Toekomst van werk: Wat kunnen we leren van coöperaties en sociale ondernemingen?

Hoewel er meer dan 4,7 miljoen werknemers en 9 miljoen producentenleden zijn in Europese coöperaties, was er hooguit beperkte informatie over de kwaliteit van het werk in deze organisaties binnen de EU. In 2018 deed Eurofound gedetailleerd onderzoek om te achterhalen hoe het is om in dit soort organisaties te werken. We interviewden managers en werknemers in geselecteerde coöperaties en sociale ondernemingen. Werknemers werden gevraagd naar het balanceren van werk en gezinsverplichtingen, tevredenheid over salaris, baanzekerheid en andere aspecten van hun werkleven.

Flexibiliteit is belangrijk

We ontdekten dat een grote meerderheid van de respondenten in coöperaties en sociale ondernemingen vindt dat hun werktijden passen bij hun gezin en andere verplichtingen buiten het werk. In vergelijking met andere organisaties vinden zij hun uren 'beter' of 'veel beter' en slechts heel weinig mensen zeiden dat ze 'slechter' of 'veel slechter' waren. Over het algemeen gaven organisaties hun werknemers de flexibiliteit om persoonlijke problemen aan te pakken en familie-evenementen bij te wonen, waarbij sommige managers een goede werk-privébalans specifiek omlijstten als een manier om de meest geschikte en getalenteerde werknemers naar hun organisatie te trekken.

Soms moet je langer blijven, maar meestal hoef je niet over te werken... Als dat zo is, kun je de volgende dag later komen, geen probleem... Ik ben ook vrij om de volgorde van mijn taken te veranderen.

— Poolse werknemer van sociale ondernemingen

De onderzochte coöperaties en sociale ondernemingen maakten goed gebruik van nieuwe technologieën om flexibele werkwijzen te faciliteren, zoals het mogelijk maken van thuiswerken aan werknemers.

Betaal eerlijk

Werk en privé in balans brengen is belangrijk, maar hoe zit het met het salaris? Dit is voor de meesten van ons een belangrijke factor voordat we een nieuwe baan kiezen. We vroegen coöperatieve en sociale ondernemingsmedewerkers naar hun salaris, en de meesten vertelden dat ze goed betaald werden vergeleken met andere organisaties. Dit hangt echter grotendeels af van het type organisatie waarvoor ze werken en waar ze wonen. In Italië bijvoorbeeld vonden de meeste werknemers dat ze niet passend betaald werden. Werknemers in coöperaties waren meer tevreden met hun loon dan die in sociale ondernemingen.

Het beleid van de organisatie is om lonen te bieden die vergelijkbaar zijn met die van andere organisaties en in overeenstemming met de sectorale collectieve overeenkomst. Er is een winstdelingsregeling die gericht is op het jaarlijks betalen van een extra maandloon en twee extra dagen verlof per jaar.

— Zweedse coöperatieve arbeider

Het lijkt erop dat de aard van hun werk, onafhankelijkheid en autonomie over taken voor veel werknemers een verschil maken die loonbeperkingen kunnen compenseren.

Het positieve is dat het werk interessant is en ik de ideeën kan voorstellen en beheren waarin ik geloof.

— Italiaanse maatschappelijk coöperatieve werker

De meeste onderzochte organisaties gaven bonussen of dividenden en prestatiebeloningsprikkels bovenop hun basissalaris, terwijl anderen niet-financiële beloningen bieden – zoals reisvouchers of extra medische voordelen. In de meeste organisaties waren de loonverschillen niet gebaseerd op verhoudingen tussen managers en werknemers, maar waren ze afhankelijk van de werkrol. In sommige was het hoogste loon ongeveer 2,5 tot 3 keer hoger dan het laagste en kon het niet hoger worden. Andere organisaties waren het onder hun leden eens dat iedereen hetzelfde salaris zou krijgen.

Zorg voor beveiliging

In overeenstemming met de waarden van deze organisaties werd baanzekerheid door de werknemers zeer hoog beoordeeld. Voor velen van hen hangt deze baanzekerheid af van het commerciële succes van hun organisatie. Ze zijn ook in staat om banen en lonen in balans te brengen, vooral in moeilijke tijden. Het is opmerkelijk dat tijdens de financiële crisis veel coöperaties en sociale ondernemingen voor de moeilijke keuze stonden om mensen te ontslaan of lonen of werktijd te verlagen; beslissingen werden met werknemers overeengekomen en vaak genomen ten behoeve van de meest kwetsbare personen.

De managers gaven ons alle informatie ... We organiseerden een vergadering en besloten vrijwillig de loonsverlagingen te accepteren ... omdat we niet wilden dat iemand werd ontslagen... De managers besloten ook hun budget en hun inkomsten aan te passen.

— Spaanse medewerker van de coöperatie van gezondheidszorg

Het werk van Eurofound toont aan dat coöperaties en sociale ondernemingen positieve werkgelegenheidsresultaten kunnen en ook goede banen kunnen opleveren. Ze doen dit door positieve human resource praktijken te integreren die nu steeds vaker door veel reguliere bedrijven worden gepromoot. De opkomst van de platformeconomie brengt kansen met zich mee, maar creëert ook onzekerheden. Coöperaties en sociale ondernemingen betreden deze markt met alternatieve en duurzame oplossingen. Met sterke wortels in lokale gemeenschappen en hun behoeften kunnen zij bijdragen aan lokale en regionale economische ontwikkeling. In veel opzichten belichamen coöperaties en sociale ondernemingen de Europe 2020-beleidsambities voor duurzame en inclusieve groei, evenals eerlijk werk dat wordt vastgesteld in de Europese pijler van sociale rechten.

Als de Europese Pilaar ons een visie geeft op de samenleving die we in Europa zouden hebben, bieden coöperaties en sociale ondernemingen ons een alternatieve, complementaire en positieve manier van produceren in de economie.