywcze ustawowych płac minimalnych, uwzględniając koszty życia,

c) ogólny poziom i rozkład płac,

(d) tempo wzrostu płac,

(e) długoterminowe poziomy i trendy produktywności krajowej.

Zgodnie z artykułem 5 ustawy 308/2024, rząd powinien przekazać następujące dane makroekonomiczne i prognozy stronom negocjacyjnym do 30 września.

Tylko te pięć kryteriów jest wymienionych w ustawie tak, jak pojawiają się w pierwszej kolumnie, bez wyjaśnień. Druga kolumna wskazuje, jak te wskaźniki są interpretowane i określane przez strony negocjacyjne.

W czasie negocjacji powyższe dane są dostępne dla różnych okresów bieżącego roku: dane o PKB i produktywności są dostępne za pierwsze trzy kwartały roku, natomiast dane o inflacji, zatrudnieniu i płacach są zazwyczaj dostępne za pierwsze 8-9 miesięcy. Prognozy dostarczają rząd i bank narodowy, ale partnerzy społeczni często spierają się także z prognozami niezależnych analityków.

Ustalając płace minimalne, partie oczywiście skupiają się na prognozach makroekonomicznych na następny rok, ale biorą też pod uwagę trendy średnioterminowe.

W listopadzie 2024 roku partnerzy społeczni zawarli trzyletnią umowę o płacy minimalnej. Na mocy tego porozumienia płaca minimalna wzrośnie o 9% w 2025 roku, o 13% w 2026 roku oraz o 14% w 2027 roku. Rzeczywiste warunki ekonomiczne dla podwyżek płacy minimalnej w latach 2026 i 2027 są następujące, procentowo, rok do roku.

Porozumienie stanowi, że jeśli suma arytmetyczna odchyleń wskaźników przekroczy jeden punkt procentowy, zarówno pozytywnie, jak i ujemnie, na podstawie średnich rzeczywistych danych za pierwsze trzy kwartały rozpatrywanego roku, członkowie VKF renegocjują stopę wzrostu płacy minimalnej na lata 2026 i 2027.

W porozumieniu rząd zgodził się, że pracodawcy będą musieli płacić podatek od składek społecznych od minimalnej płacy z poprzedniego roku dla tylu swoich pracowników, którzy zarobili płacę minimalną między 1 września a 15 listopada 2024 roku. Podobnie było w latach 2026 i 2027, kiedy pracodawcy musieli płacić podatek od składek społecznych równy poziomowi płacy minimalnej z poprzedniego roku w obu latach. Aby skorzystać z tej możliwości, firmy musiały złożyć wniosek do końca 2024 roku. Niewielka liczba firm (około 6 000) złożyła takie wnioski.

W pierwszych trzech kwartałach 2025 roku rzeczywiste dane makroekonomiczne różniły się od tych określonych w trzyletnim porozumieniu. Wzrost nominalnych zysków brutto był w dużej mierze zgodny z oczekiwaniami (9,1%), jednak wzrost gospodarczy (0,3%) był znacząco niższy niż oczekiwano, a inflacja wyższa (4,6%). Gospodarka węgierska zasadniczo stagnowała przez trzy lata. Suma różnic między wskaźnikami wyniosła minus 1,4 punktu procentowego.

Ze względu na różnicę większą niż 1 punkt procentowy, strony musiały renegocjować roczną umowę o płacie minimalnej. Ostatecznie uzgodniono 11% podwyżkę standardowej płacy minimalnej oraz 7% podwyżkę gwarantowanej płacy minimalnej od 1 stycznia 2026 roku.

Artykuł 11 Dekretu Rządowego nr 308/2024 stanowi, że partnerzy społeczni będą dążyć do zapewnienia, aby ustawowe minimalne wynagrodzenie osiągnęło 50% średniego regularnego dochodu brutto obliczanego na podstawie danych dostępnych w Centralnym Urzędzie Statystycznym za poprzedni rok. Można więc uznać to za wartość odniesienia wskazującego, choć prawo nie odnosi się do niej w ten sposób.

Dekret nie ustanawia terminu, w którym płaca minimalna powinna osiągnąć 50% średniej regularnej płacy brutto, a jedynie że powinien to być cel w przyszłości.

Ustawowa płaca minimalna obowiązuje dla wszystkich pracowników na Węgrzech, w tym osób samozatrudnionych. Jedynym wyjątkiem są pracownicy publiczni, którzy mogą zarabiać około połowy płacy minimalnej (około 65 000 osób w 2024 roku), a ich liczba maleje, ponieważ pracownicy publiczni są coraz bardziej pochłaniani przez wolny rynek pracy.

