Ευρωπαϊκή Έρευνα για τις Συνθήκες Εργασίας 2024: Έκθεση επισκόπησης

Η ευρωπαϊκή έρευνα για τις συνθήκες εργασίας 2024 (EWCS 2024) παρέχει μια ολοκληρωμένη επισκόπηση της ποιότητας των θέσεων εργασίας στην Ευρώπη, εξετάζοντας τα χαρακτηριστικά του εργατικού δυναμικού, των χώρων εργασίας, της ποιότητας των θέσεων εργασίας και της ποιότητας του εργασιακού βίου. Η EWCS 2024 αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, καθώς αναδεικνύει τη σημασία της ποιότητας των θέσεων εργασίας για την επίτευξη βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης στην Ευρώπη. Τα πορίσματα της έρευνας βασίζονται σε 36 644 προσωπικές συνεντεύξεις σε 35 χώρες· Κάθε συνέντευξη διήρκεσε περίπου 45 λεπτά. Παρέχουν μια μοναδική εικόνα της κατάστασης της εργασίας στην Ευρώπη.

Η ΕΕ έχει αναλάβει μακροχρόνια δέσμευση για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και την προώθηση της ποιότητας των θέσεων εργασίας, φιλοδοξία που έχει ενσωματωθεί στις φιλοδοξίες της Ευρώπης μετά τη Συνθήκη της Ρώμης. Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων αφιερώνει 6 από τις 20 αρχές του σε δίκαιες συνθήκες εργασίας, με το σχέδιο δράσης του να τονίζει την ανάγκη να καταστούν «εργασιακά πρότυπα κατάλληλα για το μέλλον της εργασίας». Η δημοσίευση του χάρτη πορείας για τις ποιοτικές θέσεις εργασίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2025 τονίζει περαιτέρω τη σημασία της ποιότητας των θέσεων εργασίας για την επίτευξη βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης και τη στήριξη των Ευρωπαίων εργαζομένων και των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στη διττή μετάβαση. Τα πορίσματα της έρευνας EWCS 2024 είναι επίσης σημαντικά για την εν εξελίξει συζήτηση σχετικά με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, με την Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας να ορίζει ότι οι ποιοτικές θέσεις εργασίας αποτελούν προϋπόθεση για μεγαλύτερη συμμετοχή του εργατικού δυναμικού και αυξημένη παραγωγικότητα.

• Το εργατικό δυναμικό της ΕΕ εξακολουθεί να αυξάνεται παρά τις δημογραφικές προκλήσεις, με την αυξανόμενη συμμετοχή των γυναικών, των διακινούμενων εργαζομένων και των εργαζομένων σε ηλικία πρόωρης συνταξιοδότησης να συμβάλλει στην αύξηση της συνολικής απασχόλησης.

• Τα τέσσερα πέμπτα του εργατικού δυναμικού της ΕΕ έχουν καλή ή πολύ καλή υγεία, με το 18 % των εργαζομένων να αναφέρουν προβλήματα υγείας που περιορίζουν την ικανότητά τους να εκτελούν κανονικές δραστηριότητες.

• Μόνο ένας στους τέσσερις εργαζομένους (23 %) στην ΕΕ εργάζεται σε έναν χώρο εργασίας με ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων, ενώ περίπου το ήμισυ του εργατικού δυναμικού είναι γυναίκες. Κατά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα, σημειώθηκε περιορισμένη πρόοδος προς την ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων σε επίπεδο διοίκησης.

• Οι αλγοριθμικές πρακτικές διαχείρισης, όπως η κατανομή καθηκόντων μέσω υπολογιστή, ο προγραμματισμός εργασίας και η παρακολούθηση της απόδοσης, αναφέρονται από μια μειοψηφία εργαζομένων σε συγκεντρωτικό επίπεδο. Ωστόσο, ο επιπολασμός ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των επαγγελμάτων, των τομέων και των μεγεθών των χώρων εργασίας.

