Czy praca w Europie jest bardziej stresująca dla kobiet?

Maria Walsh (00:00:00): Witam wszystkich. Nazywam się Maria Walsh. Pełnię swoją drugą kadencję jako europoseł z Grupy EPL tutaj w Parlamencie Europejskim, po raz pierwszy wybrany w 2019 roku i ponownie wybrany w 2024 roku. W Irlandii reprezentuję okręg Midlands-North-West, który obejmuje 15 hrabstw w całej Irlandii. Tutaj, w Parlamencie Europejskim, zasiadam w kilku różnych komisjach, w tym w Komisji ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Komisji Praw Kobiet i Równości Płci jako pełnoprawni członkinie. Jestem także członkiem komisji ds. wolności obywatelskich, sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz rozwoju regionalnego. 

Maria Walsh (00:00:35): Moje priorytety to rolnictwo, rozwój regionalny, prawa kobiet i zdrowie psychiczne. I jestem zachwycona, że mogę nagrywać ten wideopodcast z Eurofound z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet 2026. Dziś gości mnie Barbara Gerstenberger, szefowa Jednostki ds. Życia Zawodowego w Eurofound. Dziś przyjrzymy się najnowszym danym dotyczącym życia zawodowego w Europie, zebranym w ramach Europejskiego Badania Warunków Pracy 2024. 

Maria Walsh (00:01:03): Eurofound monitoruje rozwój jakości zatrudnienia w Europie za pomocą Europejskiego Badania Warunków Pracy od 1990 roku. Edycja z 2024 roku objęła ankietę wśród 36 644 pracowników w 35 krajach, w tym ponad 27 000 wywiadów twarzą w twarz z pracownikami z całej UE. A od lat 90. wskaźnik zatrudnienia kobiet wzrósł z 55% do 70%. Spośród 30 milionów nowych miejsc pracy netto dodanych na rynek pracy UE od 1995 roku, dwie trzecie zajmowały kobiety. 

Maria Walsh (00:02:00): Jednak podczas gdy Europa w dużej mierze odeszła od chorób fizycznych z ery przemysłowej, zostały one zastąpione przez współczesne stresory, takie jak wypalenie, stres techno-szkieletowy i zaburzenia mięśniowo-szkieletowe. 40% pracowników, w nieproporcjonalnie bardziej kobietowych sektorach, takich jak opieka zdrowotna i usługi, nadal cierpi na problemy fizyczne, takie jak praca w bardzo bolesnych lub męczących pozycjach. Ale kobiety są też bardziej narażone na inne problemy, takie jak złe zdrowie psychiczne związane z narażeniem na stresory w pracy. Jednocześnie kobiety nadal wykonują coraz więcej niepłatnej pracy w domu. 

Maria Walsh (00:02:22): Często wybierają zawody, w których mogą zmniejszyć czas pracy za wynagrodzenie, aby lepiej zarządzać konfliktem między życiem zawodowym a prywatnym, co pogłębia lukę płacową i emerytalną w Europie. Przyjrzyjmy się więc danym przedstawionym przez Barbarę z Europejskiego Badania Warunków Pracy 2024, aby naprawdę ocenić, czy życie zawodowe jest bardziej stresujące i wymagające dla kobiet, oraz zobaczyć, gdzie decydenci tacy jak ja w Parlamencie Europejskim powinni się skupić i zwiększyć swoją uwagę, by je poprawić. Oddaj to Barbarze. 

Barbara Gerstenberger (00:02:54): Bardzo dziękuję, Mario, za ciepłe powitanie i dziękujemy, że jesteśmy tu w tym fantastycznym studiu. Patrząc więc na wyniki Europejskiego Badania Warunków Pracy, na wyniki za 2024 rok, widzimy, że w większości aspektów jakości pracy faktycznie obserwujemy poprawę. A jakość pracy, myślę, że łatwo to zauważyć, to wielowymiarowa koncepcja. To nie tylko jedna rzecz, która sprawia, że praca jest dobra, ale ta ogólna poprawa utrzymuje się tylko tak długo, jak patrzymy na średnie. 

Barbara Gerstenberger (00:03:33): Gdy spojrzymy na konkretne grupy pracowników w konkretnych sektorach, zawodach czy grupach wiekowych, widzimy, że nie wszyscy korzystają z tych ulepszeń w ten sam sposób. A nierówności płci są jednym z elementów tego zjawiska. I chcę pokazać wam na moim pierwszym slajdzie, o czym mówię. Mamy więc siedem wymiarów jakości pracy, które wyróżniamy: jakość zarobków, perspektywy, jakość czasu pracy, umiejętności i dyskrecję, intensywność pracy, środowisko społeczne i środowisko fizyczne. 

