Sektor IT w centrum uwagi: Ewolucja cyfrowej siły roboczej UE

Umiejętności cyfrowe stają się wymóżnikiem ponadprzekroczonym w większości zawodów i sektorów oraz warunkiem wstępnym do pracy w niemal wszystkich szybciej rozwijających, wymagających wiedzy sektorów. Na czele naszej transformacji cyfrowej znajdują się osoby posiadające zaawansowane umiejętności i kwalifikacje z zakresu technologii informacyjnych (IT). Osoby te tworzą oprogramowanie, zarządzają bezpieczeństwem sieci oraz badają i rozwijają nowe rozwiązania w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI), obliczeń kwantowych i innych nowych technologii. EU-27 zwiększa liczbę takich specjalistów, ale nie w wymaganym tempie. W konsekwencji wkład działalności IT w wzrost gospodarczy UE-27 był rozczarowujący w porównaniu z innymi gospodarkami rozwiniętymi. Niniejszy raport odnosi się do wyzwań dla cyfrowej siły roboczej w zakresie zatrudnienia i jakości pracy, które należy zmierzyć, jeśli UE-27 ma zrealizować ambitne cele cyfryzacji.

Ogromne inwestycje są zaangażowane w cyfrową transformację UE. Dostępne są hojne dotacje unijne i krajowe w ramach wielu programów i inicjatyw, zwłaszcza w obszarach wymagających wysokich kwalifikacji. Główne inicjatywy na poziomie UE obejmują sieć europejskich centrów innowacji cyfrowych, Akademię Umiejętności Cyberbezpieczeństwa oraz rozwój gigafabryk AI w UE. Program polityki Digital Decade 2030 ustanowił ramy polityczne dla tych inwestycji.

Jeśli chodzi o rynek pracy, program ten wyznaczył cel, aby do 2030 roku w UE zatrudniono 20 milionów specjalistów ds. technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) – grupy obejmującej kilka zawodów związanych z IT. Zatrudnienie IT rośnie szybko, ale ten bardzo ambitny cel prawdopodobnie nie zostanie osiągnięty przy obecnych tempach wzrostu. Mobilizacja dodatkowych źródeł talentów cyfrowych staje się więc coraz pilniejsza. Wzmacniają to zmieniające się okoliczności technologiczne i geopolityczne, zwłaszcza rosnące możliwości AI, rosnące zagrożenia cyberbezpieczeństwa oraz znaczenie rozwoju cyfrowej niezależności i "suwerenności" UE w zakresie rozwoju.

Wymagania umiejętności związane z tymi wyzwaniami są dostosowane do wyższych kwalifikacji. Zdobycie tych umiejętności wymaga wieloletniego szkolenia akademickiego po szkole, uzupełnionego dalszą edukacją i nauką w praktyce. Przepływ tych umiejętności jest ograniczony.

Liczba młodych osób wybierających nauki ścisłe, technologię, inżynierię i matematykę, choć rośnie, wciąż nie wystarcza, a niektórzy z tych, którzy się na to starają, są przyciągani wyższymi zarobkami w innych sektorach lub krajach. Kobiety pozostają niedostatecznie reprezentowane w sektorze ICT. Według większości opinii wzrost zapotrzebowania na kadrę IT, w połączeniu z szybkimi zmianami technologicznymi, przewyższa zdolność naszych systemów edukacyjnych do wyposażenia wystarczającej liczby osób w wymagane umiejętności.

• Zatrudnienie IT szybko rośnie w UE (roczne tempo wzrostu wynosi 7–8% w porównaniu do ogólnego wzrostu zatrudnienia nieco ponad 1%), ale z umiarkowanej bazy. Specjaliści ICT stanowili 3% zatrudnienia w UE-27 w 2011 roku oraz 5% w 2024 roku. Istnieją bardzo duże różnice w udziale wśród specjalistów ICT w całkowitym zatrudnieniu w państwach członkowskich UE – od 2,5% w Grecji do 8,6% w Szwecji.