Pracownicy zatrudnieni na część etatu otrzymują proporcjonalną płacę minimalną (tygodniowe, dzienne i godzinowe płace minimalne również regulowane przez prawo).

W przypadku płac karosowych lub innych rodzajów wynagrodzeń za wykonywanie pracy, wymóg wydajności musi być ustalony na takim poziomie, aby w przypadku spełnienia wymogów 100% wynoszenia osiągało co najmniej płacę minimalną określoną przez ustawę (art. 138 ust. 5) Ustawy I z 2012 roku o Kodeksie Pracy). Oznacza to, że przynajmniej teoretycznie wynagrodzenia pracowników wynagradzanych na podstawie wynagrodzenia za wyniki mogą spaść poniżej poziomu płacy minimalnej – jeśli nie osiągną 100% wymagań dotyczących wydajności. Bardziej szczegółowo, art. 138 ust. 6 Kodeksu pracy stanowi, że dla pracowników wynagradzanych wyłącznie na podstawie wynagrodzenia za pracę obowiązkowe jest ustalenie płacy minimalnej równej co najmniej połowie podstawowego wynagrodzenia (przepis ten musi być zamierzony w terminach równoważnych dla pełnego etatu)

Zmiany ustawowego wynagrodzenia minimalnego Na Węgrzech nie ma podminimum związanego z ustawową płacą minimalną. Tylko pracownicy publiczni, wspomniani wcześniej, mogą zarabiać mniej niż ustawowa płaca minimalna. Wynagrodzenia pracowników publicznych są ustalane corocznie przez rząd jednostronnie.

Istnieją dwa rodzaje płac minimalnych: "standardowa" płaca minimalna oraz "gwarantowana" płaca minimalna, przy czym ta druga dotyczy osób z co najmniej wykształceniem średnim i została wprowadzona w 2006 roku. Gwarantowana płaca minimalna jest o około 25-30% wyższa niż standardowa płaca minimalna.

Propozycja połączenia obu typów płacy minimalnej była wielokrotnie przedstawiana w ostatnich latach. Uzasadniałoby to także faktem, że liczba osób zatrudnionych na standardowej płacy minimalnej stale maleje (w 2024 roku 230 000 osób pracowało na płacy minimalnej, 414 000 na gwarantowanej płacie minimalnej. Wraz z tymi zarabiającymi pomiędzy tymi dwoma etami, 17% (782 000) pracowników jest dotkniętych podwyżką ustawowego minimum.

Jak dotąd nie osiągnięto porozumienia, ale w ostatnich latach standardowa płaca minimalna wzrosła bardziej niż gwarantowana, co zmniejszyło różnicę między tymi dwoma rodzajami płacy minimalnej. Niektóre związki zawodowe sprzeciwiają się przybliżeniu dwóch płac minimalnych, argumentując, że stawia to wykwalifikowanych pracowników w niekorzystnej sytuacji w porównaniu z niewykwalifikowanymi, co może zniechęcać do udziału w edukacji.

Ustawowe minimalne wynagrodzenie obejmuje 12 miesięcznych wypłat rocznie, bez dodatkowych miesięcznych premii. Co roku rządowy dekret dotyczący płacy minimalnej szczegółowo reguluje miesięczną, tygodniową, dzienną i godzinową płacę minimalną. Stawka dzienna wynosi 8 godzin, stawka tygodniowa 40 godzin, a miesięczna jeden miesiąc kalendarzowy.

Jeśli dzienny czas pracy jest krótszy (lub dłuższy niż) osiem godzin, dzienna płaca musi zostać zmniejszona (lub podniesiona) o minimalną płacę za godzinę.

Roczne dekrety rządu dotyczące płacy minimalnej nie przewidują żadnych potrąceń ani premii. Art. 153 Kodeksu pracy również nie przewiduje dodatkowych dodatków. Jedynym warunkiem jest to, że wynagrodzenie za pracę musi osiągnąć minimalną płacę określoną przez prawo.

Pracownik za minimalną stawkę ma prawo do nadgodzin i dodatków na urlop tak samo jak każdy inny pracownik. W tym czasie otrzymują dzienną lub godzinową stawkę minimalną z tym samym mnożnikiem, co pracownicy niepracujący za płacę minimalną. Prawo nie wspomina o żadnych przepisach dotyczących "zakwaterowania i wyżywienia", co oznacza, że osoby pracujące za minimalną są traktowane tak samo jak inni pracownicy.