Barbara Gerstenberger (00:04:12): Oznaczyłam czerwonymi kropkami pięć wymiarów, gdzie jeśli spojrzysz na wyniki, kobiety osiągają niższe wyniki niż mężczyźni, co oznacza, że doświadczają gorszych warunków dla tych pięciu wymiarów. Są tylko dwa wymiary — jakość czasu pracy, nieco lepsza dla kobiet niż dla mężczyzn, oraz środowisko fizyczne — gdzie jest dość jasne, że kobiety średnio osiągają lepsze wyniki. Teraz chcę przyjrzeć się trzem z tych siedmiu wymiarów trochę dokładniej. Zacznę od intensywności pracy. 

Barbara Gerstenberger (00:04:48): Ważne jest, by patrzeć na intensywność pracy, ponieważ ekspozycja na wysoką intensywność w pracy jest stresorem i prowadzi do fizycznego oraz emocjonalnego wyczerpania. To psychospołeczny czynnik ryzyka. Próbuję zrobić kolejny slajd o wskaźniku intensywności pracy. Indeks intensywności pracy, jak widzimy tutaj, spada. A jeśli indeks schodzi, oznacza to, że warunki się pogarszają. W tym przypadku oznacza to, że intensywność pracy w 2024 roku była wyższa niż w 2015 i 2010 roku. 

Barbara Gerstenberger (00:05:32): Ale bardzo interesujące jest to, że jeśli spojrzysz na linie dla mężczyzn i kobiet — niebieski dla mężczyzn, zielony dla kobiet — widać, że rozwój przebiega w przeciwnych kierunkach. Podczas gdy u mężczyzn jest niewielka poprawa, czyli mają nieco niższy poziom intensywności pracy, u kobiet jest odwrotnie. I znowu, to jest niepokój, ponieważ narażenie na wysoką intensywność w pracy jest czynnikiem ryzyka psychospołecznego. 

Barbara Gerstenberger (00:06:08): Co stoi za tą różnicą w intensywności pracy między mężczyznami a kobietami? Aby to zrozumieć, musimy przyjrzeć się różnym komponentom intensywności pracy. Z jednej strony mamy to, co nazywamy ilościowymi wymaganiami. Więc jeśli pracujesz niemal cały czas na bardzo dużą szybkość, jeśli trzymasz się napiętych terminów, jeśli prawie nigdy nie masz czasu na wykonanie zadania, to są wymagania ilościowe. A tutaj różnice między mężczyznami a kobietami są w rzeczywistości stosunkowo niewielkie. 

Barbara Gerstenberger (00:06:43): Ale jest jeszcze jeden element intensywności pracy, który nazywamy lub podsumowujemy pod nagłówkiem wymagań emocjonalnych. Jeśli jako pracownik często doświadczasz emocjonalnie niepokojących sytuacji, jeśli musisz często radzić sobie z rozgniewanymi klientami, jeśli ukrywasz swoje uczucia w pracy, to są emocjonalne wymagania, które również są stresujące i przyczyniają się do wysokiego natężenia pracy. A tutaj kobiety są znacznie bardziej odsłonięte niż mężczyźni. Dlaczego tak jest? 

Barbara Gerstenberger (00:07:19): Segregacja płci na rynku pracy jest głównym wyjaśniającym czynnikiem, ponieważ to właśnie w sektorach zdominowanych przez kobiety, takich jak opieka zdrowotna i edukacja, te emocjonalne wymagania są szczególnie widoczne. Stąd różnica w intensywności pracy i jej rozwijaniu się z czasem między mężczyznami a kobietami. Te wyjaśniające czynniki, takie jak segregacja na rynku pracy, również stoją za różnicami, które widzimy w indeksie środowiska społecznego. 

Barbara Gerstenberger (00:07:58): I tutaj widzicie ogólnie pozytywny rozwój sytuacji. Wskaźnik ten nieco wzrósł między 2015 a 2024 rokiem, ale to zupełnie inny rozwój dla kobiet i mężczyzn. Tam, gdzie od 2015 roku sytuacja społeczna dla mężczyzn się poprawiła, dla kobiet nieco się pogorszyła. A tutaj musimy zwrócić uwagę, aby wyjaśnić ten inny rozwój, negatywne zachowania społeczne. Więc jeśli w swoim środowisku społecznym w pracy jesteś narażony na werbalne przemocy, upokarzające zachowania, groźby itp., to oczywiście nie jest to dobra rzecz. 