• Rosnący popyt oznacza powszechne niedobory specjalistów ICT. W 2024 roku, wśród firm z otwartymi wakatami IT, 57% zgłaszało trudności z obsadzeniem tych stanowisk. Niedobory siły roboczej są szczególnie dotkliwe na stanowiskach wysokich i wysoce wyspecjalizowanych w cyberbezpieczeństwie, AI / generatywnej sztucznej inteligencji oraz chmurze obliczeniowej.

• Systemy edukacji oraz kształcenia zawodowego i szkolenia nie spełniają obecnego i prognozowanego zapotrzebowania na zatrudnienie w większości państw członkowskich, według ankiet pracodawców na poziomie UE oraz krajowych korespondentów.

• Migracja robocza z krajów spoza UE stała się podstawowym, a jednocześnie coraz ważniejszym, czynnikiem zaspokajającym wysokie zapotrzebowanie pracodawców na specjalistów ICT w UE, przewyższające wkład mobilności pracowników wewnątrz UE.

• Jakość pracy i zatrudnienia w IT jest wyższa niż średnia w niemal wszystkich aspektach, zwłaszcza w zakresie zarobków i umiejętności, według danych Europejskiego Badania Warunków Pracy (EWCS).

• Duże różnice płciowe w zatrudnieniu IT są uporczywe i zmniejszają się powoli. W 2024 roku mniej niż jedna na pięć (19 %) specjalistów ICT w UE-27 stanowiły kobiety. Różnice płacowe ze względu na płci w szerszym sektorze informacji i komunikacji wyniosły nieco poniżej 20% w 2022 roku, w porównaniu do 13% w ogólnej sile roboczej.

• Wyraźne różnice ze względu na płeć obserwuje się również w różnych wymiarach jakości pracy. Kobiety specjalistki ICT znacznie rzadziej uważają się za uczciwie opłacane za swoją pracę, mają mniejszy dostęp do płatnych szkoleń, są narażone na wyższy poziom intensywności pracy i negatywne zachowania społeczne oraz mają mniejszy wpływ na organizację swojej pracy. Takie efekty mogą zniechęcać kobiety do wejścia do tej branży.

• Cel zatrudnienia w Cyfrowej Dekadzie, czyli 20 milionów specjalistów ICT do 2030 roku, raczej nie zostanie osiągnięty. Przy obecnym tempie wzrostu UE będzie brakować około 5 milionów pracowników.

• Wyjaśnienie niedoborów siły roboczej i umiejętności w IT dotyczy strony podaży (czyli edukacji, w tym kształcenia podyplomowego i dalszego oraz szkoleń, w tym szkoleń w miejscu pracy) i nie dotyczy warunków pracy czy zatrudnienia. Według danych EWCS, specjaliści ICT w UE raportują ponadprzeciętną jakość zatrudnienia i zatrudnienia we wszystkich aspektach, a szczególnie w wynagrodzeniach i umiejętnościach.

• Restrykcyjna polityka imigracyjna w innych krajach prawdopodobnie uczyniła Europę bardziej atrakcyjnym miejscem dla ekspertów z krajów spoza UE, w tym w specjalizacjach ICT o dużym globalnym popytie. Istnieją sugestie na to, że to już może się dziać. Jednocześnie ograniczona mobilność specjalistów ICT wewnątrz UE wskazuje, że istnieje potencjał do wykorzystania istniejących narzędzi UE, takich jak EURopean Employment Services (EURES) i Erasmus+, aby sprostać niedoborom kompetencji.

• Zmniejszenie luki zatrudnienia płci w IT to nie tylko kwestia równości, ale także konieczności ekonomicznej. W kontekście niedoborów siły roboczej brak przyciągania kobiet oznacza, że UE działa z mniej niż trzema czwartymi potencjalnej puli talentów specjalistów ICT. Ogranicza także różnorodność perspektyw w kształtowaniu technologii, które coraz bardziej wpływają na wszystkie aspekty społeczeństwa, zarówno w pracy, jak i poza nią.