• Το ένα πέμπτο των εργαζομένων στην ΕΕ (21 %) δεν έχουν ούτε επίσημη εκπροσώπηση ούτε συναντήσεις στον χώρο εργασίας όπου μπορούν να εκφράσουν τις απόψεις τους.

• Η έρευνα EWCS επιβεβαιώνει τη θετική συσχέτιση ορισμένων δεικτών ποιότητας της εργασίας με τη δέσμευση, τα κίνητρα, την εμπιστοσύνη και τη συνεργασία, καθώς και την αρνητική συσχέτιση με την πρόθεση των εργαζομένων να παραιτηθούν από τη θέση εργασίας τους. Αυτό επιβεβαιώνει τη σημασία της ποιότητας των θέσεων εργασίας για την ανταγωνιστικότητα των εταιρειών.

• Η κατανομή της ποιότητας των θέσεων εργασίας ποικίλλει ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, το επάγγελμα, τον τομέα και τη χώρα.

• Οι εργαζόμενοι σε επαγγέλματα που χαρακτηρίζονται από ελλείψεις εργατικού δυναμικού αντιμετωπίζουν χαμηλότερη ποιότητα εργασίας σε πολλούς τομείς.

• Το ευρύ φάσμα διαφορών στην ποιότητα των θέσεων εργασίας μεταξύ των διαφόρων ομάδων εργαζομένων και των εργασιακών καταστάσεων επιβεβαιώνει την ανάγκη ανάπτυξης πολιτικών και πρακτικών που λαμβάνουν υπόψη και τις επτά διαστάσεις της ποιότητας των θέσεων εργασίας.

• Η ποιότητα της εργασίας βελτιώνεται τα τελευταία 15 χρόνια σε όλες τις διαστάσεις εκτός από το κοινωνικό περιβάλλον και την ένταση εργασίας. Ο δείκτης κοινωνικού περιβάλλοντος μειώθηκε για τις γυναίκες, ενώ ο δείκτης έντασης εργασίας επιδεινώθηκε για τις γυναίκες, αλλά βελτιώθηκε για τους άνδρες.

• Η γενική βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος οφείλεται στη μείωση των περισσότερων φυσικών κινδύνων και απαιτήσεων. Ωστόσο, η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες, χημικά και μολυσματικά υλικά έχει αυξηθεί.

• Ενώ η χρήση δεξιοτήτων, οι ευκαιρίες ανάπτυξης και η πρόσβαση στην κατάρτιση έχουν βελτιωθεί, έχει μειωθεί η ικανότητα των εργαζομένων να επηρεάζουν τις συλλογικές διαδικασίες εργασίας και να εφαρμόζουν τις δικές τους ιδέες, γεγονός που είναι ανησυχητικό.

• Το 30 % των εργαζομένων στην ΕΕ αναφέρει υπερειδίκευση, ενώ το 13 % αναφέρει ότι χρειάζεται περισσότερη κατάρτιση για να κάνει καλά τη δουλειά του.

• Οι περισσότεροι εργαζόμενοι στην ΕΕ (56 %) αναφέρουν ότι θα ήθελαν να εργάζονται τον ίδιο αριθμό ωρών με αυτόν που εργάζονται σήμερα, αλλά το ποσοστό εκείνων που προτιμούν να εργάζονται λιγότερες ώρες αυξήθηκε από 27 % το 2015 σε 33 % το 2024.

• Μεταξύ των εργαζομένων της ΕΕ, το 14 % ανέφερε ότι ήταν «όχι πολύ καλά ενημερωμένοι» ή «καθόλου καλά ενημερωμένοι» σχετικά με τους κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία. Ένα ακόμη υψηλότερο ποσοστό (29 %) ανέφερε ότι δεν γνώριζε τα μέτρα για την πρόληψη του εργασιακού άγχους.