Barbara Gerstenberger (00:08:45): Kobiety są zawsze bardziej narażone na negatywne zachowania społeczne we wszystkich obszarach, ale jest jeszcze jeden ważny czynnik decydujący o tym, czy pracownik jest narażony na takie zachowania, a mianowicie to, czy pracuje z klientami, czy nie. Na tym wykresie widać, że zielone kropki dla pracowników regularnie pracujących z klientami zawsze znajdują się po prawej stronie niebieskich kropek dla osób, które nie pracują z klientami. Więc ponownie, praca z klientami to coś, co kobiety robią znacznie częściej niż mężczyźni, co ponownie przyczynia się do większej ekspozycji na negatywne zachowania społeczne, a tym samym do niższego wyniku w indeksie środowiska społecznego. 

Barbara Gerstenberger (00:09:41): Ostatnią rzeczą, na którą chcę zwracać uwagę, jest jakość czasu pracy. I możesz pamiętać, że początkowo mówiłem, iż jakość czasu pracy to jeden z dwóch aspektów, w których kobiety faktycznie radzą sobie nieco lepiej niż mężczyźni. Jednak nie dotyczy to wszystkich elementów jakości czasu pracy. Gdy patrzymy na kontrolę nad czasem pracy, który jest ważną częścią jakości czasu pracy, spójrz na czerwone części prętów. To osoby o niskiej autonomii, gdzie to firma całkowicie decyduje o harmonogramie czasu pracy, bez elastyczności do zmian czy adaptacji. 

Barbara Gerstenberger (00:10:24): Idziemy w dobrym kierunku. Odsetek pracowników, którzy nie mają kontroli nad swoim czasem pracy, maleje. Ale jeśli spojrzysz na prawą stronę luki płciowej w autonomii w 2024 roku, znowu zauważysz, że to znowu większy odsetek kobiet nie ma kontroli nad układem czasu pracy niż mężczyźni. To rodzi pytanie: dlaczego ogólnie nie radzą sobie tak źle pod względem jakości czasu pracy? I to jest wyjaśnione na tym wykresie. A to ma związek z godzinami pracy tygodniowo. 

Barbara Gerstenberger (00:11:03): A tutaj widzisz, rozmieściłam małe czerwone okienka wokół tych części pasków, które symbolizują osoby pracujące długie godziny — ponad 41 godzin tygodniowo. To wyższy odsetek mężczyzn robiących to w porównaniu do kobiet. A ci, którzy pracują krócej godzin, mniej godzin — od 20 do 34 godzin, a nawet mniej niż 20 godzin tygodniowo — oznaczałem to żółtym polem. To znacznie wyższy odsetek kobiet niż mężczyzn, którzy to robią. Wiemy też, że kobiety znacznie częściej pracują na pół etatu. To prowadzi do lepszej jakości czasu pracy. Ale oczywiście prowadzi to też, jak wielu już wspomniało, do luki płacowej, a później do luki emerytalnej. 

Barbara Gerstenberger (00:11:54): Czy to teraz oznacza, że kobiety pracują mniej? Nie do końca, jeśli spojrzysz też na pracę niepłatną. I to jest mój ostatni slajd, by to podkreślić. Z jednej strony jest więc dobra wiadomość, że w 2024 roku większa liczba mężczyzn regularnie angażuje się w te nieodpłatne aktywności zawodowe, co oznacza co najmniej kilka razy w miesiącu. Dlatego rośnie odsetek mężczyzn zaangażowanych w opiekę nad dziećmi i prace domowe. 

Barbara Gerstenberger (00:12:31): Ale jeśli spojrzysz na godziny tygodniowo spędzane na tej nieodpłatnej pracy, widzisz, że na wykresie w gospodarstwach domowych z dwojgiem dorosłych i dziećmi różnica w godzinach jest ogromna. 22 godziny tygodniowo dla mężczyzn na opiekę nad dziećmi, 37 godzin dla kobiet. Nawet w przypadku prac domowych – ten sam układ: dwóch dorosłych z dziećmi w gospodarstwie domowym, 8 godzin tygodniowo dla mężczyzn, którzy regularnie uczestniczą w tej aktywności, w porównaniu do 17 godzin dla kobiet. Możemy więc powiedzieć, że kobiety nie tylko inaczej doświadczają swojego miejsca pracy, ale także angażują się w zupełnie inny sposób w nieodpłatną pracę domową. 