Nie ma regularnych raportów na temat ewolucji płacy minimalnej na Węgrzech w kontekście analizy wpływu podwyżek płacy minimalnej, ponieważ nie istnieje organizacja dedykowana specjalnie ewolucji płacy minimalnej. Istnieją jedynie badania doraźne prowadzone przez niezależnych badaczy.

• Balatoni, A. (2020), ' A hazai minimálbér szintje megfelel gazdasági fejlettségünknekPDFopens in new tab '. ("Poziom krajowej płacy minimalnej odpowiada rozwojowi gospodarczemu") Magyar Nemzeti Bank. 18 listopada

• Gallai, S., Tóth, M.B. (2022), ' Kinek fáj a minimálbér-emelés?opens in new tab ' (Komu szkodzi podwyżka płacy minimalnej?) Corvinák, 14 stycznia.

• Gáspár, A., Reizer, B. (2023), Újabb hozzászólás az ismét elmaradt minimálbérvitához (Kolejny komentarz do debaty o opóźnionej płacy minimalnej). Közgazdasági Szemle LXX. ÉVF., 2023. Április (s. 365–380) https://www.kszemle.hu/tartalom/cikk.php?id=2116opens in new tab

• Gyulavári, T., Kártyás, G. (2023). A Kollektív szerződéses lefedettség csökkenése Magyarországon 2012-23. (Spadek zasięgu negocjacji zbiorowych na Węgrzech w latach 2012-23). Friedrich Ebert Stiftung, Budapeszt. https://library.fes.de/pdf-files/bueros/budapest/20640.pdfPDFopens in new tab

• Köllő, J. (2021), ' Nálunk minden fordítva történtopens in new tab ' (U nas wszystko było odwrotnie), Magyar Narancs, 11 października.

• MKIK-GVI (2024), Wpływ podwyżek płacy minimalnej i gwarantowanej płacy minimalnej na przedsiębiorstwa krajowePDFopens in new tab. Szybka analiza - 21 listopada 2024.

• Molnár, D., Regős, G., (2023), A minimálbér emelés mint gazdaságpolitikai eszköz (Podwyżka płacy minimalnej jako narzędzie polityki gospodarczej), Polgári Szemle, 2023/1-3, s. 13-30. ' A minimálbér emelés, mint gazdaságpolitikai eszközPDFopens in new tab '

• Nábelek, F. (2022), A minimálbér és a garantált bérminimum emelésére adott vállalati válaszok, bérváltozások – 2022PDFopens in new tab (Odpowiedzi biznesu na podwyżki płacy minimalnej i gwarantowane, zmiany płac – 2022), MKIK-GVI, Instytut Badań Ekonomicznych i Przedsiębiorczych przy Węgierskiej Izbie Handlowej i Przemysłowej, Budapeszt.

• Pogátsa, Z. (2022), ' Az európai minimálbérre még éveket kell várniopens in new tab ' (Europejska płaca minimalna jest jeszcze kilka lat odległa'), Novekedes.hu, 20 czerwca.

• Sipka, P., Zaccaria, M. L. (2022), Tisztességes munkáért méltányos bérezés kontra versenyképesség – az európai minimálbér-irányelv jelentősége és várható hatásaiopens in new tab. (Sprawiedliwe wynagrodzenie za uczciwą pracę kontra konkurencyjność – znaczenie i oczekiwane skutki europejskiej dyrektywy o płacy minimalnej). Munkajog. 2022/4. 1-8. o. grudzień 2022. Tisztességes munkáért méltányos bérezés kontra versenyképesség – article linkopens in new tab

• Scharle, Á., Váradi, B., Krekó, J. (2022a), ' Mire és hogyan hat a minimálbér-emelés?opens in new tab ' (Co i jak wpływa podwyżka płacy minimalnej?) G7 EKONOMI, 10 grudnia.

• Scharle, Á., Váradi, B., Krekó, J, (2022b), Mire nem jó a minimálbér-emelés?opens in new tab (Do czego nie służy podwyżka płacy minimalnej?) G7 EKONOMI, 14 grudnia.

• Virovácz, P. (2021), ' A túl magas minimálbér árát végül a háztartások fizetikopens in new tab ' (Gospodarstwa domowe ostatecznie płacą cenę nadmiernie wysokiej płacy minimalnej), Portfolio.hu, 23 czerwca.