• Για τους περισσότερους εργαζόμενους, η δουλειά τους έχει νόημα. Πάνω από το 80 % των εργαζομένων βρίσκουν την εργασία τους χρήσιμη και βιώνουν την αίσθηση ότι η εργασία γίνεται καλά. Επιπλέον, το 85 % των εργαζομένων αισθάνονται ότι τυγχάνουν δίκαιης μεταχείρισης. Τα δύο τρίτα των εργαζομένων συμφωνούν ότι λαμβάνουν την αναγνώριση που τους αξίζει.

• Δεν είναι όλα τα χρήματα: ένα ασφαλές εργασιακό περιβάλλον για την ψυχική και σωματική υγεία και ένα εργασιακό περιβάλλον εμπιστοσύνης είναι οι σημαντικότερες πτυχές για τα μεγαλύτερα μερίδια εργαζομένων στην ΕΕ.

• Στην ΕΕ, περίπου 1 στους 5 ερωτηθέντες ηλικίας 45 ετών και άνω θα ήθελε να εργαστεί «όσο το δυνατόν περισσότερο», ενώ 1 στους 10 απάντησε ότι θα ήθελε να συνταξιοδοτηθεί «όσο το δυνατόν νωρίτερα». Για όσους προσδιόρισαν μια συγκεκριμένη ηλικία, η μέση επιθυμητή ηλικία συνταξιοδότησης ήταν 63,9 για τους άνδρες και 63,1 για τις γυναίκες.

• Η συνολική εικόνα επιβεβαιώνει ότι οι διαστάσεις της ποιότητας της εργασίας και η αλληλεπίδρασή τους συνδέονται στενά με την ευημερία, την υγεία και τη συμμετοχή των εργαζομένων, επιβεβαιώνοντας τη σημασία της ποιότητας της εργασίας για τη στήριξη ενός βιώσιμου εργασιακού βίου.

• Η ποιότητα της εργασίας είναι πολυδιάστατη και οι ομάδες εργαζομένων τα πηγαίνουν διαφορετικά στις διάφορες διαστάσεις. Υπάρχουν πολλοί τρόποι βελτίωσης της ποιότητας της εργασίας. Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι επτά διαστάσεις.

• Πολλοί παράγοντες και δίαυλοι συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας των θέσεων εργασίας. Οι κοινωνικοί εταίροι και οι συλλογικές διαπραγματεύσεις συγκαταλέγονται μεταξύ των σημαντικότερων από αυτές.

• Για να σημειωθεί πρόοδος στην ποιότητα των θέσεων εργασίας, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι διαφορές μεταξύ των φύλων στην επαγγελματική σταδιοδρομία ανδρών και γυναικών.

• Αντιμέτωπη με τη συρρίκνωση και τη γήρανση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας, η Ευρώπη πρέπει να παρέχει καλή ποιότητα εργασίας σε περισσότερα άτομα, ώστε να επιτρέψει σε μεγαλύτερο ποσοστό ενός πιο ποικιλόμορφου πληθυσμού να ενταχθεί στην αγορά εργασίας και να παραμείνει στην απασχόληση για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

• Η διττή μετάβαση δημιουργεί προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες για την ποιότητα των θέσεων εργασίας. Η πρόοδος στην ποιότητα των θέσεων εργασίας θα πρέπει να υποστηριχθεί καθώς εξελίσσεται η διττή μετάβαση.

• Η ποιότητα των θέσεων εργασίας στηρίζει τις επιδόσεις των εταιρειών μέσω ενός ενθουσιώδους και αφοσιωμένου εργατικού δυναμικού, του ανοίγματος στην καινοτομία, της λιγότερης απουσίας από την εργασία και της παροχής καλύτερου κοινωνικού κλίματος. Οι βελτιώσεις στην ποιότητα των θέσεων εργασίας μπορούν σαφώς να στηρίξουν πολιτικές που αποσκοπούν στην επίτευξη βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς εργασίας.