Maria Walsh (00:13:25): Mam mnóstwo pytań na tej podstawie. To, co naprawdę mnie uderzyło, to negatywne zachowania społeczne. Ale skupię się na kilku pytaniach do ciebie, Barbaro, opartych na tej pracy. Jednym z nich jest to pierwsze pytanie: czy praca jest bardziej stresująca dla kobiet i czy mają większe trudności z pogodzeniem wymagań pracy z życiem prywatnym? 

Barbara Gerstenberger (00:13:50): Tak, to dość interesujące, ponieważ jeśli spojrzymy na to, jak mężczyźni i kobiety odpowiadają na to pytanie: "Czy istnieje dobre dopasowanie między pracą a wymaganiami życia społecznego i rodzinnego?" Wyższy odsetek kobiet mówi: "Tak, dobre dopasowanie, dobrze nam odpowiada." Nieco wyższy odsetek kobiet mówi, że wyniki są pozytywne w porównaniu do mężczyzn. Dlatego jeśli chodzi o równowagę między pracą a życiem prywatnym, kobiety są bardziej pozytywne. Wyjaśniłbym to tak, że to dlatego, że kobiety sobie z tym radzią. Udaje im się to zrównoważyć, często ograniczając płatne godziny pracy, aby móc przejąć więcej obowiązków w domu. To znowu dobre rozwiązanie tymczasowe. To dobre rozwiązanie na ten moment. Ale jeśli chodzi o luki płacowe i emerytalne, to oczywiście w dłuższej perspektywie jest to szkodliwe. 

Maria Walsh (00:14:48): Co prowadzi mnie do kolejnego pytania. Czy tego właśnie chcą pracownicy? Zarówno mężczyźni, jak i kobiety, ale szczególnie kobiety. Wybór to potężna rzecz, a gdy masz niewielki wybór... Czy to właśnie pokazuje nam badanie na temat tego, gdzie pracownicy chcieliby zobaczyć poprawę jakości pracy? 

Barbara Gerstenberger (00:15:08): Tak, to bardzo ciekawe pytanie. Po raz pierwszy zapytaliśmy respondentów ankiety: "Co byście zmienili? Jakie obszary chciałbyś zobaczyć poprawę warunków pracy?" I nic dziwnego, że większość wskazuje na wynagrodzenie i świadczenia jako obszar, który chcieliby poprawić, ale po drugie, jeśli chodzi o częstotliwość, są ustalenia dotyczące czasu pracy. Oczywiście istnieje zainteresowanie poprawą harmonogramu czasu pracy. 

Barbara Gerstenberger (00:15:42): Potwierdzają to także odpowiedzi na pytanie, gdy pytamy: "Czy jesteś zadowolony z liczby przepracowanych godzin, czy chciałbyś zwiększyć lub ograniczyć?" I chociaż większość pracowników w Europie twierdzi, że jest zadowolona z obecnych godzin, około jedna trzecia pracowników mówi: "Gdybym mógł, gdyby nie było konsekwencji finansowych, chciałbym pracować mniej." I co ciekawe, nieco częściej dotyczy to mężczyzn pracujących dłużej — przynajmniej płatnych godzin — nieco częściej niż kobiet. 

Maria Walsh (00:16:22): Fascynujące. Mam znowu o wiele więcej pytań poza tym. Nie ma wątpliwości, że widzowie również mieliby swoje pytania uzupełniające. Ale na koniec muszę zapytać, ponieważ świat AI z pewnością przejął ten mandat, jak i ostatni, gdy uchwalaliśmy szereg ustaw. Dlatego byłoby zaniedbaniem z mojej strony nie zapytać konkretnie o wpływ cyfryzacji i pojawienia się AI w naszych miejscach pracy. Czy są postrzegane lub doświadczane inaczej przez mężczyzn i kobiety? 

Barbara Gerstenberger (00:16:53): Jeśli chodzi o wykorzystanie AI, generatywnej AI w miejscu pracy, to właśnie o to pytaliśmy w 2024 roku. Pamiętaj, że w terminologii AI to niemal starożytna historia; Zmiany w tym obszarze są bardzo, bardzo szybkie. Jednak w czasie badania 12% pracowników w UE deklarowało, że regularnie korzysta z generatywnej sztucznej inteligencji w pracy. I tak jest bardziej w przypadku młodszych osób. Istnieją więc różnice między grupami wiekowymi, ale istnieje też różnica płciowa we wszystkich grupach wiekowych. Kobiety rzadziej korzystają z generatywnej AI w pracy niż mężczyźni. 

Barbara Gerstenberger (00:17:41): Oczywiście innym obszarem, w którym technologia przyniosła ogromne zmiany, są prace zdalne i zdalne. I tam widzimy ciekawy rozwój wydarzeń. Z jednej strony wiemy, że możliwość pracy zdalnej poprawia postrzeganie równowagi między pracą a życiem prywatnym. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety mówią: "Jesteśmy w lepszej pozycji, by zrównoważyć wymagania pracy i wymagania poza pracą płatną, jeśli mamy możliwość pracy zdalnej."

Barbara Gerstenberger (00:18:12): Jednak gdy spojrzymy na to, co nazywamy konfliktem zawodowo-prywatne — czyli jak praca wpływa na życie poza pracą — widzimy, że kobiety, zwłaszcza gdy są w hybrydowych układach pracy, czyli regularnych teleworkach, mają trudności. Mają problem z wyłączeniem się. Znacznie większa część kobiet korzystających z tego typu hybrydowej pracy zdalnej twierdzi, że trudno im przestać myśleć o pracy, gdy są w domu. A także jeśli chodzi o możliwość poświęcenia rodzinie tyle czasu, ile chcą poświęcić, mają znacznie większe trudności niż mężczyźni, zwłaszcza w takich hybrydowych układach pracy. Myślę więc, że istnieje wskazówka, która pokazuje, że zacieranie granic między pracą a życiem jest większym problemem dla osób pracujących zdalnie, a kobiety mają tam większy problem niż mężczyźni. 

Maria Walsh (00:19:19): Myślę, że główny wniosek jest taki, że stres, z którym mierzą się kobiety, nie wynika z jednego czynnika. A Barbara szczegółowo to podkreśliła. Wiem, że przejrzeliśmy tylko mały fragment tego, co badanie ujawniło dla ciebie, i nie da się tego rozwiązać jednym rozwiązaniem. Niezwykle ważne jest, aby decydenci tacy jak my i pracodawcy odwoływali się do takich badań i naprawdę rozumieli oraz dostrzegali wielowymiarowy wpływ jakości pracy dzisiaj oraz to, czego czekamy w przyszłości. 

Maria Walsh (00:19:56): Barbara, wyjaśniłaś, że głównym źródłem współczesnego stresu są sektory kluczowe, takie jak opieka i usługi, gdzie kobiety są kręgosłupem. I uważam też za fascynujące odniesienie do gospodarki opartej na AI i jak ważne jest, by niższe korzystanie z narzędzi cyfrowych przez kobiety nie stało się nową luką w jakości zatrudnienia. To niezwykle ważne, szczególnie jako decydentka pracująca w Komisji ds. Równości Płci. 

Maria Walsh (00:20:24): I oczywiście myślę, że najważniejsze jest to, że przede wszystkim trzeba przesunąć się standard dobrej pracy w Europie. Sukces powinien być mierzony nie produktywnością, lecz tym, jak dobrze organizacja chroni granice zdrowia, dobrostanu i równowagi między pracą a życiem prywatnym swoich pracowników. Chcę podziękować Barbarze. Chcę podziękować całemu zespołowi Eurofound za podzielenie się ze mną poniższą informacją. Jestem też prawie pewien, że wszyscy słuchający uznali to za bardzo interesujące. 

Maria Walsh (00:20:54): Eurofound, z siedzibą w Irlandii, świętował w zeszłym roku wielkie urodziny — wielkie 5-0. Mają i dzielą się bogatym doświadczeniem z decydentami, a myślę, że obejmując naszą prezydenturę i później, naprawdę wyznaczają sposób, w jaki patrzymy na pracę, jak rozmawiamy o niej i ostatecznie jak tworzymy lepszą politykę, by chronić pracowników nie tylko na przyszły rok i nie tylko na jedną konkretną płeć, ale przez wiele kolejnych lat. Bardzo dziękuję wszystkim. I myślę, że od Barbary i nas, wszystkiego szczęśliwego z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet. 

Barbara Gerstenberger (00:21:22): Zdecydowanie.